Dirk Polak: «Αγκαλιάζω τη σκιά μου όπως αγκαλιάζω την Ελλάδα, ως μέρος της ζωής μου!»

 

Τραγουδιστής, εικαστικός καλλιτέχνης, συγγραφέας και κινητήριος δύναμη των Mecano Un-Ltd, της πιο πρόσφατης ενσάρκωσης των Ολλανδών θρύλων του πολιτικοποιημένου art rock, Mecano, ο Dirk Polak παραμένει διαυγής όσο λίγοι.

Με αφορμή το τελευταίο άλμπουμ των Mecano Un-Ltd, Modus Vivendi, και τις συναυλίες τους στις 8 και 9 Μαΐου στην Αθήνα, κουβεντιάζουμε μαζί του.

Όλα ξεκίνησαν με έναν πίνακα που έφτιαξες το 1977, εμπνευσμένο από ένα παλιό φυλλάδιο το οποίο ανήκε σε ένα κουτί κατασκευών Meccano.

Ήσουν ζωγράφος πριν γίνεις μουσικός, τραγουδιστής και συγγραφέας; Και πώς αυτά τα μονοπάτια συνέκλιναν σταδιακά;

Όλα ξεκίνησαν με την επιλογή μου να παίζω ένα μουσικό όργανο όταν ήμουν 7 ετών, απλώς για να εξοικειωθώ με την έννοια της μελέτης. Προέρχομαι από την εργατική τάξη και ανήκω στην πρώτη γενιά που είχε την ευκαιρία να σπουδάσει.

Δε θυμάμαι γιατί επέλεξα το ακορντεόν, αλλά 10 χρόνια μετά ανακάλυψα τους σουρεαλιστές, όπως τον Μαγκρίτ, τον ντε Κίρικο και τον Μαξ Ερνστ, και αποφάσισα να ζωγραφίσω!

Λίγα χρόνια αργότερα ήρθε το κίνημα του πανκ με τη νοοτροπία «Φτιάξ’ το μόνος σου», η οποία με άδραξε.

Μέχρι σήμερα, έχεις καταφέρει να κατανοήσεις γιατί αυτό το ταπεινό παιχνίδι πυρδότησε τόσο ισχυρά και διαρκή οράματα μέσα σου; Ή μήπως, γενικά, προτιμάς να ακολουθείς το ένστικτό σου, αντί να είσαι εμμονικά αναλυτικός;

Αφού βρήκα το φυλλάδιο Meccano, ανακάλυψα τα βασικά στοιχεία της ιδέας μου:

Να παρουσιάσω τον κόσμο σε όλες τις πτυχές του σε ένα παιχνίδι κατασκευών που προοριζόταν για «τον μηχανικό του αύριο», να τον χτίσει και να τον αποδομήσει ξανά ως την ίδια τη ζωή!

Από τότε, αναζητούσα την ενσωμάτωση λόγου, εικόνας και μουσικής, η οποία εξακολουθεί να αποτελεί την κινητήρια δύναμή μου· η ζωγραφική σχετίζεται με το κείμενο και τη μουσική.

«Ξέρω τη δύναμη των λέξεων/ Ξέρω την τοξίνη των λέξεων/ Δεν είναι αυτές που κάνουν/ Τα θεατρικά θεωρεία να χειροκροτούν/ Λέξεις σαν κι αυτές κάνουν τα φέρετρα να σκάνε», τραγουδάς στο Untitled, με τους στίχους του Μαγιακόφσκι.

Τι σε γοητεύει περισσότερο στον Μαγιακόφσκι και την ποίησή του; Πώς συνδέεσαι με τον γραπτό λόγο και τη σιωπή; Έχουν ακόμα οι λέξεις αντίκτυπο σε έναν κόσμο που πνίγεται όλο και περισσότερο στην οπτική ακαταστασία;

Ο Μαγιακόφσκι ήταν ο ποιητής των εργαζομένων και ένας παγκόσμιος δάσκαλος από πολλές απόψεις.

Λέγοντας αυτό, πρέπει να παραδεχτώ ότι οι λέξεις (γενικά) χάνουν την ισχύ τους όχι μόνο με το να πνίγονται στην οπτική ακαταστασία, αλλά και λόγω της απλούστευσής τους, η οποία προκαλείται κυρίως από το διαδίκτυο.

