Γιάννης Φάγκρας: «Η απληστία είναι το μεγαλύτερο κακό της εποχής μας»

 

Από αριστερά: Βασίλης Κουτσογιάννης, Θεοφάνης Κατσέλης, Εκάβη Ντούμα

Η ανάγκη, η απελπισία και η απληστία κινούν τα «νήματα» του Μικρού Ανθρωποφάγου, τρίτης μεγάλου μήκους ταινίας του Γιάννη Φάγκρα.

Μετά την παγκόσμια πρεμιέρα της στο πλαίσιο του 66^ου ΦΚΘ, προβάλλεται στο Διαγωνιστικό του 38^ου Πανοράματος Ευρωπαϊκού Κινηματογράφου. Συναντώντας τον σκηνοθέτη.

O πρώτος «σπόρος» για την προηγούμενη ταινία σου, το Forget Me Not, είχε πέσει την περίοδο των Ολυμπιακών. Για τον Μικρό Ανθρωποφάγο, πότε φυτεύτηκε;

Εμπνεύστηκα τον Μικρό Ανθρωποφάγο από το κλασικό γουέστερν του Τζον Χιούστον Ο Θησαυρός της Σιέρα Μάδρε.

Άρχισα να γράφω το σενάριο πριν από τρία-τέσσερα χρόνια. Ήθελα να κάνω κάτι σχέση με το τώρα. Έβλεπα την απληστία να κυριαρχεί. Θεωρώ ότι είναι το μεγαλύτερο κακό της εποχής μας παγκοσμίως σε όλα τα επίπεδα και για όλους τους ανθρώπους.

Και συστημικά και διαπροσωπικά.

Και όσον αφορά στους πλούσιους και στους φτωχούς. Είναι μια ανθρώπινη αδυναμία που, όταν ξεφύγει, δημιουργεί προβλήματα.

Βουλιάζεις σ’ αυτήν, πνίγεσαι.

Ξεκινάει από την αντιμετώπιση του πλανήτη και τη σχέση με τη φύση και καταλήγει στους πολέμους και στις διαπροσωπικές σχέσεις. Για το κέρδος, τα κάνουμε όλα μαντάρα. Αλλά και όσοι νομίζουν πως προστατεύουν τη φύση δεν είναι επίσης άγιοι.

Πριν αρχίσεις να γράφεις το σενάριο, ήξερες ότι υπάρχει αυτό το σύμπλεγμα νησιών κοντά στους Φούρνους;

Το γνωρίζω, επειδή πηγαίνω στην Ικαρία πολλά χρόνια. Λειτουργεί και ως μεταφορά σε σχέση με την απληστία.

Ασυνήθιστο -ίσως- σεναριακό εύρημα είναι τα πολλά λεφτά που μπορεί να βρίσκονται -ή όχι- σε κάποιον βυθό, η πληρωμή σε ευρώ και δολάρια των διακινητών προσφύγων και μεταναστών. Αυτό, πώς προέκυψε;

Δεν μπορείς να μιλάς για το ανατολικό Αιγαίο, τα σύνορα της Ελλάδας και της Ευρώπης, χωρίς να πάει το μυαλό σου στο προσφυγικό. Κάθε μέρα περνάνε πρόσφυγες από την περιοχή. Βλέπεις τα χνάρια της διέλευσής τους, τα σωσίβια στις παραλίες.

Τα λεφτά και πάλι είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους γίνεται η διακίνηση ανθρώπων, με την ελπίδα μιας καλύτερης ζωής.

Μια ελπίδα που, μαζί με την ανάγκη, βιώνουν πολύ απεγνωσμένα και οι τρεις πρωταγωνιστικοί χαρακτήρες της ταινίας σου, καθένας με τον τρόπο του.

Και οι τρεις ανήκουν στην εργατική τάξη, είναι άνθρωποι οι οποίοι ζουν μέρα με την ημέρα. Η φτώχεια είναι βασικό θέμα του φιλμ.

Η καπετάνισσα, η Νίκο, που την υποδύεται η Εκάβη Ντούμα, φαίνεται να έχει μυστικά. Αυτή η υπαινικτικότητα λειτουργεί και με γοητεύει στην περίπτωση της ταινίας σου.

Υπάρχει ένα back story το οποίο θα ήθελα να ανακαλύψει ο προσεκτικός θεατής. Πρόκειται για μια γυναίκα με ψευδώνυμο που ζει στην παρανομία μεταφέροντας πρόσφυγες χωρίς αντίτιμο.

Παραμένατε σε επικοινωνία όλα αυτά τα χρόνια τα οποία πέρασαν μετά τη Μορφίνη και τώρα ήρθε απλώς ο καιρός να ξανασυνεργαστείτε;

Βρέθηκε μια ιστορία όπου θα μπορούσε να ενταχθεί η Εκάβη. Προσαρμόστηκε πάνω και σε εκείνη.

Από αριστερά: Θεοφάνης Κατσέλης, Εκάβη Ντούμα, Βασίλης Κουτσογιάννης

Με συγκίνησε η κινηματογραφική επανασύνδεσή σου με την Εκάβη. Πώς ένιωσες συνεργαζόμενος ξανά μαζί της μετά από τόσο καιρό;

Από τη στιγμή κατά την οποία ο χαρακτήρας της μού μπήκε στο μυαλό δεν μπορούσε να γίνει διαφορετικά. Με την Εκάβη είμαστε φίλοι πολλά χρόνια, επικοινωνούμε σε ένα πιο βαθύ επίπεδο.

Το ίδιο, όμως, συνέβη τελικά και με τους δύο άλλους ηθοποιούς, τον Φάνη Κατσέλη και τον Βασίλη Κουτσογιάννη, αλλά και το υπόλοιπο συνεργείο. Φτιάξαμε, λοιπόν, μια πολύ δυνατή ομάδα. Ήμασταν ένα τσούρμο πειρατικό! (Γέλιο).

