Χασάν Χάντι: «Δεν μπορείς να απελευθερώσεις σκοτώνοντας»

 

Αδυσώπητη ανατομία μιας χώρας σε πόλεμο και μια γλυκόπικρη ιστορία ενηλικίωσης, το βραβευμένο στις Κάννες ντεμπούτο του Ιρακινού σκηνοθέτη Χασάν Χάντι, Η Τούρτα του Προέδρου, είναι από τις φιλμικές εκπλήξεις της χρονιάς.

Μια συζήτηση μαζί του με αφορμή την κυκλοφορία της ταινίας στους κινηματογράφους.

Πρώην δημοσιογράφος και κατόπιν καθηγητής πανεπιστημίου και σκηνοθέτης, μεγαλώσατε στο Νότιο Ιράκ κατά τη διάρκεια του πολέμου της δεκαετίας του 1990, ενώ ζήσατε και εργαστήκατε στις Η.Π.Α.

Σε ποιον βαθμό η ενηλικίωση κατά τη διάρκεια του πολέμου έχει διαμορφώσει την κινηματογραφική σας ματιά;

Δεν εργάζομαι και δε ζω στις Η.Π.Α. πλέον. Πήγα για να σπουδάσω για το μεταπτυχιακό μου στο NYU και δίδαξα κατά τη διάρκεια των σπουδών μου εκεί.

Στη συνέχεια, επέστρεψα στη Βαγδάτη προκειμένου να προετοιμαστώ για την ταινία και να ξεκινήσω την προ-παραγωγή της. Ζω ακόμα στο Ιράκ, και συγκεκριμένα στη Βαγδάτη.

Κρυβόμουν κάτω από τις σκάλες, δραπετεύοντας από την πόλη στα χωριά και ξυπνώντας με τις σειρήνες αντί για τα ξυπνητήρια. Δυστυχώς, τα παιδικά μου χρόνια ήταν γεμάτα στιγμές τρόμου και κινδύνου.

Ήταν θέμα επιβίωσης. Σε πλαίσιο επιβίωσης, αρχίζεις να βλέπεις τα πράγματα διαφορετικά. Κάνεις διαφορετικές ερωτήσεις και περιμένεις διαφορετικές απαντήσεις. Η σκληρότητα των πολέμων σε ωθεί να σκέφτεσαι έξω από τα συνηθισμένα.

Οι φυσικές/ρεαλιστικές ιστορίες αρχίζουν να μην έχουν πια σημασία. Η ψυχή σου αρχίζει να ψάχνει για κάτι διαφορετικό. Κάτι που σου δίνει ελπίδα και ένα είδος εξήγησης. Αρχίζεις να ψάχνεις περισσότερο για μαγικές λύσεις ή θαύματα.

Νομίζω ότι επηρέασε τον τρόπο ζωής μου και την αντιμετώπιση των δυσκολιών. Επιπλέον, ο πόλεμος, η φτώχεια και η ζωή υπό ένα αυστηρό, βάναυσο καθεστώς δοκιμάζουν την πίστη και τις πεποιθήσεις σου.

Όπως μπορείτε να δείτε, ο πόλεμος στο Ιράν έχει ξεσπάσει και έχει επηρεάσει ολόκληρη την περιοχή, συμπεριλαμβανομένου του Ιράκ.

Αυτός είναι ένας κύκλος βίας. Πρέπει να σταματήσει. Δεν μπορείς να καταπολεμήσεις τη βία προκαλώντας βία. Δεν μπορείς να απελευθερώσεις σκοτώνοντας. Και δεν μπορείς να φέρεις ευημερία επιβάλλοντας κυρώσεις και βομβαρδισμούς.

Δυστυχώς, το βλέμμα μου προς τον κόσμο εξακολουθεί να διαμορφώνεται μέσα από αυτόν τον κύκλο βίας. Ελπίζω να τελειώσει σύντομα. Ωστόσο, δεν είμαι αισιόδοξος.

Με ποιους τρόπους η πολεμοχαρής κυβέρνηση Τραμπ σάς θυμίζει το Ιράκ υπό την κυριαρχία του Σαντάμ;

Δυστυχώς, η αίσθηση είναι πολύ παρόμοια. Όλα συμβαίνουν τόσο γρήγορα και χωρίς προειδοποίηση. Όσο κι αν προετοιμαστείς ψυχικά ή σωματικά, όταν συμβεί σε τραντάζει μέχρι το κόκκαλο και διαταράσσει την ισορροπία σου.

Βρίσκεσαι σε ηθική σύγκρουση και αναρωτιέσαι: Πρέπει να χαίρομαι που μας βομβαρδίζουν για να απαλλαγώ από τον Σαντάμ; Ή μήπως πρέπει να λυπάμαι επειδή η χώρα μου καταλαμβάνεται από ξένο στρατό; Είναι περίπλοκο.

Είναι σαν να έχεις κολλήσει με έναν κακοποιητικό πατέρα, και η μόνη διέξοδος φαίνεται να είναι ένας άγνωστος πατριός να έρθει και να ξυλοκοπήσει τους πάντες στο σπίτι. Δεν υπάρχουν εύκολες απαντήσεις, μόνο εύκολες ερωτήσεις.

Η Τούρτα του Προέδρου είναι μια αδυσώπητη ανατομία μιας χώρας σε πόλεμο, μια γλυκόπικρη ιστορία ενηλικίωσης και μια μαρτυρία της επιμονής ενός ανθρώπου -εν προκειμένω ενός κοριτσιού- στην επίτευξη του στόχου του, επιβεβλημένου ή μη.

Πόσο απαιτητική ήταν η απεικόνιση των διαφορετικών πτυχών του πολιτικού και κοινωνικού ιστού της ζωής στη χώρα σας, χωρίς να υποβαθμίζεται καμία από αυτές προκειμένου ίσως να γίνετε «αρεστός» στο Δυτικό κοινό;

Δεν μπορείς να σκέφτεσαι πραγματικά το κοινό όταν γυρίζεις μια ταινία, είτε αυτό το κοινό είναι Δυτικό, Ανατολικό ή οτιδήποτε άλλο.

Γυρίζεις ένα φιλμ ή δημιουργείς οποιοδήποτε είδος έργου τέχνης επειδή δεν μπορείς να αντισταθείς στο πάθος και την επιθυμία σου να εκφραστείς.

Επομένως, το πρώτο και πιο σημαντικό κοινό που πρέπει να ευχαριστήσω και να ικανοποιήσω είναι «ο εαυτός μου».

Είναι τόσο εγωιστικό να το λες, αλλά η δημιουργία τέχνης είναι κάπως εγωιστική. Και αυτός είναι ο μόνος τρόπος για να δημιουργήσεις ένα έργο μοναδικό, εντυπωσιακό και ενδιαφέρον.

Επομένως, η δημιουργία μιας ταινίας είναι πάντα μια διαδικασία από μέσα προς τα έξω, αντί για έξω προς τα μέσα. Ωστόσο, ήταν ένα απαιτητικό ταξίδι να γυρίσω το συγκεκριμένο φιλμ.

Όταν άρχισα να γράφω το σενάριο, υποσχέθηκα στον εαυτό μου να αφήσω στην άκρη την πολιτική μου οπτική και να παραμείνω πιστός και ειλικρινής στις αναμνήσεις μου και στην κοινότητα στην οποία μεγάλωσα.

Η ίδια η ταινία δεν είναι πολιτική. Το πλαίσιο και το περιβάλλον όπου υπάρχουν οι χαρακτήρες είναι, αλλά όχι η ίδια.

Ωστόσο, κάποιοι πιστεύουν ότι προσπαθώ να μεταφέρω κάποιο είδος πολιτικής ατζέντας ή πως το φιλμ προσπαθεί να προβεί σε μια συγκεκριμένη πολιτική δήλωση.

Προσπαθώ να εξηγήσω ότι δεν επιδιώκω κάτι τέτοιο, αλλά έχω αποδεχτεί πως από τη στιγμή που θα απελευθερώσεις το έργο σου στον κόσμο, αυτό δε σου ανήκει πλέον.

Ο χαρακτήρας του σεξουαλικού παραβάτη στην αγορά είναι εντυπωσιακός. Πείτε μου λίγα περισσότερα για αυτήν την επιλογή και τις ευρύτερες συνδηλώσεις της.