«Έτσι, αυτός ο γάμος μεταξύ/ της αστικής τάξης και του επαναστατικού υποκειμένου/ Έγινε ένα/ Ένστολο θηρίο με ένα φύλο/ Που σήκωσε τουλάχιστον/ Φράντζα στην κορυφή», τραγουδάς στο Robespierre Re-Marx.

Είναι ακόμα ζωντανό αυτό το «θηρίο»;

Το «θηρίο» κοιμάται επειδή η επανάσταση με την ορθή έννοια της λέξης είναι ένας ξεπερασμένος όρος στις μέρες μας.

«Ο επιζών είμαι εγώ, η μειονότητα/ Αναζητώ κοινωνικούς συντρόφους/ Για να ανοικοδομήσω αυτήν την κοινωνία/ Κατά το πρότυπο των Σοβιέτ», σχολιάζεις στο Permanent Revolt.

Τι έχει απομείνει από το σοβιετικό μοντέλο; Τι θεωρείς «επαναστατικό» στις μέρες μας; Πού αναζητάς «κοινωνικούς συντρόφους»;

Το σοβιετικό μοντέλο θα είναι πάντα το πιο λογικό για το ανθρώπινο είδος, κατά τη γνώμη μου, και θα αναζητώ κοινωνικούς συντρόφους παντού!

«Πίσω από το προσωπείο που ο άνθρωπος αποκαλεί σεμνότητα/ Βρίσκονται μόνο επιθυμίες μαζικής σεξουαλικότητας», επισημαίνεις στο Note of a stroll in spring. Θα ήθελες να μου αναλύσεις λίγο αυτήν τη σκέψη;

Η κυριαρχία της σεξουαλικότητας έδινε στους ανθρώπους άδικα και εύκολα εργαλεία όταν κρυβόταν πίσω από μια μετριοπαθή στάση.

Με ποια έννοια πιστεύεις ότι ίσως χρειαστεί να «ξεφύγουμε από τον ανθρώπινο μύθο»; Έχει το ανθρωποκεντρικό αφήγημα, ειδικά όταν συνδυάζεται με την καπιταλιστική νοοτροπία και τις δομές της, υπάρξει δύναμη καταστροφής;

Το ανθρωποκεντρικό αφήγημα έχει αποτελέσει μια δύναμη καταστροφής, κυρίως ΕΞΑΙΤΙΑΣ της καπιταλιστικής νοοτροπίας και των δομών της!

Τι θα συνιστούσε «επανένωση της ζωής»;

Μετά από πολλή φασαρία και αποσύνθεση, το To life’s re-union ήταν ένα ζήτημα για το συγκρότημα εξαρχής, όταν η πρώτη σύνθεση έχασε τα σημεία επαφής της για σχεδόν ένα χρόνο και διαλύθηκε, προτού ξεκινήσουμε ξανά.

Τώρα, η έννοια είναι πιο γενική, εφαρμόσιμη στην ίδια την ανθρώπινη ανάπτυξη.

Το Modus Vivendi μπορεί να είναι το τελευταίο στουντιακό άλμπουμ που σχετίζεται με τους Mecano και συγκαταλέγεται στα πιο συνεργατικά πρότζεκτ στα οποία έχεις ποτέ συμμετάσχει.

Τι έχεις μάθει για τη ζωή και τον εαυτό σου στα 48 χρόνια που ακολούθησαν την κυκλοφορία του πρώτου σας σινγκλ, Face Cover Face;

Αυτό το οποίο έχω μάθει είναι ότι η ζωή είναι μια ψευδαίσθηση και θα είναι πάντα! Ένα απλό παράδειγμα:

Το Modus Vivendi έχει ηχογραφηθεί στα διάφορα σπίτια των μελών του συγκροτήματος και κατά τη γνώμη μου ο ήχος είναι καλύτερος από ποτέ, παρά τα ακριβά και πολυτελή στούντιο όπου βασιζόμουν στο παρελθόν.

Για κάποιον -όπως εσύ- τόσο βαθιά και πολύπλευρα εμπλεκόμενο σε δημιουργικές διαδικασίες, τι σημαίνει στην πραγματικότητα η «συνταξιοδότηση»;

Η συνταξιοδότηση δε σημαίνει τίποτα για μένα!

Γιατί νιώθεις ότι υπάρχει μια ευγένεια στην ευδαιμονία;

Ευγένεια, για να προστατευθεί η κατάσταση της ευδαιμονίας, η οποία συνήθως μπορεί να προχωρήσει και προς τις δύο κατευθύνσεις.

