Mathieu Goust: «Όλα είναι πολιτικά, επομένως και η καλλιτεχνική δημιουργία»

 

Ισορροπώντας βαθιά πολιτικά ανάμεσα στη μαρτυρία, τις ηχογραφήσεις πεδίου και τη ζωντανή μουσική, η περφόρμανς του πολυπράγμονα Γάλλου καλλιτέχνη Mathieu Goust Στο μονοπάτι θέτει τη φωνή του Γιάννη Μάγγου στον πυρήνα της.

Μια ειλικρινής συνομιλία με τον καλλιτέχνη ενόψει της παρουσίασης της δουλειάς του στο Κέντρο Ελέγχου Τηλεοράσεων στις 28 Οκτωβρίου.

Είσαι αυτοδίδακτος μουσικός και καλλιτέχνης δραστηριοποιούμενος σε πολλαπλά πεδία: κρουστά, ηλεκτρονική μουσική, τζαζ, θέατρο, τσίρκο, χορό και λογοτεχνικές αναγνώσεις.

Τι αναζητάς και τι βρίσκεις σε κάθε μορφή καλλιτεχνικής έκφρασης, και με ποιους τρόπους η διεπιστημονική σου προσέγγιση στην τέχνη συμβάλλει στην εξέλιξή σου τόσο ως ατόμου, όσο και ως καλλιτέχνη;

Σήμερα, είμαι πολύ πιο προσηλωμένος στη μορφή την οποία μπορεί να πάρει η μουσική, στη λειτουργία της - είτε μέσα σε ένα έργο, είτε στην κοινωνία. Το ύφος δεν έχει σημασία για μένα.

Προσπαθώ πάντα να κάνω πράγματα που δεν έχω ξανακάνει ποτέ και που δεν ξέρω πώς να κάνω.

Μου αρέσει να μαθαίνω, να λέω «ναι» και να βρίσκομαι με την πλάτη στον τοίχο. Μπορεί να είναι κάτι πολύ τεχνικό (ένα νέο όργανο, εργαλείο, αντικείμενο...), αλλά και πολύ εμπειρικό: η αναζήτηση μορφών έκφρασης που δεν έχω εξερευνήσει ακόμη.

Επίσης, βρίσκω εξαιρετικά ενδιαφέρον το να προσπαθώ να βρίσκομαι σε ένα «σωστό» σημείο κατά τη διάρκεια μιας δημιουργικής διαδικασίας:

Είτε αυτό αφορά τη σχέση με τους συνεργάτες μου είτε το τι μπορώ να προσφέρω καλλιτεχνικά, δίνω μεγάλη σημασία στο τελικό αποτέλεσμα του έργου, ενώ ελάχιστα με απασχολεί το πώς φαίνομαι την ώρα που εργάζομαι.

Με την πάροδο του χρόνου, αυτό με οδήγησε στο να μην θέτω πλέον στον εαυτό μου κακές ερωτήσεις σχετικά με την αξία μου -ως άνδρας ή ως καλλιτέχνης- και να εστιάζω τη σημασία των πραγμάτων κάπου αλλού, πέρα ​​από τον εαυτό μου, κάτι που είναι ευχάριστο.

Ως εκ τούτου, η τέχνη μού έχει προσφέρει πολλά και με έχει διαπλάσει σημαντικά.

Νομίζω ότι όλα αυτά συνδέονται αναπόφευκτα με το γεγονός πως είμαι αυτοδίδακτος· για πολύ καιρό με απασχολούσε το «σύνδρομο του απατεώνα», αλλά σήμερα το ζήτημα αυτό δε με απασχολεί πλέον καθόλου.

Το Στο μονοπάτι, η περφόρμανς που αφορά τον βίαιο θάνατο του Βασίλειου Μάγγου στα χέρια της ελληνικής αστυνομίας, βασίζεται σε μια ιδέα των ιδρυτών του ΚΕΤ, Δημήτρη Αλεξάκη και Φωτεινής Μπάνου.