Μακριά από το υγρό στοιχείο δεν κάνεις, άλλωστε. Σου παρέχει μια αίσθηση ασφάλειας -δημιουργικής και υπαρξιακής- το να βρίσκεσαι κοντά του;

Το υγρό στοιχείο είναι αυτό που συνδέει με τα πάντα. Ένα μόριο νερού μπορεί να σε συνδέει με την άλλη άκρη του κόσμου, επειδή το νερό ρέει.

Σε υπαρξιακό επίπεδο, η θάλασσα είναι ένα σπίτι.

Οι ερμηνείες και των τριών είναι ακατέργαστες, ανεπιτήδευτες. Εισέφεραν στη δημιουργία των χαρακτήρων που υποδύονται, ακόμα και στις πιο μικρές κινήσεις, τις χειρονομίες, τα βλέμματα, τις σιωπές;

Εννοείται. Αυτό ζητάω από τους ηθοποιούς και χαίρομαι πολύ όταν γίνεται.

Ο Βασίλης και ο Φάνης δεν έχουν σπουδάσει σε Δραματική Σχολή. Έχουν πιο άμεση επαφή με τον ρόλο, δε σκέφτονται τεχνικά.

Από την άλλη, και ο τρόπος με τον οποίο γυρίστηκε η ταινία απαιτεί αυτήν την αμεσότητα. Περιμένω και οι ηθοποιοί να γίνουν συνδημιουργοί.

Πόσα ήξεραν για την ιστορία ή για τους χαρακτήρες τους πριν ξεκινήσουν τα γυρίσματα;

Δεν υπήρχαν αυτοσχεδιασμοί. Το σενάριο και οι διάλογοι ήταν πολύ δομημένα και συγκεκριμένα. Οι ηθοποιοί ήξεραν, επομένως, τι έκαναν. Δε μ’ αρέσουν, ωστόσο, οι εξαντλητικές πρόβες.

Σημαντικό ήταν να γνωριστούν ο Βασίλης με τον Φάνη, ώστε να προκύψει η μεταξύ τους «χημεία». Νομίζω πως αυτό βγήκε και στο φιλμ.

Μόνο τους χώρους ανακαλύπταμε κάθε μέρα από κοινού. Ακόμα κι εγώ δεν ήξερα τα πάντα γι’ αυτούς. Οπότε υπήρχε πάντα το στοιχείο της έκπληξης.

Η εισφορά από την πλευρά τους ενός πρόσθετου στοιχείου είναι το δώρο που μου έκαναν. Χαίρομαι πολύ όταν δω ένα βλέμμα, μια κίνηση που δεν έχω σκεφτεί.

Αφηγηματικά μιλώντας, προτιμάς την πιο μικρή κλίμακα; Το Forget Me Not, σε σύγκριση με τον Μικρό Ανθρωποφάγο, φαντάζει υπερπαραγωγή.

Στο Forget Me Not ήταν μεγάλη η κλίμακα της εικόνας, η απεραντοσύνη των υδάτινων τοπίων. Η παραγωγή, όμως, ήταν επίσης DIY - με περισσότερους πόρους και πιο ακριβό εξοπλισμό, σίγουρα.

Και πάλι, πάντως, ήμασταν μια ολιγομελής παρέα, όπως και στον Μικρό Ανθρωποφάγο. Γι’ αυτό και την αποκαλώ «πανκ» δουλειά. Μου αρέσει αυτό το πλαίσιο, δε με φοβίζει.

Σε όποια κλίμακα κι αν κάνεις μια ταινία, ωστόσο, είναι δύσκολο εγχείρημα.

Και βαρύ.

Οι περισσότεροι είναι εξοικειωμένοι με έναν πιο βιομηχανικό τρόπο παραγωγής φιλμ. Όταν, επομένως, ακούν γι’ αυτήν την προσέγγιση παραξενεύονται ή θεωρούν πως κάτι της λείπει, γεγονός το οποίο πολλές φορές μπορεί να συμβαίνει.

Το ζήτημα είναι αν όντως είναι στην ουσία καλύτερη μια τεχνικά αρτιότερη ταινία.

Δεν αρκεί η τεχνική αρτιότητα.

Μερικές φορές ο βιομηχανικός τρόπος δημιουργίας φιλμ τα βλάπτει.

Σύμφωνα με τη Νουβέλ Βαγκ, ο τρόπος παραγωγής έχει να κάνει με το καλλιτεχνικό αποτέλεσμα. Ισχύει. Σε μια χολιγουντιανή παραγωγή, για παράδειγμα, αισθάνεσαι ως βοηθητικό εργατικό δυναμικό.

Από την άλλη, σε μια μικρή ταινία, όπως τη δικιά μας, είμαστε όλοι συνδημιουργοί και μπορούμε όλοι να νιώθουμε περήφανοι για τη συνεισφορά μας.

Ίσως, τελικά, ο μεγαλύτερος πλούτος να είναι η αίσθηση ισότιμης συμμετοχής σε μια δημιουργική διαδικασία.

Ακριβώς. Κάτι φτιάχνουμε όλοι μαζί, και κατόπιν ανήκει σε όλους μας.

Γυρίζεις ταινίες όποτε έχεις ανάγκη να εκφραστείς μέσα από αυτήν τη φόρμα;

Και όποτε μπορώ. Οι οικονομικές ανάγκες ενός φιλμ είναι πάντα μεγαλύτερες από αυτές που καταφέρνουμε να καλύψουμε. Είναι ένα ρίσκο το οποίο μοιραζόμαστε με άλλους ανθρώπους, επειδή το πιστεύουμε και μας αρέσει.