Όταν γνώρισα τον χασάπη της ταινίας, αρχικά τον προόριζα για τον χαρακτήρα του Τζασίμ, του ταχυδρόμου. Αλλά όταν του μίλησα, ένιωσα ότι έκρυβε μυστικά στη ζωή του.

Και με κάθε συζήτηση, ανακάλυπτα κάτι καινούργιο γι’ αυτόν. Μιλούσε και συμπεριφερόταν με έναν πολύ ιδιαίτερο τρόπο. Και επειδή ο ίδιος έχει εργαστεί ως χασάπης στο παρελθόν, σκέφτηκα πως αυτό θα ήταν τέλειο για τον χαρακτήρα.

Ακόμα και όταν επρόκειτο να του ταιριάξουμε το κοστούμι του, φορούσε ρούχα που θεωρούσα πολύ καλύτερα από την επιλογή μας. Μετά, αγοράσαμε το πουλόβερ του και αποφασίσαμε ότι θα ήταν το κοστούμι του για τη σκηνή.

Έτσι, την ημέρα του γυρίσματος, εμφανίστηκε σε μια δουλειά την οποία είχε κάνει στο παρελθόν, φορώντας τα δικά του ρούχα. Τότε, το μόνο που έπρεπε να κάνω ήταν να δώσω μια φρέσκια πνοή στην κατάσταση, ώστε να αντιδράσει με ειλικρίνεια.

Θεωρείτε την ταινία σας μια ιστορία ενηλικίωσης; Αν ναι, γιατί;

Δεν ξέρω αν είναι ιστορία ενηλικίωσης. Για μένα, είναι περισσότερο μια ρομαντική ταινία.

Αφορά τον πρώτο έρωτα, την πρώτη καψούρα και το μαγικό ταξίδι μαζί στη σκιά του πολέμου, των κυρώσεων και της δικτατορίας. Αφορά στη δύναμη της αγάπης, της φιλίας και της θυσίας.

Και νομίζω ότι η διάσταση της ενηλικίωσης ισχύει μόνο μέχρι ενός σημείου για το φιλμ.

Γιατί επιλέξατε τον χαρακτήρα ενός μικρού κοριτσιού (Μπανίν Άχμαντ Ναΐφ) ως τον πρωταγωνιστικό;

Μεγάλωσα σε ένα σπίτι με έντονη γυναικεία παρουσία.

Παρόλο που ο πατέρας μου ήταν εκεί, οι άνδρες δεν ήταν τόσο παρόντες. Είτε βρίσκονταν σε μέτωπα πολέμου, είτε εγκατέλειπαν τη χώρα, είτε φυλακίζονταν για πολιτικούς λόγους και βασανίζονταν.

Επομένως, βίωσα από πρώτο χέρι το ότι οι γυναίκες και τα παιδιά είναι τα πρώτα θύματα τέτοιων συνθηκών όπως ο πόλεμος, η φτώχεια, ακόμη και η δικτατορία. Κατά τη δική μου αντίληψη, οι γυναίκες ενεργούσαν σαν υπερηρωίδες.

Έγινα μάρτυρας τού πώς οι γυναίκες έπρεπε να σηκώνουν το βάρος και την ευθύνη της ανατροφής των παιδιών, να διατηρούν την οικογένεια ενωμένη και να παρέχουν τα προς το ζην σε όλους.

Τα πέρασαν όλα αυτά σε μια ανδροκρατούμενη και αρρενωπή κοινωνία, όπου τα δικαιώματά τους μπορούν εύκολα να καταπατηθούν και να συνθλιβούν.

Ως σκηνοθέτης, ήταν πιο ενδιαφέρον να αφηγηθώ αυτήν την ιστορία από γυναικεία οπτική γωνία. Η ιδέα ενός μικρού κοριτσιού που φεύγει και αντιμετωπίζει τον κόσμο και την κοινωνία μόνη της ήταν ταυτόχρονα τρομακτική και ενδιαφέρουσα.

Θα σταθώ λίγο στην ερμηνεία της Ουαχίντ Θάμπετ Χρεϊμπάτ, η οποία υποδύεται τον χαρακτήρα της Μπίμπι, της γιαγιάς. Εξαιρετική ηθοποιός. Μιλήστε μου για τη συνεργασία σας.

Η Μπίμπι ήταν εκπληκτική.

Η συνεργασία μαζί της ήταν σαν να δούλευα με μια σούπερ σταρ του Χόλιγουντ που είχε συγκεκριμένες ώρες και ημέρες κατά τις οποίες μπορούσε να εργαστεί και άλλες που ήταν αφοσιωμένη σε άλλες υποθέσεις.

Δεν είχε ξαναπαίξει ποτέ, οπότε ήξερα ότι για να αποκομίσω ακατέργαστη ερμηνεία από αυτήν, όλα γύρω της έπρεπε να φαίνονται αληθινά. Την αποκαλούσαμε «μοναδική», αφού έκανε όλα όσα απαιτούνταν από αυτήν σε μία μόνο λήψη.

Και, μεταφορικά, αντιπροσωπεύει τους βάλτους. Το δέρμα της, οι ρυτίδες και η φωνή της φθίνουν, όπως ακριβώς και οι βάλτοι.

Αυτή η γη πρόκειται να εξαλειφθεί και θέλει να βεβαιωθεί ότι οι κάτοικοί της θα βρουν ένα άλλο μέρος όπου θα μπορούν να ριζώσουν και να αναπτυχθούν.

Στιλιστικά, η Τούρτα του Προέδρου μού θυμίζει πολύ την ιρανική σχολή κινηματογράφου, τόσο όσον αφορά την αξιοποίηση των παιδιών ως καταλυτών της αφήγησης όσο και σε σχέση με την αιχμηρή νεορεαλιστική της ματιά.

Θα λέγατε πως έχετε επηρεαστεί από τον ιρανικό κινηματογράφο και τον νεορεαλισμό γενικότερα;

Έχω επηρεαστεί από μια ποικιλία σκηνοθετών και κινηματογράφου.

Ο νεορεαλισμός ήταν σίγουρα η θική πυξίδα μου όταν γύριζα αυτή την ταινία. Ήξερα ότι θα δούλευα με μη ηθοποιούς και με πραγματικές τοποθεσίες και φιλμ τα οποία έχουν αξιοποιήσει αυτά τα στοιχεία με έχουν επηρεάσει.

Μία από τις ταινίες που επηρέασαν εμένα και το στιλ μου είναι το Τοπίο στην ομίχλη του Θόδωρου Αγγελόπουλου. Έχει αυτήν την χροιά μαγικού ρεαλισμού με φυσικές παιδικές ερμηνείες και είναι γυρισμένη σε πραγματικές τοποθεσίες.

Ως σκηνοθέτης, προσπαθώ να εντοπίζω τις επιρροές μου και να εμπνέομαι από αυτές, αλλά πάντα αποφεύγω να τις μιμούμαι.

Είναι σαν να επιτρέπεις στον εαυτό σου να επηρεάζεται και να εμπνέεται από τους άλλους, αλλά τελικά θέλω να διατηρήσω τη φωνή μου πρωτότυπη και μοναδική.

Μερικές φορές μπορεί να αποτύχω ή να πετύχω, αλλά ανεξάρτητα από αυτό, πάντα προσπαθώ.

Πώς θα περιγράφατε τη σύγχρονη πολιτική και πολιτιστική κατάσταση στο Ιράκ;

Νομίζω ότι η σύγχρονη πολιτική και πολιτιστική κατάσταση στο Ιράκ έχει προοδεύσει. Το ερώτημα παραμένει: Mε ποιο κόστος; Και, άξιζε τον κόπο; Ίσως ναι, ίσως όχι, αλλά θα έλεγα πως η χώρα έχει κάνει βήματα μπροστά.

Για πρώτη φορά στην Ιστορία μας έχουμε πρώην προέδρους και πρωθυπουργούς που είναι ακόμα εν ζωή και δε δολοφονήθηκαν, οι οποίοι μετέφεραν ειρηνικά την εξουσία στους διαδόχους τους μέσω εκλογών, ως επί το πλείστον ελεύθερων και διαφανών.

Ωστόσο, πρέπει να αναφέρω ότι η κριτική του παρελθόντος δε σημαίνει πως δεν αναλογιζόμαστε το παρόν.

Το Ιράκ εξακολουθεί να αντιμετωπίζει πολλά προβλήματα και ζητήματα, μερικά από τα οποία είναι αποτέλεσμα των κυρώσεων, του πολέμου και της περιόδου της δικτατορίας.