Γιατί, κατά τη γνώμη σου, «Η κλιματική αλλαγή είναι το ζήτημα τού σήμερα»;

Η ολοκληρωτική αποσύνθεση του κόσμου από τους ανθρώπους θα συνιστά θέμα συζήτησης για όσο χρειαστεί. Η κλιματική αλλαγή αποτελεί μεγάλο μέρος αυτής.

«Αν και μπορεί να είμαστε αόρατοι/ Η σκιά δείχνει ύπαρξη», τραγουδάς στο Tons of work. Αγκαλιάζεις τις σκιές (σου), ή σε τρομάζουν;

Αγκαλιάζω τη σκιά μου όπως αγκαλιάζω την Ελλάδα, και τα δύο ως μέρος της ζωής μου!

Σε θυμάμαι ακόμα να φοράς το διάσημο μπλουζάκι σου με την επιγραφή «Χαρμολύπη» στο Rockwave Festival το 2006, πριν από την τελευταία ζωντανή εμφάνιση του Leonard Cohen στην Ελλάδα.

Τι θυμάσαι πιο έντονα από εκείνη την ημέρα;

Η λέξη «Χαρμολύπη» μού έμεινε αξέχαστη, μου την έδωσε η στενή φίλη και Αθηναία ποιήτρια στις μέρες μας, η Νίκη Ανδρικοπούλου!

Έζησες στην Ελλάδα για αρκετά χρόνια. Η αναχώρησή σου ήταν ένα απαραίτητο κλείσιμο ενός κύκλου; Κάθε επιστροφή σηματοδοτεί μια επέκταση αυτού του κάποτε ολοκληρωμένου κύκλου;

Η συλλογική αγκαλιά από τους Έλληνες προς εμένα προσωπικά, μου έδωσε δύναμη για πολλά χρόνια! Κάθε επιστροφή σημαίνει πολλά για μένα, είναι σαν να νιώθω ότι «γυρίζω σπίτι», κατά κάποιον τρόπο. Ανυπομονώ για τον Μάιο!

Όλο και περισσότεροι/περισσότερες από εμάς ζούμε σταδιακά σε εμπόλεμες ζώνες, κυριολεκτικές, οικονομικές ή πολιτικές.

Τι θα έλεγες -ή τι θα έκανες- σε έναν από τους απερίσκεπτους εξουσιαστές -Τραμπ, Νετανιάχου, Πούτιν, για να αναφέρω μόνο κάποιους- που καταστρέφουν τόσες ζωές παγκοσμίως και εγχώρια, αν τους αντιμετώπιζες αυτοπροσώπως;

Όσο γυρίζει ο κόσμος, αγαπητέ Γιάννη, υπήρχαν πόλεμοι σε μόνιμη βάση.

Ανά τους αιώνες, η Ιστορία είναι γεμάτη από απερίσκεπτους εξουσιαστές, αλλά τι μπορώ να κάνω ατομικά για να τους πολεμήσω; Η αντίσταση της παλιάς σχολής δε λειτουργεί πια. Και είμαι πολύ μεγάλος για να πολεμήσω σωματικά.

Έχω, όμως, ακόμα φωνή και ως φορέας πολιτισμού πρέπει να συνεχίσω την τέχνη μου, γνωρίζοντας ότι η προσθήκη μου παίζει μόνο έναν μικρό ρόλο σε αυτόν τον κόσμο που αλλάζει τη μορφή των πραγμάτων.

Το μέλλον είναι αβέβαιο, όπως πάντα. Και «η ομορφιά θα είναι ΣΠΑΣΜΩΔΙΚΗ ή δε θα είναι», όπως κάποτε έγραψε ο Αντρέ Μπρετόν!

Ευχαριστώ θερμά τον Dirk Polak για τον χρόνο του και για την παραχώρηση της φωτογραφίας του.

Ευχαριστώ επίσης τον Charles Beterams (Tonefloat Records) για την πολύτιμη συνδρομή του στην υλοποίηση της συνέντευξης.

Οι Mecano Un-Ltd (Dirk Polak- τραγούδι & στίχοι, Mick Ness- κιθάρα & κίμπορντς, Mark Ritsema- κιθάρα, Peter Jessen- μπάσο και Sin Banovic- ντραμς) εμφανίζονται ζωντανά στην Αθήνα την Παρασκευή 8 και το Σάββατο 9 Μαΐου στο Death Disco (Ωγύγου 16 & Λεπενιώτου 24, Ψυρρή).