Δουλεύω, λοιπόν, προκειμένου να συγκεντρωθεί το μίνιμουμ -αλλά όχι αμελητέο για κάποιον ο οποίος δε λαμβάνει χρηματοδότηση από μεγάλες πηγές- ποσό που χρειάζεται για να πραγματοποιηθεί.  

Όταν τελείωσαν τα γυρίσματα του Μικρού Ανθρωποφάγου, αισθάνθηκα πολύ τυχερός.

Η σαλονικιώτικη παγκόσμια πρεμιέρα της ταινίας στο πλαίσιο του 66^ου ΦΚΘ ενίσχυσε αυτό το συναίσθημα;

Πολλοί με πλησίασαν για να μου πουν ότι τους άρεσε. Προφανώς όσοι δεν ένιωσαν κάτι τέτοιο δε με πλησίασαν καν. Έτσι κι αλλιώς, το  φιλμ δεν είναι φτιαγμένο για να αρέσει σε όλους τους θεατές.

Αν και είναι δύσβατος ο δρόμος της παραγωγής κινηματογραφικών ταινιών στην Ελλάδα, εσύ επιμένεις με σταθερότητα, συνέπεια και χωρίς εκπτώσεις.

Αυτή η σταθερότητα έχει τελικά αποκτήσει και ένα ρυθμό, ανά δεκαετία! (Γέλιο).

Δε σε ξεχνάνε, πάντως. Σε χαροποιεί αυτό;

Περισσότερο με ικανοποιεί που με πλησίασαν κάποια παιδιά τα οποία κάνουν ταινίες και τους άρεσε αυτό που είδαν σε σχέση με το πώς μπορεί να παράγεται μια ταινία.

Αν κάποιος δε θέλει να ακολουθήσει την πεπατημένη των κρατικών χρηματοδοτήσεων και των ευρωπαϊκών συμπαραγωγών, κουράζεται και απελπίζεται.

Όταν, λοιπόν, κάποιος δεν υιοθετεί τη συγκεκριμένη προσέγγιση και τα καταφέρνει, έστω και με δυσκολίες, αυτό ενθαρρύνει σκηνοθέτες νεότερης ηλικίας να κινηθούν ανάλογα.

Μιλώντας για σκηνοθέτες/σεναριογράφους νεότερους γενεών, στον Μικρό Ανθρωποφάγο συνεργάστηκες στο σενάριο με τον Σωτήρη Σταμάτη. Πώς κύλησε η συνεργασία;

Με τον Σωτήρη γνωριστήκαμε τυχαία σε ένα μπαρ στα Εξάρχεια και μιλούσαμε επί δυο ώρες για τον Κασσαβέτη -είμαστε φαν του-, οπότε υπήρχε μια πολύ καλή βάση.

Ακολουθούμε, νομίζω, τον δρόμο που εκείνος και άλλοι έχουν χαράξει. Εφόσον μπορούμε να συνεννοηθούμε, η διαφορά ηλικίας δε μας δυσκόλεψε.  Δεν είναι εύκολο να βρεις κάποιον να συνεννοηθείς. Κι εγώ ψάχνω.

Με τον Σωτήρη συνέβη αβίαστα, και προχωράει. Δεν ξέρω πού θα οδηγηθεί. Ήδη συνεργαζόμαστε πάνω στο σενάριο της επόμενης δουλειάς μου.

Ευχαριστώ θερμά τον Γιάννη Φάγκρα για τον χρόνο του και για την παραχώρηση του φωτογραφικού υλικού.

Η ταινία του Γιάννη Φάγκρα Μικρός Ανθρωποφάγος προβάλλεται στο πλαίσιο του Διαγωνιστικού τoυ 38^ου Πανοράματος Ευρωπαϊκού Κινηματογράφου τη Δευτέρα 24 Νοεμβρίου (κινηματογράφος Cinobo Όπερα, 18:00), παρουσία συντελεστών.

Las Ninyas Del Corro: «Είναι πολύ σημαντικό να προσφέρουμε ένα μήνυμα μέσω της μουσικής μας»

 

Las Ninyas Del Corro (Φωτογραφία: PPF)

Προερχόμενο από τις γειτονιές της περιφέρειας της Βαρκελώνης, το ντουέτο των Las Ninyas Del Corro (Felinna Vallejo και Laüra Bons) αποτελεί ένα από τα πιο «εκρηκτικά» σχήματα του σύγχρονου πολιτικοποιημένου χιπ χοπ.

Μια κουβέντα μαζί τους ενόψει της συναυλίας τους στο Arch Club το Σάββατο 22 Νοεμβρίου, παρέα με τις DJ Pitsouni, 0-100 Σειρένε και Sci-Fi River.

Αποφασίσατε να ονομάσετε το ντουέτο σας «Las Ninyas Del Corro». Υπάρχει κάποιος συγκεκριμένος λόγος πίσω από αυτήν την επιλογή, μια αναφορά ίσως στον κύκλο των freestyle cyphers από τον οποίο προέρχεστε;

Το όνομα «Las Ninyas Del Corro» αναφέρεται σε εκείνους τους κύκλους freestyle (που δημιουργήθηκαν και στον χορό) στους οποίους συχνάζαμε όταν αρχίσαμε να πηγαίνουμε στις ραπ εκδηλώσεις που διοργανώνονταν στην πόλη μας, τη Βαρκελώνη.

Σε κάθε περίπτωση, γνωριστήκατε όταν ήσασταν και οι δύο έφηβες και αρχίσατε να γράφετε μουσική λίγο αργότερα.

Τι σας τράβηξε προσωπικά στο χιπ χοπ και το ραπ και πώς θα περιγράφατε τη σκηνή του χιπ χοπ της Βαρκελώνης πριν από δέκα χρόνια;

Αυτό που μας προσέλκυσε αρχικά ήταν ότι ήταν κάτι αρκετά άγνωστο εκείνη την εποχή. Τώρα, δυστυχώς, το είδος μας έχει ήδη ενταχθεί σε αυτό το οποίο είναι γνωστό ως «αστική μουσική».