Η Τούρτα του Προέδρου χαρακτηρίστηκε ως «αποκάλυψη», συγκέντρωσε βραβεία σε κορυφαία φεστιβάλ και έλαβε θερμές κριτικές από κριτικούς και κοινό σε όλο τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένου και αυτού των 31^ων Νυχτών Πρεμιέρας.

Ποια είναι τα επόμενα σχέδιά σας;

Όταν βρέθηκα στη σκηνή του Φεστιβάλ Κινηματογράφου των Καννών, ο Παναχί κοίταξε το βραβείο μου, είπε ότι είχε λάβει το ίδιο πριν από περίπου τριάντα χρόνια και πως ήταν πολύ δύσκολο γι’ αυτόν να κάνει άλλη ταινία κατόπιν.

Γι’ αυτό είναι σημαντικό να μην ενδίδουμε στην πίεση τού να κάνουμε απλώς ένα ακόμη φιλμ, όπως και να ’χει.

Το μόνο που μπορώ να πω είναι ότι πρόκειται για ένα ακόμη ιρακινό πρότζεκτ που λαμβάνει χώρα σε μια άλλη περίοδο η οποία δεν είναι γνωστή, ιδωμένο υπό προσωπικό πρίσμα.

Ευχαριστώ θερμά την Leah Chen Baker (Films Boutique) για την πολύτιμη συμβολή της στην πραγματοποίηση της συνέντευξης με τον σκηνοθέτη.

Η ταινία του Χασάν Χάντι Η Τούρτα του Προέδρου προβάλλεται από τις 5 Μαρτίου στους κινηματογράφους σε διανομή του Cinobo.

Ράτι Τσιτελάντζε: «Η ελευθερία δεν έχει και τόση σημασία χωρίς εσωτερική γαλήνη»

Μετά από έντεκα χρόνια οικιακού εγκλεισμού σε ένα χωριό στη Γεωργία, η Αντελίνα, μια νεαρή τρανς γυναίκα, εξασφαλίζει άσυλο στην Αυστρία. Την πορεία της προς την ελευθερία ιχνηλατεί το ντοκιμαντέρ Τραγούδι δίχως σπίτι. 

Συζητώντας με τον σκηνοθέτη του, Ράτι Τσιτελάντζε, με αφορμή την προβολή της δουλειάς του στο 28^ο ΦΝΘ.

Είσαι ηθοποιός και σκηνοθέτης γεωργιανής καταγωγής που ζεις στις Η.Π.Α. Ποια είναι η οπτική σου μπροστά και πίσω από την κάμερα;

Κατάγομαι από ένα μικρό γεωργιανό χωριό το οποίο συνορεύει με την Τουρκία.

Πάντα ήθελα να ταξιδέψω, να δω τον κόσμο πέρα ​​από αυτό και να βιώσω πολλά στη ζωή, επειδή μεγάλωσα χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα και χωρίς πολλά εκτός του μικρού μου κόσμου.

Όσο περισσότερο ταξιδεύω και όσο περισσότερα βλέπω, όμως, τόσο πιο σημαντικός γίνεται ο εσωτερικός μου κόσμος. Αντιλαμβάνομαι τον εαυτό μου ως σκηνοθέτη που δεν επικεντρώνεται μόνο στον εξωτερικό κόσμο, αλλά και στο εσωτερικό σύμπαν.

Νιώθεις εξίσου αποξενωμένος στην υπερσυντηρητική Γεωργία και στην ολοένα και πιο φασιστική Βόρεια Αμερική; Αν όχι, πού εντοπίζεις τη διαφορά;

Νομίζω ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και η πρόσβαση στο διαδίκτυο προκαλούν ολοένα και μεγαλύτερη ανάμιξη πολιτισμών. Αυτό φέρνει ομορφιά, φυσικά, αλλά αναπόφευκτα και τους δικούς του κινδύνους.

Αισθάνομαι αποξενωμένος και στα δύο μέρη, αν και με διαφορετικούς τρόπους. Η διαφορά έγκειται στη φύση της αποξένωσης και σε αυτό που δεν μπορεί να ειπωθεί χωρίς σοβαρές συνέπειες. Υποθέτω πως αυτό λέει πολλά.

Γυρισμένο στη διάρκεια μιας δεκαετίας, το Τραγούδι δίχως σπίτι αναπτύσσει και διευρύνει την αφήγηση της αναγνωρισμένης μικρού μήκους ταινίας σου, Prisoner of Society.

Γιατί ήταν ηθικά, υπαρξιακά και πολιτικά επιτακτικό, τόσο για εσένα όσο και για την πρωταγωνίστρια σου, την νεαρή τρανς γυναίκα Αντελίνα, να ολοκληρώσετε αυτό το ντοκιμαντέρ ενάντια σε όλες τις αντιξοότητες;

Η μικρού μήκους ταινία ήταν υποψήφια για το βραβείο της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Κινηματογράφου και, χάρη στην απήχησή της, η Αντελίνα εξασφάλισε άσυλο στην Αυστρία.

Στην αρχή, πίστευα ότι ήταν ένα ευτυχές τέλος, αλλά η ζωή, όπως και η ταυτότητά μας, σπάνια είναι τόσο απλή.

Όταν πήγα στις Η.Π.Α., ένιωσα χαμένος: σαν το παρελθόν μου να μην υπήρχε, σαν να είχα έρθει σε αυτόν τον ξένο κόσμο για πρώτη φορά, σαν να μην είχα μέλλον, χαμένος κάπου ανάμεσα στη μετάβαση και τη μετάφραση.

Είχα μια ειλικρινή συζήτηση με την Αντελίνα σχετικά με την πολυπλοκότητα της μετανάστευσης και το ξεκίνημα μιας νέας ζωής.

Κατάλαβα πως έπρεπε να κάνω αυτό το φιλμ ανεξάρτητα από τις δυσκολίες και με κάθε κόστος, επειδή ένιωσα ότι ήταν απαραίτητο να μιλήσω για την πολυπλοκότητα της μετανάστευσης.

Η Αντελίνα είναι επίσης η σεναριογράφος του ντοκιμαντέρ. Γιατί ήταν κρίσιμο για εκείνη να αναλάβει αυτόν τον ρόλο; Προκειμένου να εδραιώσει τον έλεγχό της πάνω στην ίδια της την αφήγηση και, τελικά, στη ζωή της;

Πριν γνωρίσω την Αντελίνα, είχα γυρίσει μόνο ταινίες μυθοπλασίας.

Όταν, όμως, της μίλησα και διάβασα τα ημερολόγιά της, συνειδητοποίησα ότι αυτή η ιστορία μπορούσε να υπάρξει μόνο σε μορφή ντοκιμαντέρ, προκειμένου να δικαιώσει τη ζωή της και τον ακατέργαστο και υπέροχο εσωτερικό της κόσμο.

Για την Αντελίνα, η γραφή βασίζεται στη μεταμορφωτική δύναμη της αυτοέκφρασης.

Η συγγραφή δεν είναι μόνο ένα μέσο επιβίωσης, αλλά και μια πηγή ελπίδας, ένας τρόπος να βοηθήσουμε τους άλλους να καταλάβουν πως άνθρωποι σαν την Αντελίνα υπάρχουν σε αυτόν τον κόσμο και ότι, κόντρα σε όλες τις πιθανότητες, υπάρχει φως στο τέλος του τούνελ.

Στην αρχή του ντοκιμαντέρ, η Αντελίνα ακούγεται να σε προσκαλεί να την επισκεφθείς μόνος σου με την κάμερά σου. Υπό ποιες συνθήκες μπορεί η κάμερα να γίνει όπλο στα χέρια των καταπιεσμένων;

Η δύναμη της έκφρασης και του μοιράσματος είναι πιο σημαντική και πιο ισχυρή από ποτέ. Δε νομίζω ότι είναι πάντα απαραίτητο αυτό να συμβαίνει μέσω μιας συγκεκριμένης μορφής τέχνης.

Στην περίπτωσή μας, όμως, η κινηματογράφηση και η έκφραση μέσω του κινηματογράφο είναι πολύτιμες για μένα.

Μέσα από την τέχνη του σινεμά, το Τραγούδι δίχως σπίτι είναι μια βαθιά προσωπική πράξη ανυπακοής ενάντια στην άνοδο των οπισθοδρομικών δυνάμεων παγκοσμίως.