Πώς εξελίχθηκε και μετασχηματίστηκε αυτή η ιδέα με την πάροδο του χρόνου;

Πράγματι, η αρχική ιδέα προέρχεται από το KET

Ο Δημήτρης Αλεξάκης και η Φωτεινή Μπάνου, αλλά και η Αγγελική Καράμπελα, φυσικά, συγκαταλέγονται σε εκείνους τους ανθρώπους που δρομολογούν καταστάσεις ή συναντήσεις, χωρίς να αποκομίζουν κανένα προσωπικό όφελος.

Αυτοί οι άνθρωποι είναι πολύτιμοι.

Πήγαμε, μαζί με τον Δημήτρη Αλεξάκη και τον γιο μου, για να καταγράψουμε τον Γιάννη κατά μήκος του μονοπατιού το οποίο χάραξε προς τιμήν του γιου του, Βασίλειου.

Η ανθρωπιά, η ειλικρίνεια και το βάθος όσων μας είπε ο Γιάννης -με τη μία, χωρίς να καταφύγει σε σημειώσεις ή ερωτήσεις-, η δύναμη της στιγμής και του τόπου όπου βρεθήκαμε, καθώς και η, δυστυχώς, δραματική διαχρονικότητα της αληθινής ιστορίας η οποία ξεδιπλώθηκε, μάς καθήλωσαν αμέσως.

Μας πήρε πολύ χρόνο να σκεφτούμε, να δοκιμάσουμε, προτού βρούμε τη μορφή η οποία προσπαθεί να δικαιώσει αυτήν την ιστορία.

Πώς να εκφράσει κάποιος αυτήν τη μαρτυρία; Πώς να τοποθετηθεί απέναντί της; Πώς να «σβήσει» τον εαυτό του με τον καλύτερο τρόπο;

Όπως συμβαίνει συχνά, η μορφή προέκυψε σταδιακά και, σε κάποια φάση, μας φάνηκε αυτονόητη. Η μορφή αυτή μάς φαίνεται αρκετά εύστοχη σε σχέση με αυτό το οποίο επιδιώκει να εκφράσει.

Πρόκειται για ένα είδος «ζωντανού» podcast, όπου προσπαθώ να εξαφανιστώ ώστε να αφήσω τον ακροατή απέναντι σε αυτή την ιστορία, δίνοντάς του όσο το δυνατόν μεγαλύτερη ελευθερία να την κάνει δική του.

Η ιδέα είναι πως, σε μια εποχή που οι πληροφορίες, οι ιστορίες και οι ήχοι βρίσκονται παντού γύρω μας, μπορούμε να ακούσουμε μία από αυτές -με όλες τις σημασίες τις οποίες εμπεριέχει- χάρη στη συνύπαρξή μας και στον χρόνο που αφιερώνουμε σε αυτήν τη στιγμή.

Πιθανότατα προσεγγίζουμε λιγότερους ανθρώπους απ’ ό,τι αν δημιουργούσαμε ένα ηχητικό podcast που μπορεί να ακουστεί στο διαδίκτυο, αλλά με έναν πιο ουσιαστικό και ανθρώπινο τρόπο.

Αυτή η επιλογή μορφής είναι, φυσικά, πολιτική.

Μόλις δημιουργήθηκε η περφόρμανς, ήθελα να την παρουσιάσω μπροστά στον Γιάννη, στο ΚΕΤ και στις Σταγιάτες, για να δω αν θα δεχόταν να συνεχίσω να την παίζω με αυτή τη μορφή.

Το ταξίδι στη Γαλλία, την Ιταλία και την Ελλάδα ήταν υψίστης σημασίας.

Μπόρεσα να παίξω σε μέρη που συνδέονται με ισχυρές αξίες -ιδίως όσον αφορά τους πολιτικούς αγώνες-, μαζί με ανθρώπους αφοσιωμένους στην αναζήτηση τρόπων ζωής πέρα ​​από τις πιέσεις του καπιταλισμού.

Πρόκειται, όπως φαίνεται, για ένα έργο βαθιά ανθρωπιστικό και, ταυτόχρονα, με κοινωνική και πολιτική συνείδηση, το οποίο βασίζεται στη συνάντησή σου με τον Γιάννη Μάγγο, τον πατέρα του Βασίλειου.