Πριν από δέκα χρόνια, ο τρόπος για να συνδεθείς με την κουλτούρα ήταν πηγαίνοντας σε εκείνες τις εκδηλώσεις δρόμου ή αγοράζοντας δίσκους από τους καλλιτέχνες που σου άρεσαν.

Με το διαδίκτυο, όλα έγιναν προσβάσιμα και αυτό το αίσθημα του ανήκειν στην κουλτούρα εξαφανίστηκε.

Αν και δε θεωρώ τον εαυτό μου «οπαδό» της χιπ χοπ ή της ραπ, εκτιμώ ορισμένους εκπροσώπους των εν λόγω ειδών, ειδικά εκείνους που παίρνουν πολιτική θέση για διάφορα επείγοντα ζητήματα και είναι επίσης κοινωνικά ενεργοί.

Πόσο σημαντικό είναι για εσάς, εκτός από το να εκφράζεστε μέσα από τη μουσική σας, να εκφράζετε και πολιτικές ανησυχίες και να παρεμβαίνετε στην κοινωνική πραγματικότητα της Ισπανίας;

Δεν έχουμε κρύψει ποτέ τις πολιτικές μας θέσεις, ούτε στη μουσική μας ούτε στις συνεντεύξεις μας.

Για εμάς, είναι πολύ σημαντικό να προσφέρουμε ένα μήνυμα μέσω της μουσικής μας· είναι μέρος της ουσίας του είδους που δημιουργούμε και υπερασπιζόμαστε.

Και πώς ερμηνεύετε την παγκόσμια απήχηση της μουσικής χιπ χοπ, ειδικά στις νεότερες γενιές ακροατ(ρι)ών;

Είναι, κατά τη γνώμη σας, η χιπ χοπ (ή τουλάχιστον ορισμένες από τις εκδοχές της) ένα από τα πιο πολιτικά φορτισμένα μουσικά είδη της εποχής μας;

Η μουσική, όπως όλα τα άλλα, είναι κυκλική. Άλλα είδη είναι δημοφιλή αυτή τη στιγμή, αλλά όλα θα επιστρέψουν. Θα έλεγα ότι η χιπ χοπ είναι πιο ζωντανή αυτή τη στιγμή στον χορό και στη Λατινική Αμερική.

Το Onna Bugeisha, το ντεμπούτο άλμπουμ σας, έχει πολλές αναφορές στην ιαπωνική κουλτούρα - από την αισθητική του εξωφύλλου και τον τίτλου, μέχρι τα sampling ιαπωνικών στίχων. Γιατί σας γοητεύει τόσο πολύ το ιαπωνικό πλαίσιο;

Από πολύ μικρή ηλικία βλέπαμε πολλά anime σε ένα καταλανικό τηλεοπτικό κανάλι, πιστεύουμε ότι από εκεί άρχισαν όλα.

Πριν ξεκινήσουμε να δουλεύουμε πάνω στο άλμπουμ, συναντήσαμε την έννοια της «Onna-Bugeisha» και μας άρεσε πολύ το νόημά της.

Θέλαμε, λοιπόν, να τη διαμορφώσουμε και να τοποθετήσουμε ολόκληρο το άλμπουμ εντός αυτού του πλαισίου. Γυναίκες που πήγαν επίσης στον πόλεμο, όπως οι σαμουράι.

Το Santorini είναι μία από τις συνθέσεις που περιλαμβάνονται σε αυτό το άλμπουμ. Ευτυχώς, δεν είναι καθόλου τουριστική. Πώς προέκυψε, λοιπόν;

Το Santorini είναι ένα τραγούδι που μιλάει για μια ερωτική σχέση η οποία τελικά δεν ευοδώθηκε.

Θέλαμε να το ονομάσουμε έτσι επειδή ακόμα κι αν μπορείς να κάνεις το πιο ρομαντικό σχέδιο, όπως να ταξιδέψεις με κάποιον άνθρωπο σε ένα νησί σαν τη Σαντορίνη, όταν επιστρέφεις σπίτι η πραγματικότητα είναι διαφορετική και τα προβλήματα παραμένουν.

Και στο τέλος είναι σαν μια ψεύτικη όαση που δε διορθώνει τίποτα.

Το Bitches in Business, η δεύτερη δουλειά σας, συνεχίζει σχεδόν στην ίδια μουσική κατεύθυνση. Πώς διατηρείτε τον έλεγχο της «δουλειάς» σας, χωρίς να σας παρασύρουν οι «Σειρήνες» της επιτυχίας και του εύκολου χρήματος;

Για εμάς, το Bitches in Business είναι σαν το Onna-Bugeisha αλλά με έναν ελαφρώς πιο ανανεωμένο ήχο.

Εργαζόμαστε πάντα με βάση αυτό που θέλουμε να δημιουργήσουμε και όχι αυτό το οποίο απαιτεί η βιομηχανία. Πιστεύουμε ότι αυτό είναι το κλειδί για να παραμείνουμε πιστές στο έργο μας.

Στην πραγματικότητα, πολλοί μας λένε πως ακουγόμαστε σαν τις «Las Ninyas del Corro» και για εμάς αυτό είναι ήδη μια σαφής διαφοροποίηση και μια πολύ έντονη ουσία, μια γλώσσα.

Το Σάββατο 22 Νοεμβρίου επιστρέφετε στην Αθήνα για μια ζωντανή συνάντηση με γυναίκες hip-hopers η οποία προμηνύεται συναρπαστική. Πόσα γνωρίζετε για τις Ελληνίδες συναδέλφους σας;

Όχι πάρα πολλά.