Η σχέση της Αντελίνα με τη μητέρα της, κατά καιρούς αντιφατική και συγκρουσιακή, αλλά κυρίως σπαρακτικά τρυφερή, είναι από τα κύρια πλεονεκτήματα της ταινίας.

Και οι δύο φαίνεται να βιώνουν τον εγκλεισμό με παρόμοιο τρόπο. Είναι αυτό ακριβές;

Στην αρχή, ήθελα να κάνω ένα φιλμ μόνο για τη ζωή της Αντελίνα, αλλά όταν γνώρισα τη μητέρα της, ένιωσα τόση ζεστασιά, αγάπη και εσωτερική πολυπλοκότητα που κατάλαβα ότι έπρεπε να είναι μέρος της ταινίας.

Με τον καιρό, η ζωή της έμοιαζε όλο και περισσότερο με της Αντελίνα, και αναπόφευκτα έγινε ένας καθρέφτης της προηγούμενης ζωής της Αντελίνα, ενώ παράλληλα αντηχούσε το παρόν.

Ο πατέρας, από την άλλη πλευρά, αποτελεί μια ζωντανή εκδήλωση του πατριαρχικού μοντέλου. Τι γίνεται με τους νεαρούς άνδρες στη Γεωργία; Δεν παρεκκλίνουν, έστω και λίγο, από αυτό το πρότυπο;

Δε μου αρέσει να μιλάω για τους ανθρώπους ως ομάδες, αλλά μάλλον ως άτομα. Ταυτόχρονα, ο πατέρας αντιπροσωπεύει την πλειοψηφία της γεωργιανής κοινωνίας. Είναι και ο ίδιος «αιχμάλωτος της κοινωνίας». Απορρίπτει το παιδί του για να επιβιώσει.

Από την άλλη πλευρά, η μητέρα επιλέγει να αγαπάει και χάνει τα πάντα. Έτσι, κατ’ εμέ η μητέρα αντιπροσωπεύει όλους όσους υπερασπίζονται το σωστό και τους αγαπημένους τους, ανεξάρτητα από τις συνέπειες.

Η ταινία σου ουσιαστικά μιλάει για την ελευθερία. Σε ποιον βαθμό είναι εφικτή η ελευθερία σε έναν θεμελιωδώς ανελεύθερο κόσμο, και ειδικά όταν το ταραγμένο παρελθόν κάποιου συνεχίζει να τον στοιχειώνει;

Σαν ένα μικροσκοπικό ψάρι που απελευθερώνεται από ένα ενυδρείο στον απέραντο ωκεανό, η ιστορία της Αντελίνα μάς υπενθυμίζει πως η αληθινή ελευθερία είναι κάτι περισσότερο από το να διασχίζεις απλώς ένα σύνορο.

Η ίδια η ελευθερία δεν έχει και τόση σημασία χωρίς εσωτερική γαλήνη.

Το Τραγούδι δίχως σπίτι είναι κομψά γυρισμένο σε ασπρόμαυρο και έγχρωμο στυλ. Ποια κριτήρια υπαγόρευσαν τη χρήση εκάστου των δύο;

Από παιδί ζωγραφίζω και η φόρμα είναι πολύ σημαντική για μένα.

Μέσα από το χρώμα, την ατμόσφαιρα και τον ήχο, στόχος μου είναι να μεταφέρω όχι μόνο τον εξωτερικό κόσμο της Αντελίνα, αλλά και το βάθος του εσωτερικού της κόσμου καθώς ξαναχτίζει μια αίσθηση εαυτού.

Το ασπρόμαυρο αντιπροσωπεύει όχι μόνο το παρελθόν, αλλά και μια απλούστερη ζωή, αν και σκληρή. Τα ζωντανά χρώματα αντιπροσωπεύουν τον νέο κόσμο, γεμάτο υπέροχες δυνατότητες, αλλά ταυτόχρονα πολύπλοκο και συντριπτικό.

Το ντοκιμαντέρ σου θα παρουσιαστεί σε διεθνή πρεμιέρα στο πλαίσιο του τμήματος Film Forward του 28ου Διεθνούς Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης. Αυτό το τμήμα συνήθως φιλοξενεί πειραματικά/καινοτόμα έργα.

Τι σημαίνει η έννοια του «πειραματισμού» στον σύγχρονο κινηματογράφο;

Όταν ο Γιώργος Κρασσακόπουλος, Επικεφαλής Προγραμματισμού στο ΦΝΘ, μοιράστηκε τις σκέψεις του για την ταινία και γιατί ανήκει στο τμήμα Film Forward, τόσο εγώ όσο και η παραγωγός, Όλγκα Σλουσάρεβα, συγκινηθήκαμε βαθιά.

Ήταν πολύ συγκινητικό για εμάς, ειδικά επειδή το φιλμ γυρίστηκε με τόσο προσωπικό και μοναχικό τρόπο. Σημαίνει πολλά να ακούσουμε πόσο βαθιά η ανάγνωσή του απηχούσε τις δικές μας προθέσεις.

Αναγνώρισε όχι μόνο τα επείγοντα θέματα της ταινίας, τα οποία είναι ζωτικής σημασίας, αλλά και την ισχυρή κινηματογραφική της φωνή.

Αυτό ήταν ιδιαίτερα σημαντικό για εμάς, επειδή η μορφή του φιλμ διαμορφώθηκε μέσα από μια πολύ διαισθητική και προσεκτική αναζήτηση του σωστού ρυθμού και συναισθηματικής υφής.

Για μένα, πειραματισμός σημαίνει ανοιχτότητα· ανοιχτότητα σε νέες αφηγηματικές δομές, νέες σχέσεις μεταξύ πραγματικότητας και κινηματογραφικής έκφρασης και νέους τρόπους να εμπλέκεσαι με την πραγματικότητα χωρίς να την υποβαθμίζεις.

 Στο Τραγούδι δίχως σπίτι, αυτό σήμαινε τη δημιουργία ενός χώρου όπου η ιστορία της Αντελίνα θα μπορούσε να ξεδιπλωθεί με ειλικρίνεια και δύναμη, και με μια μορφή η οποία πηγάζει από την εμπειρία της αντί να επιβάλλεται σε αυτήν.

Ο πειραματισμός στον σύγχρονο κινηματογράφο δεν αφορά απλώς το σπάσιμο κανόνων ή την υιοθέτηση αντισυμβατικών μορφών.

Για μένα, πρόκειται για την ανακάλυψη μιας μορφής που είναι βαθιά προσωπική για εσένα και αντανακλά ειλικρινά τον εσωτερικό σου κόσμο.

Ευχαριστώ θερμά την  Όλγκα Σλουσάρεβα, παραγωγό του φιλμ, για την πολύτιμη συμβολή της στην υλοποίηση της συνέντευξης και για την παραχώρηση του φωτογραφικού υλικού.

Το ντοκιμαντέρ του Ράτι Τσιτελάντζε Τραγούδι δίχως σπίτι προβάλλεται, σε διεθνή πρεμιέρα, στο πλαίσιο του διαγωνιστικού τμήματος Film Forward του 28^ου Διεθνούς Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης (5-15 Μαρτίου).

Προβολές: Σάββατο 14 Μαρτίου (αίθουσα Παύλος Ζάννας, 21:00) και Κυριακή 15 Μαρτίου (αίθουσα Παύλος Ζάννας, 13:00).

Ανμαρί Τζάσιρ: «Η Παλαιστίνη είναι η μόνη σταθερά στη ζωή μου»

 

Ανμαρί Τζάσιρ (Φωτογραφία: Άρης Ράμμος)

Παθιασμένη όσο και οι ταινίες της, η Ανμαρί Τζάσιρ είναι από τις πιο καταξιωμένες Παλαιστίνιες σκηνοθέτριες.

Συνομιλώντας μαζί της με αφορμή την αθηναϊκή πρεμιέρα του πιο πρόσφατου φιλμ της, Παλαιστίνη 36, την Παρασκευή 13 Μαρτίου στον κινηματογράφο Τριανόν.

Έχουμε συναντηθεί διά ζώσης μόνο μία φορά, όταν παρευρέθηκες στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης για την παρουσίαση της ταινίας σου, Όταν σε είδα. Πόσο έχεις αλλάξει από τότε και τι έχει παραμείνει το ίδιο;

Γεια σου, Γιάννη. Χαίρομαι που επικοινωνώ ξανά μαζί σου. Πολλά έχουν αλλάξει από τότε.