Νοεμή Βασιλειάδου: «Θα ήθελα το θέατρο να συσχετίζεται με την πολιτική»

 

Τη διαδρομή μιας πολιτικής ομάδας από τη δημιουργία μέχρι τη διάλυσή της ιχνηλατεί η εξαιρετική παράσταση Τα σπίτια αλλάζουν θέση τη νύχτα.

Συνομιλώντας με την Νοεμή Βασιλειάδου, υπεύθυνη για τη σύλληψη και τη σκηνοθεσία του έργου. Οι παραστάσεις συνεχίζονται, σε Θεσσαλονίκη και Αθήνα, μεταξύ 25 Απριλίου και 14 Μαΐου.

Ανήκεις σε μια νέα γενιά ηθοποιών και σκηνοθετ(ρι)ών. Ως ηθοποιό, σε είχα επισημάνει στο Ζ_Χ του Γιώργου Βαλαή, ως σκηνοθέτρια στις Κλημεντίνες χωρίς κουκούτσι και -τώρα- στο Τα σπίτια αλλάζουν θέση τη νύχτα.

Eφόσον όντως υπάρχει, πώς, κατά τη γνώμη σου, οριοθετείται αυτή η γενιά -αισθητικά, πολιτικά, υπαρξιακά- και ποιες είναι οι κύριες ανάγκες, οι δυσκολίες και προκλήσεις τις οποίες βιώνει;

Πάντα υπήρχε η αγορά, απλώς νιώθω ότι στη δική μου γενιά είναι τόσο κυρίαρχη που έχει απορροφήσει κάθε αυθεντικότητα, κάθε ψήγμα πολιτικής ιδέας, κάθε προσπάθεια αυτονομίας.

Οτιδήποτε κάνουμε είναι εμπόρευμα προς αγορά - άρα ακόμα και ο πιο πολιτικός λόγος είναι ένα concept προς κατανάλωση.

Δε σκεφτόμαστε, αλλά πουλάμε τη σκέψη ως στυλ, δεν εξερευνούμε, αλλά πουλάμε την έρευνα ως «καλλιτεχνική ταυτότητα», δε μιλάμε πραγματικά για τους ανθρώπους που υπο-εκπροσωπούνται, απλώς παίρνουμε την «αισθητική του κοινωνικού έργου».

Αυτό δε γίνεται πάντα συνειδητά και εκ προθέσεως. Είναι η απεγνωσμένη προσπάθεια να «υπάρξουμε στον χώρο» και να «προλάβουμε τον χρόνο».

Είναι η απεγνωσμένη προσπάθεια να βρούμε χρόνο σε έναν κόσμο που ο χρόνος έχει ολοκληρωτικά εκλείψει και χώρο σε έναν κόσμο όπου οι χώροι δε μας ανήκουν.

Η παράσταση Τα σπίτια αλλάζουν θέση τη νύχτα, που παρουσιάζεται στη θεατρική σκηνή «Φρένο» και στο Θέατρο «Αμαλία», ιχνηλατεί τη διαδρομή μιας πολιτικής ομάδας στο κοινωνικό πεδίο, από τη δημιουργία μέχρι τη διάλυσή της.

Μίλησέ μου κατ’ αρχάς για τη θεατρική ομάδα «Τροχιές», προϊόν ερευνητικής δουλειάς της οποίας συνιστά η συγκεκριμένη παράσταση. Τι κομίζει στο κορεσμένο εγχώριο θεατρικό «τοπίο» και σε τι αποσκοπεί;

Είναι μια παράσταση που θέλαμε να μοιάζει με έναν φόρο τιμής για τις ομάδες, για τις ομάδες που δημιουργήθηκαν, διέσχισαν τον χρόνο και ύστερα διαλύθηκαν. Για όλες τις ομάδες.

Αλλά κυρίως προς τις ομάδες που πάλεψαν με τα δικά τους μέσα, αυτόνομα και χωρίς ιεραρχία.

Νομίζω ότι έχει σημασία να επιστρέψουμε στο στοιχείο της «κοινότητας», να επιστρέψουμε στη συλλογική σκέψη, τώρα που όλα γυρίζουν γύρω από το «be yourself», την «βελτίωση του εαυτού» και την «ατομική ευθύνη».