Οπότε, πριν ξεκινήσουμε, θα εξερευνήσουμε την τοπική μουσική σκηνή, αν και πιστεύουμε ότι είναι ένας πολύ καλός τρόπος για να γνωρίσουμε έναν καλλιτέχνη ζωντανά και να δούμε πώς εμφανίζεται στις συναυλίες.

Μας αρέσει πολύ ο τρόπος που μας υποδέχεται το ελληνικό κοινό. Μπορείς να καταλάβεις ότι υπάρχει πολλή συντροφικότητα.

Και τέλος, έχετε σκεφτεί ποτέ να γράψετε στίχους στα αγγλικά ή μήπως η έκφραση στα καταλανικά/ισπανικά αποτελεί προϋπόθεση για τη σωστή επικοινώνηση των ιδεών σας;

Οι στίχοι μας είναι κυρίως στα ισπανικά, χαχά.

Ραπάρουμε στα ισπανικά επειδή είναι η γλώσσα με την οποία είμαστε εξοικειωμένες και μας βγαίνει φυσικά, αλλά έχουμε πολλές αμερικανικές αναφορές και αυτό σημαίνει ότι ενσωματώνουμε και πράγματα ή νύξεις σε αυτό που ακούμε.

Ευχαριστώ θερμά τον Xavier Angulo Baron για την πολύτιμη συμβολή του στην πραγματοποίηση της συνέντευξης, καθώς και για την παραχώρηση της φωτογραφίας του ντουέτου.

Οι Las Ninyas Del Corro εμφανίζονται ζωντανά στο Arch Club (Κρήτης 1 & Πέτρου Ράλλη 29, Ταύρος) το Σάββατο 22 Νοεμβρίου.

Τη συναυλιακή συνεύρεση πλαισιώνουν οι DJ Pitsouni, 0-100 Σειρένε και Sci-Fi River, τρεις από τις πιο χαρακτηριστικές εκπροσώπους της εγχώριας χιπ χοπ/underground σκηνής.

Billy Cobham: «Δε φοβάμαι το τίποτα και δε λαχταρώ την αιωνιότητα»

 

Iδρυτής της τζαζ fusion και από τους πιο καινοτόμους ντράμερ στην Iστορία της μουσικής, o βορειοαμερικανικής-παναμαϊκής καταγωγής Billy Cobham και το κουιντέτο του ανεβαίνουν στη σκηνή του Gazarte στις 20 Νοεμβρίου.

Ενόψει ενός λάιβ από το οποίο δεν πρέπει να λείψει κανένας και καμία λάτρης της τζαζ και όπου το Billy Cobham Quintet θα παρουσιάσει μια νέα εκδοχή του ιστορικού άλμπουμ Total Eclipse, συνομιλούμε με τον Billy Cobham.

Αν και ο πατέρας σας ήταν μουσικός μερικής απασχόλησης, δε γεννηθήκατε σε αυτό που θα μπορούσε κάπoιος να περιγράψει ως «καλλιτεχνικό» περιβάλλον.

Τι πυροδότησε τότε την πρώιμη ενασχόλησή σας με τα ντραμς, ήδη από την ηλικία των τεσσάρων ετών;

«Δε γεννηθήκατε σε αυτό που θα μπορούσε κανείς να περιγράψει ως ‘καλλιτεχνικό’ περιβάλλον». Λάθος!

Κάποιος μπορεί να γεννηθεί με μουσική προσβάσιμη σε κάθε πιθανή γωνιά του κοινωνικού του περιβάλλοντος.

Είναι κρίμα που με τη δήλωση που κάνεις εδώ με έκανες να πιστέψω ότι δεν έχεις βιώσει ποτέ αυτό το γεγονός μέσα στο κοινωνικό σου δίκτυο. Η μουσική είναι παντού γύρω μας και ελεύθερη να τη βιώσουμε όποτε θέλουμε.

Θα θέλατε να μου αναλύσετε την τεχνική που χρησιμοποιείτε; Πού έγκειται η πρωτοτυπία της;

Χτίζω τις εννοιολογικές μου ιδέες μέσα από οράματα στο μυαλό μου.

Ο καλύτερος και πιο συνεπής δάσκαλος μου είναι αυτό το οποίο προσπαθώ να κάνω αρχικά, αλλά αποτυγχάνω επειδή δεν το έχω σκεφτεί πλήρως μέσα από τη διαδικασία της εκτέλεσης σε πραγματικό χρόνο.

Έτσι, πρέπει να κάνω αυτό το «λάθος» ώστε να μπορέσω να αποφασίσω ποιο θα είναι το επόμενο βήμα μου για την επίτευξη της επιτυχίας.

Ήσασταν ήδη ένας ώριμος session μουσικός όταν γνωριστήκατε με τον Miles Davis στα τέλη της δεκαετίας του 1960, με τον οποίο ηχογραφήσατε αρκετά άλμπουμ. Πώς θα τον περιγράφατε τόσο ως άνθρωπο όσο και ως καλλιτέχνη;

Ήταν σπουδαίος στη διεύθυνση μουσικών σχημάτων και δάσκαλος, δείχνοντάς μου τι να κάνω όταν το έκανε.

Τον θεωρείτε μέντορά σας;

Ναι!

Αυτή η συνάντηση σας βύθισε στον κόσμο της τζαζ fusion ή είχατε ήδη πειραματιστεί προς αυτή την κατεύθυνση από μόνος σας από μόνος σας;

Καλή ερώτηση. Δεν ξέρω.

Η δημιουργία των Mahavishnu Orchestra αποτέλεσε ένα ακόμη σημείο καμπής στην καριέρα σας. Τι θυμάστε περισσότερο -και ίσως σας λείπει- από εκείνη τη μεθυστική εποχή;

Θυμάμαι ότι μπόρεσα να μάθω να αναπνέω και να ελέγχω τις πράξεις μου κατά την περφόρμανς. Άρχισα να καταλαβαίνω πως κάθε νότα που εκτελούσα αντανακλούσε τη μουσική μου ιστορία - το παρελθόν μου, το παρόν μου και το μέλλον μου.