Έγινα μητέρα, έχασα αγαπημένα μου πρόσωπα και εμείς, ως Παλαιστίνιοι, βρεθήκαμε να ζούμε τη γενοκτονία του ίδιου μας του λαού. Η ζωή έχει αλλάξει πολύ. Όσο για αυτό το οποίο παραμένει το ίδιο: η πειθαρχία στην άσκηση της ελπίδας.

Αν και γεννήθηκες στην Παλαιστίνη, έζησες ελάχιστα εκεί στα πρώιμα χρόνια της ζωής σου, έχοντας περάσει την παιδική και νεανική σου ηλικία στη Σαουδική Αραβία, προτού μετακομίσεις στις Η.Π.Α. για σπουδές.

Στην πραγματικότητα, έχω περάσει το μεγαλύτερο μέρος της ζωής μου στην Παλαιστίνη: εκεί ζω τώρα και είναι το μέρος στον κόσμο όπου έχω ζήσει περισσότερο από οπουδήποτε αλλού.

Τα παιδικά μου χρόνια στη Σαουδική Αραβία με έχουν επηρεάσει σε μεγάλο βαθμό, και ο χρόνος που πέρασα στις Η.Π.Α. ήταν επίσης ένα σημαντικό κομμάτι της ζωής μου.

Ωστόσο, η Παλαιστίνη είναι η μόνη σταθερά στη ζωή μου, το μόνο μέρος στο οποίο επέστρεφα πάντα.

Πώς βίωσες την περίοδο που υπήρξες Παλαιστίνια της Διασποράς, ειδικά στο βορειοαμερικανικό πολιτιστικό/πολιτικό περιβάλλον, και πώς σε έχει βοηθήσει ο κινηματογράφος να επαναπροσδιορίσεις το πλαίσιο της ταυτότητάς σου;

Ως κάποια που ζει στην Παλαιστίνη, δε θεωρώ τον εαυτό μου μέρος της Διασποράς.

Ωστόσο, πιστεύω ότι όλοι οι Παλαιστίνιοι είναι πρόσφυγες: μέχρι να αποκτήσουμε την ελευθερία μας, όλοι μας είμαστε πρόσφυγες, ανεξάρτητα από το πού ζούμε - είτε εντός, είτε εκτός Παλαιστίνης.

Είσαι ένθερμη υποστηρίκτρια του ανεξάρτητου κινηματογράφου εδώ και σχεδόν τρεις δεκαετίες.

Τι σημαίνει να είσαι ανεξάρτητη σκηνοθέτρια όσον αφορά στο καλλιτεχνικό όραμα, την πολιτική δέσμευση και την αυτονομία χρηματοδότησης στις μέρες μας;

Η ανεξαρτησία είναι συνδεδεμένη με την ελευθερία. Πιστεύω πως πρέπει να αγωνιστούμε γι’ αυτήν την ελευθερία ως καλλιτέχνες, ως κινηματογραφιστές και ως άνθρωποι.

Σημαίνει ότι πρέπει να αγωνιστούμε για το όραμά μας, να έχουμε πίστη στους ανθρώπους με τους οποίους συνεργαζόμαστε - η συνεργατική φύση της δουλειάς μας είναι μέρος αυτού.

Προερχόμενη από έναν τόπο που εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ξένη χρηματοδότηση, είναι επίσης εξαιρετικά σημαντικό να επιμείνουμε στην ανεξαρτησία και τη χρηματοδότηση χωρίς απολύτως κανέναν καλλιτεχνικό όρο.

Στις μέρες μας, υπάρχει η αίσθηση ότι ο ανεξάρτητος κινηματογράφος απειλείται περισσότερο από ποτέ, και πολλές ταινίες που ονομάζονται ανεξάρτητες δεν απειλούνται.

Η τελευταία, εύστοχα τιτλοφορημένη και πιο πολιτικά φορτισμένη ταινία σου, Παλαιστίνη 36, αφηγείται την αραβική εξέγερση του 1936-1939 ενάντια στη βρετανική αποικιακή κυριαρχία στην Παλαιστίνη κατά την περίοδο της Εντολής.

Γιατί επέλεξες να εμβαθύνεις σ’ αυτήν την περίοδο;

Πώς θα μπορούσα να μην το κάνω; Είναι η ιστορία των καταβολών μας. Όλα όσα αφορούν αυτήν τη στιγμή είναι εκρηκτικά, απολύτως κρίσιμα για την κατανόηση του κόσμου σήμερα και σχετικά με τη ζωή μας.

Το 1936 σηματοδοτεί την έναρξη της μεγαλύτερης και μακροβιότερης εξέγερσης κατά της τριακονταετούς βρετανικής κυριαρχίας στη χώρα μου.

Αυτή η εξέγερση με επικεφαλής τους αγρότες ήταν η αρχή ενός οργανωμένου εθνικού κινήματος για την απελευθέρωση της Παλαιστίνης - και είναι ένα κίνημα που δεν έχει τελειώσει ποτέ.

«Η ιστορία θα είναι ευγενική μαζί μου γιατί εγώ σκοπεύω να τη γράψω», δήλωνε κάποτε αλαζονικά ο Τσόρτσιλ. Στο Παλαιστίνη 36, ωστόσο, δεν είναι ο νικητής ο οποίος γράφει την Ιστορία/ιστορία.

Μέσα από την αφήγησή σου, οι καταπιεσμένοι Παλαιστίνιοι ανακτούν τη φιμωμένη φωνή τους.

Απολύτως. Και είναι η ιστορία του κόσμου πραγματικά - ότι μια ομάδα αλαζόνων ηλίθιων έγραψαν Ιστορία.

Όταν παρουσιάσαμε την ταινία για πρώτη φορά στο Ηνωμένο Βασίλειο, συνέβησαν δύο απίστευτα πράγματα: το ένα είναι πως πήγαμε στο βρετανικό κοινοβούλιο για να προβάλουμε την ταινία και να κάνουμε μια συζήτηση.

Το μόνο το οποίο σκεφτόμουν ήταν ότι στεκόμουν στα ίδια τα δωμάτια, περπατώντας στους διαδρόμους, όπου ελήφθησαν εκατό φρικτές αποφάσεις για να βλάψουν και να χειραγωγήσουν τον λαό μου.

Ένα πορτρέτο του Λόρδου Μπάλφουρ ήταν σε έναν τοίχο. Σε ένα άλλο δωμάτιο, του θείου του Λόρδου Πιλ ή κάτι τέτοιο.

Όταν κάναμε πρεμιέρα στο φεστιβάλ κινηματογράφου BFI του Λονδίνου, είπα στη σκηνή: «Πριν από ενενήντα χρόνια, οι Βρετανοί ήρθαν στη γη μας. Τώρα είμαστε εδώ, για να σας πούμε από τη δική μας οπτική γωνία την ιστορία εκείνων των χρόνων».

Θα ήθελες να αναλύσεις τον ρόλο του κινηματογράφου, ιδίως του σύγχρονου παλαιστινιακού κινηματογράφου, ως εργαλείου για την επανεγγραφή της Ιστορίας/ιστορίας υπό το πρίσμα των καταπιεσμένων και ως μέσου συλλογικής ενδυνάμωσης;

Είναι πολύ σημαντικό ένας λαός να βλέπει τον εαυτό του στην οθόνη και να απορρίπτουμε την ιδέα ότι ο κινηματογράφος είναι για τους προνομιούχους, για όσους έχουν εξουσία ή για ανθρώπους μακριά.

Είμαστε εμείς σε αυτήν την οθόνη, είναι οι ζωές μας, οι ιστορίες μας - αυτό είναι απίστευτα ενδυναμωτικό.

Κυρίως επειδή οι ζωές μας διαγράφονται συνεχώς. Η ίδια μας η ύπαρξη αποτελεί απειλή για τόσους πολλούς ανθρώπους. Οι ιστορίες μας, η Ιστορία μας, η αγάπη μας και η ανθεκτικότητά μας.

Όλα αυτά απειλούνται κάθε μέρα από τότε που γεννήθηκα. Η παλαιστινιακή τέχνη λέει «όχι» ξανά και ξανά - δε θα εξαφανιστούμε. Ποτέ. Δε θα επιτρέψουμε σε κανέναν να μας το κάνει αυτό.