Θα ήθελες να αναφερθείς εκτενέστερα στη σχέση σου με τον Γιάννη;

Δεν είναι η δουλειά που είναι βαθιά ανθρώπινη και ταυτόχρονα κοινωνικά και πολιτικά συνειδητή: ο Γιάννης Μάγγος είναι.

Είχα την ευκαιρία να τον συναντήσω πολλές φορές, αρχικά για την ηχογράφηση και και κατόπιν για να του παρουσιάσω το Στο μονοπάτι. Προφανώς ήθελα να συμφωνήσει στον τρόπο αφήγησης της ιστορίας, με τη φωνή του.

Κουβεντιάζουμε από καιρού εις καιρόν και ελπίζω να μπορέσω να τον δω μόλις ξανάρθω στην Ελλάδα.

Είναι η καλλιτεχνική δημιουργία, ανεξάρτητα από το είδος ή τη μορφή, μια εγγενώς πολιτική διαδικασία/εργαλείο και, αν ναι, τη χρησιμοποιείς συχνά ως τέτοια;

Στα μάτια μου, όλα είναι πολιτικά, επομένως και η καλλιτεχνική δημιουργία:

Για παράδειγμα, το να θέλει κάποιος να δημιουργήσει ένα έργο καθαρής ψυχαγωγίας αποτελεί πολιτική επιλογή, την οποία, παρεμπιπτόντως, δεν καταδικάζω απαραίτητα.

Εξαρτάται από την πρόθεση που κρύβεται από πίσω. Για μένα, η πρόθεση είναι θεμελιώδης. Γιατί κάνουμε πράγματα, είτε είναι καλλιτεχνικά είτε όχι;

Η επιλογή της μορφής είναι αναγκαστικά και πολιτική, αλλά δεν είναι η ίδια η μορφή που είναι πολιτική, είναι το τι κάνουμε εμείς με αυτήν:

Το θέατρο δρόμου μπορεί να είναι άνευ νοήματος, ενώ μια συναυλία σε μια παραδοσιακή αίθουσα μπορεί να είναι εξαιρετικά δυνατή.

Τέλος, ο τρόπος με τον οποίο γίνονται τα πράγματα -ο τρόπος δημιουργίας και παρουσίασης του έργου κάποιου- είναι, φυσικά, επίσης πολιτικός:

Πώς δουλεύει κανείς σε ομάδα; Με ποιους; Ποια είναι η θέση του καθενός πάνω στη σκηνή; Ποια είναι η σχέση με το κοινό και πού το τοποθετούμε (όπως φυσικά τοποθετούμε και τους εαυτούς μας);

Επομένως, ό,τι κάνω στη μουσική αποτελεί μέρος αυτού του τρόπου αντίληψης των πραγμάτων και, στα μάτια μου, έχει πολιτική σημασία, ακόμα κι αν αυτό δεν είναι πάντα εμφανές με την πρώτη ματιά.

Υπάρχει το περιεχόμενο ενός έργου, η μορφή του, αλλά και η διαδικασία δημιουργίας του, η οποία είναι επίσης πολιτικά:

Μπορεί να υπάρχει μια προσπάθεια χαρακτηριζόμενη από μεγάλη αφοσίωση, που όμως έχει στηθεί με έναν πολύ σκληρό, αυταρχικό τρόπο -ή με σκοπό την ικανοποίηση του εγώ ή της δίψας για εξουσία κάποιου-, και μια άλλη φαινομενικά λιγότερο αφοσιωμένη, η οποία, όμως, δομικά έχει αναπτύξει πολύ δικαιότερες κοινωνικές σχέσεις...

Όλα είναι περίπλοκα και διαρκώς αλληλένδετα, και για άλλη μια φορά σκέφτομαι πως η πρόθεση είναι κάτι πρωταρχικό.

Πώς ερμηνεύεις το γεγονός ότι η τέχνη του ηχοτοπίου σπάνια εμβαθύνει στην κοινωνική πραγματικότητα;

Δεν ξέρω. Αυτό συνδέεται με το ερώτημα γιατί ένας καλλιτέχνης δημιουργεί ηχοτοπία. Θα έπρεπε να ρωτήσεις τους ίδιους.