Το «Between Nothingness & Eternity», η ιστορική ζωντανή ηχογράφηση της Mahavishnu Orchestra, είναι ταυτόχρονα μυστικιστική και βαθιά γήινη.

Πώς συνδέεστε με τη φιλοσοφία, τη θρησκεία και την πνευματικότητα και με ποιους τρόπους επηρεάζουν την καλλιτεχνική σας προσέγγιση;

Δε θα έλεγα ότι συνδέομαι.

Τι, κατά τη γνώμη σας, μπορεί να κρύβεται «ανάμεσα στο τίποτα και την αιωνιότητα»;

Δεν ξέρω.

Φοβάστε το τίποτα και λαχταράτε την αιωνιότητα;

Δε φοβάμαι το τίποτα και δε λαχταρώ την αιωνιότητα  

Θεωρείστε ευρέως ως ο ιδρυτής της τζαζ fusion και ένας από τους πιο καινοτόμους και επιδραστικούς ντράμερ στην Iστορία της μουσικής. Πώς αντιλαμβάνεστε και αξιολογείτε προσωπικά την προσφορά σας;

Δεν την αντιλαμβάνομαι ούτε την αξιολογώ. Η ζωή είναι πολύ μικρή για να σκεφτούμε αυτήν την πολύ βαριά ευθύνη.

Εκτός από τη σύνθεση, την ηχογράφηση και τις ζωντανές εμφανίσεις, διδάσκετε ντραμς.

Σε ποιον βαθμό μπορούν να διδαχθούν τα ντραμς και ποια είναι η εντύπωσή σας από τις νεότερες γενιές υποψήφιων ντράμερ; Τι κατέχουν και τι τους λείπει;

Το εύρος των σπουδών καθορίζεται από τον μαθητή, καθώς στη μουσική η πορεία των σπουδών είναι εφ’ όρου ζωής.

Στην τρέχουσα παγκόσμια περιοδεία σας, η οποία θα σας φέρει επίσης στην Αθήνα την Πέμπτη 20 Νοεμβρίου, επανεξετάζετε το portfolio Total Eclipse.

Ποια ανάγκη υπαγόρευσε αυτή την «επιστροφή» και πώς αντιμετωπίζετε το πέρασμα του χρόνου σε υπαρξιακό επίπεδο;

Για να απαντήσω στο δεύτερο ερώτημα: Δεν το αντιμετωπίζω. Για να απαντήσω στο πρώτο: Επιστρέφοντας στο portfolio Total Eclipse, επιδιώκω να μοιραστώ τις γνώσεις που έχω συγκεντρώσει από την αρχική μου παρουσίαση.

Ευχαριστώ θερμά την Faina Cobham για την καθοριστική συμβολή της στην πραγματοποίηση της συνέντευξης με τον Billy Cobham, καθώς και για την παραχώρηση της φωτογραφίας του καλλιτέχνη.

To Billy Cobham Quintet εμφανίζεται ζωντανά την Πέμπτη 20 Νοεμβρίου στο Gazarte - Main Stage! (Βουτάδων 32-34, Γκάζι), σε μια βραδιά που δεν πρέπει να χάσει κανείς λάτρης της τζαζ (και όχι μόνο).

Ώρα προσέλευσης: 20:30. Ώρα έναρξης: 21:30.

Άραμπ και Ταρζάν Νάσερ: «Οι Παλαιστίνιοι και η Παλαιστίνη είναι το μέλλον»

 

Άραμπ και Ταρζάν Νάσερ (Φωτογραφία: Γιάννης Κοντός)

Η λαϊκή κωμωδία συναντά το βαθύ πολιτικό-υπαρξιακό δράμα στην ταινία των αδερφών Άραμπ και Ταρζάν Νάσερ, Κάποτε στη Γάζα, που προβάλλεται, σε αθηναϊκή πρεμιέρα, το Σάββατο 15 Νοεμβρίου στο πλαίσιο του Athens Palestine Film Festival.

Μια συνάντηση με τα αδέρφια Νάσερ μετά την ελληνική πρεμιέρα του φιλμ στο 66^ο ΦΚΘ.

Kατάγεστε από τη Γάζα, όπου δεν έχετε πάει εδώ και μια δεκαετία. Ως Παλαιστίνιοι της Διασποράς και κινηματογραφιστές, νιώθετε μεγαλύτερη υποχρέωση να κάνετε κάτι για τον παλαιστινιακό λαό μέσω της δουλειάς σας;

Άραμπ και Ταρζάν Νάσερ: Η σύνδεσή μας με το ζήτημα της Γάζας δεν οφείλεται καθόλου στο ότι είμαστε Παλαιστίνιοι. Καταπιανόμαστε με αυτό επειδή το απολαμβάνουμε.

Ταυτόχρονα, η Γάζα δεν αποτυπώνεται στο σινεμά. Υπάρχει μόνο για τους ανθρώπους οι οποίοι την γνωρίζουν. Από το Ισραήλ εξακολουθεί να παρουσιάζεται σαν μια ζούγκλα που οι άνθρωποι χρειάζεται να ανακαλύψουν.

Λίγοι ξέρουν πώς ζουν, πώς επιβιώνουν, πώς αισθάνονται οι Γαζάουι στην καθημερινότητά τους.

Με όλες τις αντιφάσεις, τις ατέλειες, τα λάθη, τις χαρές και τα βάσανά τους, όπως και κάθε άλλη ανθρώπινη ύπαρξη στον πλανήτη.