Ποιο κοινό είχες κυρίως κατά νου όταν γύριζες αυτήν τη μεγάλου μήκους ταινία, τη μόνη η οποία έχει γυριστεί στην Παλαιστίνη από τις 7 Οκτωβρίου και τη μεγάλης κλίμακας γενοκτονία που ακολούθησε;

Έχω πάντα κατά νου το παλαιστινιακό κοινό πρώτα και κύρια:

Ο κινηματογράφος είναι εκεί όπου μιλάμε ο ένας στον άλλον, αμφισβητούμε ο ένας τον άλλον, ενωνόμαστε συλλογικά για να δημιουργήσουμε, να παρακολουθήσουμε, για να τιμήσουμε τους προγόνους μας και τους μάρτυρές μας, αλλά και να επικρίνουμε και να αμφισβητήσουμε τις αποφάσεις μας.

Είναι ο χώρος όπου υπερασπιζόμαστε τη ζωή.

Όπως ήταν αναμενόμενο, το Παλαιστίνη 36 έχει απαγορευτεί στο Ισραήλ. Πώς ερμηνεύεις την αυξανόμενη φασιστικοποίηση τόσο των ισραηλινών κρατικών μηχανισμών όσο και της αντίστοιχης κοινωνίας;

Για άλλη μια φορά, οι άνθρωποι απειλούνται, και τα συστήματα απειλούνται, όταν αμφισβητείται η εξουσία.

Οι Παλαιστίνιοι είναι σαν θαλάσσια φυτά κάτω από το νερό - κύματα έρχονται και παρέρχονται και εμείς προσπαθούμε να κρατηθούμε εκεί που βρισκόμαστε.

Μερικές φορές το νερό είναι πιο ήρεμο από άλλα, άλλοτε είναι παλιρροϊκό κύμα. Έτσι βλέπω τον φασισμό: αρνούμαστε να τον αφήσουμε να μας τραβήξει έξω και να μας πετάξει μακριά. Aντέχουμε κάθε κύμα.

Δεν είναι μόνο το ισραηλινό κράτος που υιοθετεί και επιβάλλει ολοένα και πιο αυταρχικά μέτρα κατά του παλαιστινιακού πληθυσμού.

Το ίδιο ισχύει και για τα περισσότερα δυτικά κράτη, τα οποία τείνουν να ποινικοποιούν ακόμη και τον φιλοπαλαιστινιακό λόγο. Γιατί;

Είναι μια καλή ερώτηση. Γιατί;

Ίσως επειδή είμαστε ένας επαναστατικός λαός, ένας λαός που έχει απορρίψει τον έλεγχο για εκατοντάδες και εκατοντάδες χρόνια - είναι στο αίμα μας. Είμαστε ένας ελεύθερος λαός, ανεξάρτητα από το ποια κατοχή αντιμετωπίζουμε αυτήν τη στιγμή.

Από την άλλη, ένας επίσης αυξανόμενος αριθμός πολιτών ανά τον κόσμο, συχνά ενάντια στην επίσημη πολιτική των αντίστοιχων κυβερνήσεων, εκδηλώνει την αλληλεγγύη του προς τους Παλαιστίνιους και την παλαιστινιακή υπόθεση, αγανακτισμένος από τη γενοκτονία.

Μπορεί αυτή η καθυστερημένη κινητοποίηση της βάσης να ερμηνευτεί ως ένδειξη αλλαγής παραδείγματος, ακόμη και στον κόσμο του κινηματογράφου;

Το ελπίζω. Πραγματικά. Νιώσαμε πιο μόνοι από ποτέ κατά τη διάρκεια της γενοκτονίας.

Με πληγώνει το γεγονός ότι όλος ο κόσμος παρακολουθούσε την εξόντωσή μας για περισσότερα από δύο χρόνια και δεν έκανε απολύτως τίποτα - δεν θα μπορέσω ποτέ να εκφράσω πλήρως το πώς ήταν αυτό για εμάς.

Και ναι, αυτές οι διαμαρτυρίες αυξήθηκαν, οι άνθρωποι ήρθαν σε επαφή, κάποιοι πήραν θέση - και τους είδαμε. Τους είδαμε και τους γνωρίζουμε. Ο τρόπος με τον οποίο αυτοί οι άνθρωποι επέμειναν να σπάσουν αυτή την θανατηφόρα σιωπή. Έχει νόημα.

Και τέλος, κατά τη γνώμη σου, θα επουλωθεί ποτέ το τραύμα που προκλήθηκε στους Παλαιστίνιους από την βάναυση ισραηλινή κατοχή και εκδηλώθηκε μέσα από χιλιάδες καθημερινές τραγωδίες ή απλώς θα αλλάζει διαρκώς μορφές;

Δεν ξέρω αν μπορώ να απαντήσω σε αυτήν την ερώτηση τώρα. Είναι πολύ επώδυνη. Πραγματικά δεν ξέρω πώς μπορούν οι άνθρωποι να γιατρευτούν από τέτοια βαρβαρότητα. Πραγματικά δεν ξέρω. Σε ευχαριστώ, αγαπητέ Γιάννη.

Ευχαριστώ θερμά την Aya Saleh Samaha (Innovatus Advertising) για την πολύτιμη συμβολή της στην υλοποίηση της συνέντευξης.

Μετά την ελληνική πρεμιέρα της στο πλαίσιο του 66^ου ΦΚΘ, η ταινία της Ανμαρί Τζάσιρ Παλαιστίνη 36 πραγματοπoιεί την αθηναϊκή την Παρασκευή 13 Μαρτίου (19:30 & 22:00) στον κινηματογράφο Τριανόν (Κοδριγκτώνος 22, Κυψέλη).

Σαουσάν Καούντ: «Η τέχνη και η πολιτική συχνά τέμνονται»

 

Διαποτισμένο από συντριπτική μελαγχολία, το Αφήνοντας τη Γάζα της Παλαιστίνιας Σαουσάν Καούντ είναι ένα ντοκιμαντέρ για το τραύμα της εξορίας μέσα από την ιστορία μιας οικογένειας που μεταναστεύει από τη Γάζα στη Ρωσία.

Κουβεντιάζοντας με την σκηνοθέτρια λίγο πριν την ευρωπαϊκή πρεμιέρα του φιλμ της στο πλαίσιο του 28^ου ΦΝΘ.

Γεννημένη στη Νάμπλους και κάτοικος της Ραμάλα, είσαι έμπειρη σκηνοθέτρια και επίσης λέκτορας πανεπιστημίου. Τι σε έστρεψε κατ’ αρχήν στο ντοκιμαντέρ;

Το ενδιαφέρον μου για τη σκηνοθεσία ντοκιμαντέρ ξεκίνησε πριν από περίπου είκοσι πέντε χρόνια, όταν εργαζόμουν στη δημοσιογραφία κατά τη διάρκεια της Δεύτερης Ιντιφάντα.

Εκείνη την εποχή, ένιωθα ότι οι προσωπικές ιστορίες ήταν ο πιο ειλικρινής τρόπος για να κατανοήσουμε και να εκφράσουμε την πραγματικότητα που ζούσαμε.

Το ντοκιμαντέρ έγινε ένας τρόπος για μένα να ξεπεράσω τα δεδομένα των ειδήσεων και να εξερευνήσω την ανθρώπινη πλευρά αυτών των εμπειριών.

Αργότερα, πέρασα δώδεκα χρόνια διδάσκοντας στο πανεπιστήμιο και ίδρυσα τη δική μου εταιρεία παραγωγής στην Παλαιστίνη, την Mashahid for Art & Film Production.

Μέσω της εργασίας μου σε πολιτιστικά ιδρύματα όπως η Κινηματογραφική Λέσχη Παλαιστίνης και το Παλαιστινιακό Ινστιτούτο Κινηματογράφου, έχω παραμείνει στενά συνδεδεμένη με την παλαιστινιακή πολιτιστική σκηνή.

Για μένα, το ντοκιμαντέρ είναι τόσο μια δημιουργική γλώσσα όσο και μια προσωπική αναγκαιότητα.

Στο πλαίσιο της Παλαιστίνης είναι επίσης ένας τρόπος να διατηρήσουμε τις ιστορίες και να αναλογιστούμε την ταυτότητά μας και τη συλλογική μας μνήμη.