Το όριο μεταξύ τέχνης και ψυχαγωγίας είναι πορώδες, σε όλους τους τομείς. Σε κάθε περίπτωση, δεν ισχυρίζομαι ότι κατέχω κάποια αλήθεια· το πολύ-πολύ μια άποψη, ενστικτώδη ή στοχαστική.

«Η δύναμη του έργου πηγάζει από την ίδια τη χειρονομία που το γέννησε. Με το μονοπάτι που άνοιξε, ο Γιάννης Μάγγος μετατρέπει το πένθος σε μια διαδρομή ανοιχτή σε όλες και όλους και σε έναν τόπο συνάντησης των ανθρώπων με τη φύση», διαβάζω στο Δ.Τ.

Με ποιους τρόπους το πένθος, πέρα ​​από το ότι συμβάλλει στη διαχείριση μιας απώλειας από το άτομο, μπορεί να μετατραπεί και σε μια συλλογική πολιτική πράξη;

Η απάντηση δίνεται από τον Γιάννη Μάγγο· βρίσκεται σε όσα κάνει και λέει. Τα λόγια του, τα οποία προβάλλω κατά τη διάρκεια της περφόρμανς, είναι ουσιώδη.

Αυτό είναι επίσης το ζητούμενο κατά τη διάρκεια της περφόρμανς - αλλά όχι μόνο αυτό, καθώς το πλαίσιο είναι πολύ ανοιχτό. Προσπαθώ να συνεχίσω αυτήν την πορεία, χρησιμοποιώντας τα δικά μου μέσα.

Το Στο μονοπάτι βρίσκεται σε διάλογο με το Different Trains του Steve Reich και τους ηχητικούς περιπάτους της Janet Cardiff. Με ποια έννοια έργα όπως αυτά λειτούργησαν για εσένα ως σημείο αναφοράς;

Σε καμία περίπτωση. Για να είμαι ειλικρινής, δε γνώριζα αυτά τα έργα, αλλά σε ευχαριστώ που μου τα έδειξες και θα τα ακούσω με μεγάλη προσοχή.

Κατά τη διάρκεια αυτής της δουλειάς, το μόνο που μας απασχολούσε πραγματικά ήταν να βρισκόμαστε στο σωστό μέρος για τον Γιάννη, τον Βασίλειο, τη φύση και τον αγώνα.

Καθόλου το αν θα αποτελούσαμε μέρος ενός καλλιτεχνικού κινήματος ή αν θα αποδεσμευόμασταν από αυτό.

Σε γενικές γραμμές, τα σημεία αναφοράς μου απέχουν πολύ από το να είναι αποκλειστικά καλλιτεχνικά.

Μπορεί να οφείλεται στη στάση ενός ατόμου, στην ισορροπία και τη δύναμη ενός χώρου, σε έναν τρόπο μαγειρέματος, σε ένα συναίσθημα ή σε μια μυρωδιά.I

Παρεμπιπτόντως, ακούω το Different Trains καθώς σου απαντώ, έχοντας διαβάσει λίγα πράγματα γι’ αυτό - σε ευχαριστώ πολύ, είναι πολύ όμορφο.

Tην Τετάρτη 28 Οκτωβρίου θα μοιραστείς το Στο μονοπάτι με το αθηναϊκό κοινό.

Σε ποιον βαθμό εμπλουτίζεται το έργο σου όταν μοιράζεται με ένα κοινό, και μάλιστα όταν αυτό ενδέχεται να διαθέτει κοινωνική/πολιτική συνείδηση ​​και να είναι ενεργό;

Η ίδια η ουσία αυτού του έργου έγκειται στο να μοιράζεται ζωντανά. Αυτή τη στιγμή, δεν έχει κανέναν άλλον λόγο ύπαρξης. Η ένταση κατά τη διάρκειά του είναι ζωτικής σημασίας.