Ά.Τ.Ν.: Ακριβώς, όπως και κάθε άλλη ανθρώπινη ύπαρξη, με τα αρνητικά και τα θετικά στοιχεία τους. Μια ανάμιξη χαρακτηριστικών. Είναι άνθρωποι τους οποίους χρειάζεται να ανακαλύψουμε.

Κατά την έναρξη της γενοκτονίας παρουσιάζονταν από την ισραηλινή πλευρά σαν ζώα.

Η απανθρωποποίηση των Παλαιστίνιων ήταν και είναι η βασική προϋπόθεση για το συνεχιζόμενο μακέλεμά τους.

Ά.Τ.Ν.: Αυτός ήταν ο λόγος που σκότωσαν περισσότερους από 70.000 ανθρώπους στη Γάζα μέχρι σήμερα, αντιμετωπίζοντάς τους ως υπάρξεις χωρίς δικαιώματα και όνειρα.

Μόνο από την πλευρά της μητέρας μας έχουμε χάσει 131 άτομα. Ο κουνιάδος μας σκοτώθηκε από έκρηξη του κινητού τηλεφώνου του, όταν επιχείρησε να το φορτίσει.

Ωστόσο, οι Παλαιστίνιοι έχουν όνειρα, αλλά όχι και και επιλογές.

Ο Γιάχια, για παράδειγμα, ένας από τους χαρακτήρες της πιο πρόσφατης ταινίας μας, Κάποτε στη Γάζα, γεννήθηκε το 2000 στη διάρκεια της Δεύτερης Ιντιφάντα.

Κατόπιν, βίωσε την Πολιορκία της Γάζας από το 2006. Το 2008, άλλος ένας μεγάλος πόλεμος ξεκίνησε στην περιοχή. Το 2012, άλλος ένας. Το 2014, ένας τρίτος. Το 2018, ένας μικρότερης έκτασης. Το 2021, ένας ακόμα. Αυτό είναι το υπόβαθρό του.

Ένας απλός φοιτητής είναι, που το Ισραήλ δεν του επιτρέπει να πραγματοποιήσει το όνειρό του.

Φαντάσου ανθρώπους οι οποίοι ζουν με τον ήχο των ντρόουν πάνω από τα κεφάλια τους σε 24ωρη βάση. Πώς αυτό επηρεάζει τον εγκέφαλό τους και τις επιλογές τους; Γι’ αυτό και κανένας εκτός Παλαιστίνης δεν μπορεί να τους κρίνει.

Οι Παλαιστίνιοι πιστεύουν ότι η Κατοχή θα τελειώσει και ενδυναμώνονται αντιστεκόμενοι.

Με τη συνεχιζόμενη, πάντως, γενοκτονία και όλες τις καταστροφές που έχει συσσωρεύσει σε ανθρώπινο επίπεδο και σε επίπεδο υποδομών, δε διαβλέπω φως στον ορίζοντα, παρά την εν μέρει εφαρμοζόμενη «εκεχειρία».

Ά.Τ.Ν.: Η Γάζα είναι είναι μια δοκιμή για την ανθρωπότητα.

Η γενοκτονία προβάλλεται σε live streaming, όσο λίγες γενοκτονίες ή πόλεμοι στο παρελθόν, συνεπώς δεν μπορεί να αμφισβητηθεί.

Ά.Τ.Ν.: Ακριβώς! Οι Ισραηλινοί στρατιώτες απολαμβάνουν να βιντεοσκοπούν και να αναρτούν το μακέλεμα των Παλαιστίνιων, τους βομβαρδισμούς τους, τις συλλήψεις, τα βασανιστήρια στα οποία τους υποβάλλουν. Είναι αδιανόητο!

Στον χαρακτήρα του διεφθαρμένου αξιωματούχου/αστυνομικού Αμπού Σάμι αντικατοπτρίζεται, έστω και υπαινικτικά, μια κριτική στον ρόλο της λεγόμενης «Παλαιστινιακής Αρχής»;

Ά.Τ.Ν.: Η διαφθορά βρίσκεται παντού. Και ο Οσάμα, ο τρίτος πρωταγωνιστικός χαρακτήρας, είναι διεφθαρμένος ως άτομο. Κάθε χαρακτήρας στο φιλμ υπάρχει και στην πραγματική ζωή.

Όπως, άλλωστε, προαναφέραμε δεν πιστεύουμε ότι κάποιος εκτός Παλαιστίνης νομιμοποιείται να ασκήσει κριτική στις επιλογές των Παλαιστίνιων.

Στο Κάποτε στη Γάζα είναι «εγκιβωτισμένη» άλλη μια ταινία - «δράσης», ας την αποκαλέσουμε. Θα θέλατε να μου μιλήσετε γι’ αυτήν την επιλογή;

Ά.Τ.Ν.: Το κύριο ζητούμενο του άλλου φιλμ είναι αφηγηθεί την αλφαβήτα όλου του Παλαιστινιακού ζητήματος.

Μέσα από τη δομή του αποτυπώνεται η διαδρομή ενός καθημερινού Παλαιστίνιου εν μέσω μιας Κατοχής η οποία, σαν καρκίνος, κατατρώει τον ίδιο, τα όνειρά του και τους φίλους τους, κι έτσι αποφασίζει ν’ αναλάβει δράση μετατρεπόμενος σε ένοπλο μαχητή:

Επειδή έχει υπάρξει το ’48, επειδή έχουν υπάρξει τόσοι μάρτυρες, επειδή οι μητέρες τους θρηνούν για τον χαμό τους. Είναι, λοιπόν, πολύ φυσιολογικό να γίνεις μαχητής.

Ακόμα κι ο Γιάχια, παρά τη νεαρή του ηλικία, διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην Αντίσταση όντας κομμάτι της καθημερινής ζωής των Παλαιστίνιων, και είναι ένας μικρός ήρωας.