Σπούδασες μίντια και εργάστηκες ως ανταποκρίτρια στη Μόσχα για αρκετά χρόνια. Πώς συνδέεσαι με τη ρωσική πολιτιστική, πολιτική και κοινωνική πραγματικότητα και πόσο έχει επηρεάσει την οπτική σου στον κινηματογράφο;

Σπούδασα τηλεοπτική δημοσιογραφία στη Ρωσία και αργότερα κινηματογραφική παραγωγή στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Τα χρόνια που πέρασα στη Μόσχα είχαν ισχυρό αντίκτυπο πάνω μου, όχι μόνο ακαδημαϊκά αλλά και πολιτισμικά.

Ο ρωσικός πολιτισμός, η λογοτεχνία και ο κινηματογράφος άνοιξαν έναν διαφορετικό τρόπο θεώρησης της αφήγησης, ειδικά το βάθος που δόθηκε στις ανθρώπινες εμπειρίες και την ιστορική μνήμη.

Μετά τις σπουδές μου, εργάστηκα ως ανταποκρίτρια για το κανάλι MBC στην Ιερουσαλήμ, κάτι το οποίο με επανέφερε στην πολιτική και κοινωνική πραγματικότητα της περιοχής.

Με την πάροδο του χρόνου, άρχισα να ενδιαφέρομαι ιδιαίτερα για ιστορίες που συνδέουν την Παλαιστίνη και τη Ρωσία, καθώς αυτές απηχούν μέρη του προσωπικού μου ταξιδιού.

Αυτές οι εμπειρίες διαμόρφωσαν την οπτική μου ως σκηνοθέτριας.

Μου επέτρεψαν να δω ιστορίες υπό πολλαπλά πολιτισμικά πρίσματα και να προσεγγίσω τη δημιουργία ντοκιμαντέρ με βαθύτερη επίγνωση της Ιστορίας, της ταυτότητας και των προσωπικών αφηγήσεων.

Το Αφήνοντας τη Γάζα, το τελευταίο σου ντοκιμαντέρ το οποίο προβάλλεται στο πλαίσιο του 28ου ΦΝΘ, αφηγείται την ιστορία της οικογένειας Ασούρ, που εγκαταλείπει τη Γάζα για μια νέα ζωή στο Βόλγκογκραντ της Ρωσίας.

Πώς και πότε συνάντησες για πρώτη φορά αυτήν την οικογένεια -τον Γασάν, την Ρωσίδα σύζυγό του, Άννα, και τις κόρες τους, Ντούνια και Λίζα- και πόσο ανοιχτή ήταν στο να μοιραστεί την οδυνηρή ιστορία της;

Γνώρισα για πρώτη φορά την οικογένεια Aσούρ μέσα από ένα σύντομο βίντεο που μοιράστηκε η Ντούνια στο διαδίκτυο.

Σε αυτό, μίλησε για τον εκτοπισμό, τον φόβο της για το μέλλον και την αβεβαιότητα για το αν το επόμενο βήμα θα ήταν η επιβίωση ή ο θάνατος.

Με άγγιξε επίσης βαθιά επίσης μια μικρή λεπτομέρεια: μίλησε για τις γάτες που αναγκάστηκαν να αφήσουν πίσω όταν έφυγαν από το σπίτι τους, ενώ κατάφεραν να πάρουν τον σκύλο τους, τον Γκούτσι.

Αυτές οι προσωπικές στιγμές αποκάλυψαν την ανθρώπινη πλευρά μιας πολύ μεγαλύτερης τραγωδίας.

Είναι ενδιαφέρον ότι αρχικά άκουσα για την ιστορία της Ντούνια μέσω της κόρης μου, Νάταλι, η οποία ζούσε στον Καναδά εκείνη την εποχή.

Είχε δει το βίντεο της Ντούνια και μου το είχε πει, καθώς είχαν σπουδάσει μαζί στο Εθνικό Ωδείο Μουσικής «Edward Said». Αυτή η προσωπική επαφή έκανε την ιστορία να μοιάζει ακόμα πιο κοντινή.

Στην αρχή, δεν ήξερα αν αυτό θα γινόταν ταινία. Όταν ξεκινήσαμε τα γυρίσματα μέσω της ομάδας μας στη Γάζα, η πρόθεσή μου ήταν απλώς να καταγράψω την ιστορία από μια ανθρώπινη οπτική γωνία.

Αργότερα, αφού η οικογένεια μεταφέρθηκε στη Ρωσία με τη βοήθεια του ρωσικού Υπουργείου Άμυνας, τους συνάντησα στο Βόλγκογκραντ. Χρειάστηκε χρόνος μέχρι να νιώσουμε όλοι άνετα να μετατρέψουμε την εμπειρία τους σε φιλμ.

Από πολλές απόψεις, η ίδια η διαδικασία των γυρισμάτων έγινε ένας χώρος συναισθηματικής απελευθέρωσης.

Η οικογένεια αισθάνθηκε πως η κοινοποίηση της ιστορίας της θα μπορούσε να δώσει φωνή σε πολλούς Παλαιστίνιους που έζησαν παρόμοιες εμπειρίες κατά τη διάρκεια του πολέμου.

Η Άννα παρομοιάζει τη Γάζα με το Στάλινγκραντ, με την έννοια ότι και οι δύο πόλεις και οι κάτοικοί τους είναι ανθεκτικοί και έχουν πολεμήσει/πολεμούν τον φασισμό, στο παρελθόν και στο παρόν, αντίστοιχα.

Συμμερίζεσαι την παρατήρησή της; Είναι ο γενοκτονικός σιωνισμός ο φασισμός του σήμερα;

Στο ντοκιμαντέρ, προσπαθώ να δώσω χώρο στους χαρακτήρες να εκφράσουν τα δικά τους συναισθήματα και ερμηνείες για την πραγματικότητα που έχουν βιώσει.

Η σύγκριση της Άννας προέρχεται από το προσωπικό της υπόβαθρο και την κατανόησή της για την Ιστορία, ιδιαίτερα της μνήμης του Στάλινγκραντ και την ανθεκτικότητα η οποία συνδέεται με αυτό.

Ως σκηνοθέτρια, ο ρόλος μου δεν είναι να επιβάλω μία μόνο ερμηνεία, αλλά να καταγράφω τις βιωματικές εμπειρίες των ανθρώπων στην ιστορία.

Αυτό που αντικατοπτρίζει το φιλμ είναι η ευρύτερη πραγματικότητα που αντιμετωπίζουν οι Παλαιστίνιοι εδώ και δεκαετίες - εκτοπισμό, κατοχή και επαναλαμβανόμενους κύκλους βίας.

Για πολλούς Παλαιστίνιους, ο πιο πρόσφατος πόλεμος στη Γάζα έμοιαζε με μια ακραία συνέχεια αυτής της ιστορίας.

Μέσα από την ιστορία της οικογένειας, η ταινία αγγίζει θέματα επιβίωσης, απώλειας και αντοχής.

Η εμπειρία τους είναι βαθιά προσωπική, αλλά αντανακλά επίσης την ευρύτερη κατάσταση την οποία βιώνουν πολλοί Παλαιστίνιοι από το 1948 και συνεχίζουν να αντιμετωπίζουν σήμερα.

Διαποτισμένο από μια συντριπτική μελαγχολία, το Αφήνοντας τη Γάζα είναι μια ταινία για το τραύμα της εξορίας (που «βρίσκει συνεχώς νέες μορφές»), τη δύναμη του ανήκειν και της μνήμης και την ανάγκη για επιστροφή στην πατρίδα.

Θα ήθελες να αναλύσεις τη δυσκολία -καθώς και την αναγκαιότητα- της αντιμετώπισης και διαχείρισης αυτών των εννοιών σε κινηματογραφικό πλαίσιο;

Η εξορία δεν είναι μόνο μια σωματική κατάσταση· είναι επίσης μια συναισθηματική και ψυχολογική συνθήκη που συνεχίζει να μεταμορφώνεται με την πάροδο του χρόνου.

Στο Αφήνοντας τη Γάζα, με ενδιέφερε να εξερευνήσω πώς ο εκτοπισμός δεν τελειώνει όταν οι άνθρωποι εγκαταλείπουν έναν τόπο. Συνεχίζεται μέσα από τη μνήμη, μέσα από το αίσθημα του ανήκειν και μέσα από τη συνεχή επίγνωση του τι έχει χαθεί.

Η αντιμετώπιση αυτών των θεμάτων σε μια ταινία είναι ταυτόχρονα δύσκολη και απαραίτητη.