Η περφόρμανς τρέφεται από αυτές τις συναντήσεις, θέτει ερωτήματα στον εαυτό της και εξελίσσεται διαρκώς. Μετά από αυτήν, υπάρχει πάντα μια στιγμή συζήτησης σχετικά με την επικαιρότητα αυτής της ιστορίας.

Ο Γιάννης έχει μιλήσει συχνά, για παράδειγμα ενημερώνοντάς μας για την πορεία της δίκης, αλλά και για τον πολιτικό της αντίκτυπο και άλλους αγώνες, του παρελθόντος ή του παρόντος:

Αυτή η περφόρμανς αποτελεί επίσης έναν διαφορετικό τρόπο διακίνησης πληροφοριών, έναν τρόπο διαμοιρασμού τους - σίγουρα σε μικρότερη κλίμακα, αλλά πιο ανθρώπινο, πρόσωπο με πρόσωπο.

Και εδώ, πρόκειται για πολιτική επιλογή.

Σχεδόν πάντα παρουσίαζα αυτήν την παράσταση σε χώρους και με ανθρώπους κοινωνικά και πολιτικά πιο ευαισθητοποιημένοι και δραστήριοι.

Από εκεί γεννήθηκαν πολιτικές συζητήσεις, όπως ανέφερα, αλλά και καλλιτεχνικές.

Υπήρξαν αρκετές αντιπαραθέσεις σχετικά με το αν είναι απαραίτητη η χρήση βίντεο κατά τη διάρκεια της περφόρμανς· οι απόψεις και των δύο πλευρών ήταν πολύ ενδιαφέρουσες. Προς το παρόν, δεν υπάρχει βίντεο.

Μου επιτρέπει επίσης να ανακαλύπτω άλλους καλλιτέχνες ή έργα, όπως -για παράδειγμα- κατά τη διάρκεια αυτής της συνέντευξης.

Συζητώ πολύ με τους ανθρώπους για τη μορφή, για το πώς θα μπορούσε να εξελιχθεί, καθώς και για τους χώρους όπου έχω ήδη εμφανιστεί· νιώθω κάπως σαν μια μικρή μέλισσα η οποία έχει την ευκαιρία να συναντήσει διάφορα λουλούδια.

Υπάρχουν πολλά μέρη και άτομα με γενναιότητα, ανθρωπιά και ζωντάνια, και είναι πάντα δυνατή εμπειρία να μοιράζεσαι μια αληθινή στιγμή με άλλους.

Το KET είναι, από αυτήν την άποψη, ένας αξιοσημείωτος χώρος:

Συνδυάζει την καλλιτεχνική απαίτηση με μια ανθρώπινη ζεστασιά, σπάνια για τα θέατρα - τουλάχιστον για εκείνα που γνωρίζω στη Γαλλία, στο πλαίσιο του επιχορηγούμενου θεάτρου.

Αυτό το θέατρο είναι, επίσης, πολιτικό και ανθρώπινο.

Για άλλη μια φορά, επανέρχομαι στην πρόθεση πίσω από τις πράξεις: το KET δεν αποτελεί μια στάση, αλλά μια πραγματική κοινωνική και πολιτική δέσμευση. Αυτά τα στοιχεία γίνονται ιδιαίτερα αισθητά όταν φτάνεις σε έναν χώρο για να τα υλοποιήσεις.

Σε τέτοια μέρη διακυβεύονται περισσότερα από την κοινωνική ή οικονομική αναγνώριση.

Το πιο σημαντικό όμως είναι να συνεχίσουμε να γνωστοποιούμε ότι άλλοι άνθρωποι σκοτώνουν παιδιά για να διασφαλίσουν την οικονομική κυριαρχία - σήμερα, στην Ελλάδα και αλλού. Τι κάνουμε με αυτό;

Oι φωτογραφίες είναι του Δημήτρη Αλεξάκη.

Η περφόρμανς του Mathieu Goust Στο μονοπάτι παρουσιάζεται στο Κέντρο Ελέγχου Τηλεοράσεων (Κύπρου 91Α & Σικίνου 35Α, Κυψέλη) την Τετάρτη 28 Οκτωβρίου.

Ώρα προσέλευσης: 20:30. Ώρα έναρξης: 21:00.