Για τους Παλαιστίνιους, εξάλλου, στη Γάζα, στην κατεχόμενη  Δυτική Όχθη ή στην Ανατολική Ιερουσαλήμ η ζωή είναι μια μορφή αντίστασης.

Ά.Τ.Ν.: Στη Γάζα, εξαιτίας της Κατοχής, όλοι είναι ήρωες, επειδή δεν αποδέχονται πως η κατάσταση που επικρατεί είναι η πρέπουσα. Αυτή, άλλωστε, είναι και η έννοια του όρου «shaheed» (σημ. «μάρτυρας»).

Και στα ελληνικά, αντίστοιχα, η έννοια του «μάρτυρα» είναι διττή: μπορεί να αναφέρεται σε κάποιον ο οποίος μάχεται για την πίστη του ή που είναι αυτόπτης, παρόν σε ένα συμβάν.

Ά.Τ.Ν.: Σκέψου ότι, ποσοτικά, ο αριθμός των βομβών οι οποίες έχουν ριχτεί στη Γάζα από τις 7 Οκτώβρη και εξής έχει ξεπεράσει εκείνον της Χιροσίμα και του Ναγκασάκι.

Κι όμως, οι Παλαιστίνιοι αντιστέκονται. Κι ας μην πρόκειται για «πόλεμο» ανάμεσα σε ισότιμες δυνάμεις.

Το πρόβλημα δεν είναι η Χαμάς σήμερα, όπως δεν ήταν ο Αραφάτ και η Φατάχ στο παρελθόν.

Κάποτε, είχε ερωτηθεί ο Ράμπιν αν συμφωνεί με την ανακήρυξη ενός παλαιστινιακού κράτους. Είχε απαντήσει: «Πώς μπορεί να δοθεί ένα κράτος στην τρομοκρατική Φατάχ;» Την ίδια ακριβώς ρητορική χρησιμοποιεί ο Νετανιάχου έναντι της Χαμάς.

Η ισραηλινή πλευρά δημιουργεί έναν εχθρό και τον γιγαντώνει όσο περισσότερο μπορεί, προκειμένου να δείξει στον κόσμο ότι εκείνη είναι το θύμα. Πάντα μιλά για την ασφάλεια των Ισραηλινών, αλλά ποτέ για εκείνη των Παλαιστίνιων.

Το 2008 σπουδάζαμε στο πανεπιστήμιο. Βρισκόμασταν, λοιπόν,  ένα Σάββατο εκεί. Δε θα φανταζόσουν πως οι Ισραηλινοί θα έκαναν ποτέ κάτι μια τέτοια ημέρα, επειδή είναι ιερή για τους Εβραίους.

Κι όμως, 66 αεροσκάφη βομβάρδισαν τη Γάζα, από άκρου εις άκρον, εκείνο το Σάββατο. Οι βομβαρδισμοί συνεχίστηκαν για είκοσι δύο ημέρες. Ποιος, ευρύτερα, μίλησε γι’ αυτόν τότε; Ή για τους πολέμους του 2018 ή του 2021;

Ήταν η αφετηρία της γενοκτονίας.

Σήμερα, πολλά κράτη θέλουν να αναγνωρίσουν την Παλαιστίνη, μετά από 78 χρόνια.

Υποκριτική, δυσλειτουργική και μη εφαρμόσιμη επιλογή. Θέλουν απλώς να υποδουλώσουν αυτούς που αντιλαμβάνονται ως Παλαιστίνιους.

Από την άλλη, και δεδομένου του ότι η συντελούμενη γενοκτονία είναι πλέον γνωστή, υπάρχει, κατά τη γνώμη σας, μια σταδιακή μεταστροφή στη στάση της διεθνούς κοινότητας σε επίπεδο κοινωνίας πολιτών;

Ά.Τ.Ν.: Βλέπουμε μια άλλη αντίληψη να αναδύεται. Οι άνθρωποι επιχειρούν πια να ψάξουν μόνοι τους ώστε να έχουν γνώμη, χωρίς να βασίζονται σε ό,τι υπαγορεύουν τα τηλεοπτικά ή τα έντυπα Μ.Μ.Ε. Οι Παλαιστίνιοι και η Παλαιστίνη είναι το μέλλον.

Όταν οι άνθρωποι ζουν κι αντιστέκονται κι η αντίστασή τους καταγράφεται και αναμεταδίδεται, αυτό λειτουργεί ως έμπνευση και για άλλους ανθρώπους, εντός και εκτός Παλαιστίνης, να κάνουν τις σωστές επιλογές, με τον όποιο τρόπο:

Είτε πρόκειται για διαμαρτυρίες, διαδηλώσεις και αντιπληροφόρηση ή για μαχητικές κινηματικές πολιτικές παρεμβάσεις. Κι αυτό αφήνει κάποια περιθώρια ελπίδας για το μέλλον.

Ά.Τ.Ν.: Οι Παλαιστίνιοι θα αποκτήσουν την αναγνώρισή τους με το αίμα τους. Αυτό συμβαίνει κι αυτό θα συμβεί.

Η συνέντευξη με τα αδέρφια Νάσερ πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του 66^ου Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης (30 Οκτωβρίου-9 Νοεμβρίου 2025) όπου η ταινία τους πραγματοποίησε την ελληνική πρεμιέρα της.

Ευχαριστώ θερμά τον Γιώργο Παπαδημητρίου από το Γραφείο Τύπου του Φεστιβάλ για την πολύτιμη συμβολή του στον προγραμματισμό της.

Η ταινία Κάποτε στη Γάζα προβάλλεται σε αθηναϊκή πρεμιέρα το Σάββατο 15 Νοεμβρίου στο πλαίσιο του Athens Palestine Film Festival στον κινηματογράφο Newman, στις 21:00.