Είναι δύσκολη επειδή το τραύμα είναι βαθιά προσωπικό και δεν μπορεί πάντα να εκφραστεί εύκολα, ειδικά για ανθρώπους που εξακολουθούν να βιώνουν τις συνέπειές του.

Ταυτόχρονα, ο κινηματογράφος προσφέρει έναν χώρο όπου αυτές οι εμπειρίες μπορούν να μοιραστούν με ειλικρίνεια και ευαισθησία.

Για μένα, η πρόκληση ήταν να παραμείνω κοντά στην ανθρώπινη διάσταση της ιστορίας. Αντί να μιλάει για την εξορία με αφηρημένους όρους, το φιλμ παρακολουθεί την καθημερινή ζωή, τα συναισθήματα και τις αναμνήσεις μιας οικογένειας.

Μέσα από την εμπειρία τους, αρχίζουμε να κατανοούμε πώς η εξορία προσπαθεί να αναδιαμορφώσει την ταυτότητα, αλλά και πώς η μνήμη και η επιθυμία για επιστροφή παραμένουν ισχυρές δυνάμεις στη ζωή των ανθρώπων.

Το Αφήνοντας τη Γάζα είναι βαθιά πολιτικό. Κατά τη γνώμη σου, ταιριάζει η πολιτική στην τέχνη; Πρέπει οι καλλιτέχνες να μιλούν ανοιχτά για την πολιτική, όταν αισθάνονται την ανάγκη να το κάνουν;

Πιστεύω ότι η τέχνη είναι ένας τρόπος με τον οποίο οι άνθρωποι εκφράζουν τις ιστορίες τους, τις ανησυχίες τους και τις πραγματικότητες που βιώνουν. Είναι πολύ δύσκολο να διαχωρίσεις την τέχνη από το κοινωνικό και πολιτικό πλαίσιο στο οποίο δημιουργείται.

Ως καλλιτέχνες, είμαστε μέρος του κόσμου γύρω μας και το έργο μας αναπόφευκτα αντανακλά τις εμπειρίες και τα ερωτήματα που διαμορφώνουν τη ζωή μας.

Για μένα, κάθε ταινία την οποία κάνω συνδέεται με ένα κομμάτι της δικής μου ανθρώπινης φύσης.

Ο κινηματογράφος, όπως και άλλες μορφές τέχνης, είναι μια γλώσσα μέσω της οποίας οι κοινωνίες επικοινωνούν τις αναμνήσεις, τους αγώνες και τις ελπίδες τους.

Υπό αυτή την έννοια, η τέχνη και η πολιτική συχνά τέμνονται, ειδικά όταν ασχολούνται με τις εμπειρίες ανθρώπων που ζουν μέσα σε συγκρούσεις ή ιστορικές αλλαγές.

Ταυτόχρονα, βλέπω τον ρόλο μου ως σκηνοθέτριας πρωτίστως στο να ακούω και να δίνω χώρο στις ιστορίες των άλλων.

Οι ταινίες δε μιλούν μόνο εκ μέρους μου. Αντικατοπτρίζουν τις φωνές και τις εμπειρίες των ανθρώπων των οποίων τις ζωές καταγράφουμε.

Το 2013, συνίδρυσες τη Mashahid for Art & Film Production. Έχει η λέξη «mashahid» συγκεκριμένη σημασία; Ποιοι ήταν οι στόχοι της εταιρείας, σε ποιο βαθμό έχουν υλοποιηθεί και τι απομένει να επιτευχθεί;

Η λέξη «mashahid» στα αραβικά σημαίνει «σκηνές» ή «στιγμές μαρτυρίας», γεγονός που αντικατοπτρίζει την ιδέα της παρατήρησης και της αποτύπωσης της πραγματικότητας μέσω του κινηματογράφου.

Όταν συνίδρυσα τη Mashahid for Art & Film Production το 2013, η πρόθεσή μου ήταν να βοηθήσω στη δημιουργία ενός χώρου για την παραγωγή ντοκιμαντέρ στην Παλαιστίνη.

Η Παλαιστίνη είναι ένα μέρος γεμάτο ιστορίες, αλλά ιστορικά είχαμε περιορισμένες κινηματογραφικές υποδομές και πόρους.

Μέσω της Mashahid, ήθελα να ενθαρρύνω την παραγωγή ντοκιμαντέρ και να ανοίξω έναν δρόμο για τους νεότερους κινηματογραφιστές να εξερευνήσουν αυτή τη μορφή αφήγησης.

Η εμπειρία μου στη διδασκαλία των μίντια και της κινηματογραφικής παραγωγής στο πανεπιστήμιο επηρέασε επίσης αυτό το όραμα, καθώς είδα πόσοι φοιτητές ήταν πρόθυμοι να εκφράσουν τις ιδέες τους, αλλά δεν είχαν ευκαιρίες και υποστήριξη.

Ένας από τους στόχους μας ήταν να εμπνεύσουμε νέους κινηματογραφιστές να προσεγγίσουν τον κινηματογράφο ως μια δημιουργική γλώσσα για την αφήγηση των δικών τους ιστοριών και όχι μόνο ως ένα μέσο προσανατολισμένο στις ειδήσεις.

Έχουμε προσπαθήσει να συμβάλουμε σε μια αυξανόμενη κατανόηση του ντοκιμαντέρ ως καλλιτεχνικής μορφής που μπορεί να διαμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο οι παλαιστινιακές ιστορίες καταγράφονται και κοινοποιούνται στον κόσμο.

Υπάρχουν ακόμη πολλά τα οποία πρέπει να γίνουν, αλλά η δημιουργία αυτού του χώρου για δημιουργική αφήγηση ιστοριών ήταν ένα σημαντικό βήμα.

Ο προσχεδιασμένος πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ εναντίον του Ιράν βρίσκεται σε εξέλιξη, όπως και ο αυξημένος εποικιστικός επεκτατισμός και η κρατικά υποστηριζόμενη βία εναντίον Παλαιστινίων στη Δυτική Όχθη.

Πώς βλέπεις την ευρύτερη κατάσταση στη Μέση Ανατολή; Ποια μπορεί να είναι η διέξοδος;

Η κατάσταση στη Μέση Ανατολή είναι εξαιρετικά περίπλοκη και βαθιά οδυνηρή για πολλούς ανθρώπους που ζουν στην περιοχή.

Ως καταγόμενη από την Παλαιστίνη, βλέπω πώς οι απλοί άνθρωποι είναι συχνά αυτοί που επωμίζονται το μεγαλύτερο βάρος της σύγκρουσης και της αστάθειας.

Ως σκηνοθέτρια, η δουλειά μου επικεντρώνεται περισσότερο στην ανθρώπινη διάσταση αυτών των πραγματικοτήτων παρά στην πολιτική ανάλυση.

Πιστεύω ότι οι ιστορίες, ο πολιτισμός και ο διάλογος μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στο να βοηθήσουν τους ανθρώπους να κατανοήσουν ο ένας τον άλλον πέρα ​​από τις πολιτικές αφηγήσεις.

Αυτό στο οποίο ελπίζω, όπως πολλοί άνθρωποι στην περιοχή, είναι ένα μέλλον όπου οι κοινωνίες μπορούν να επικεντρωθούν στην οικοδόμηση και όχι στην καταστροφή.

Η ειρήνη, η αξιοπρέπεια και η δικαιοσύνη για τους ανθρώπους είναι απαραίτητες προϋποθέσεις, αν θέλουμε να φανταστούμε ένα πιο σταθερό και ανθρώπινο μέλλον για την περιοχή.

Το ντοκιμαντέρ της Σαουσάν Καούντ Αφήνοντας τη Γάζα, προβάλλεται, σε ευρωπαϊκή πρεμιέρα, στο πλαίσιο της ενότητας Ανοιχτοί Ορίζοντες του 28^ου Διεθνούς Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης (5-15 Μαρτίου 2026), παρουσία της σκηνοθέτριας.

Πρεμιέρα: Παρασκευή 6 Μαρτίου (αίθουσα Φρίντα Λιάππα, 17:00). Επαναληπτική προβολή: Σάββατο 7 Μαρτίου (κινηματογράφος Μακεδονικόν, 15:00).

Το ντοκιμαντέρ θα είναι επίσης διαθέσιμο στη διαδικτυακή πλατφόρμα του Φεστιβάλ.