Και θεατρικά, να ερευνήσουμε και πάλι τη δύναμη που έχουν οι λέξεις και οι άνθρωποι όταν υπάρχουν ζωντανά και σε σχέση, χωρίς να χρειάζεται να αποκτήσουν κάποιο εξωτερικό εντυπωσιακό περίβλημα.

Το κείμενο όπου κάθε παράσταση βασίζεται είναι θεμελιώδους σημασίας, κι εδώ έχουμε να κάνουμε μ’ ένα κείμενο στιβαρό και πολυσήμαντο, στα όρια του μανιφέστου. Θα ήθελες να μου αναλύσεις τη διαδικασία συγγραφής του;

Κάναμε συνεντεύξεις σε ανθρώπους που έχουν υπάρξει μέλη ομάδων είτε αυτές ήταν θεατρικές ομάδες, είτε μπάντες, πολιτικές ομάδες, συλλογικά εγχειρήματα, σύλλογοι, επιχειρήσεις, συνεργατικά μαγαζιά.

Παράλληλα, στις πρόβες κάναμε πολλούς αυτοσχεδιασμούς πάνω σε προτεινόμενες συνθήκες και καταστάσεις οπότε προέκυπτε ένα προσωπικό υλικό (λεκτικό, σωματικό και ιδεών) από τη δική μας φαντασία και σκέψη.

Στην αρχή και για τον πρώτο μήνα, δεν ξέραμε καν τι ομάδα είναι αυτή, ποια θα είναι η δράση μας.

Μόλις αποφασίσαμε, φτιάξαμε με την Χάρις Σερδάρη, που κάνουμε μαζί τη δραματουργία, έναν σκελετό του χρονικού της ομάδας και πάνω σε αυτόν αρχίσαμε να ενώνουμε υλικό προβών, αυτοσχεδιασμού, συνεντεύξεων, κοινωνικής πραγματικότητας, λογοτεχνίας και αναφορών.

Πάντως, τουλάχιστον για τα 2/3 των προβών δε δουλέψαμε πάνω στο τελικό μοντάζ της παράστασης, αλλά σε διάφορες ιδέες με σκοπό να παράγεται διαρκώς νέο υλικό.

Το τελικό κείμενο ολοκληρώθηκε 1 εβδομάδα πριν την πρεμιέρα. Αυτό έχει το καλό ότι διατηρείται ένας ανοιχτός πυρήνας ως το τέλος και ένα κακό: πως οι ηθοποιοί έρχονται τρομοκρατημένοι στην πρόβα γιατί δεν ξέρουν τι πρόκειται να προστεθεί.

Υπάρχουν στιγμές, ωστόσο, κατά τις οποίες νιώθω ότι το βάρος και η πολυσημία του λόγου είναι τέτοια, που δεν αφήνουν το κείμενο -και το κοινό- να «αναπνεύσουν». Σκόπιμα;

Δεν είμαι σίγουρη τι πρέπει να απαντήσω. Το να μπεις ξαφνικά σε ένα δωμάτιο όπου μια συνέλευση ανθρώπων συγκρούεται, ίσως να μην είναι τόσο ευχάριστο. Έχω υπάρξει σε συνελεύσεις που δεν μπορούσα να πάρω ανάσα.

Από την άλλη, αν η απουσία ανάσας προκύπτει από μια σκηνική φασαρία μη ελεγχόμενη από την παράσταση ή από έναν λόγο που θα πυκνώσει αφαιρώντας κομμάτια του, τότε σίγουρα αυτό πρέπει να το δούμε.

Τόσο καιρό κάναμε πρόβα μοναχοί μας. Τώρα που η  παράσταση ήρθε σε επαφή με το κοινό, τώρα είναι που αρχίζουμε να την καταλαβαίνουμε. Τώρα ξεκινάμε διορθώσεις και δουλειά.

Ο χρόνος και η σιωπή απασχολούν, πάντως, έντονα τους χαρακτήρες της παράστασης. Πώς διαχειρίζεσαι και πόσο σε τρομάζει το πέρασμα του χρόνου και οι σιωπές στην καθημερινότητα και στο θέατρο;

Το ζήτημα του χρόνου και της διαχείρισής του, νομίζω είναι η μεγαλύτερη πρόκληση και στη ζωή και στη σκηνή.

Εγώ ακόμα δεν έχω συμφιλιωθεί με τον χρόνο, δεν τον έχω καταλάβει. Είναι άτιμος. Παριστάνει τον αργό και φεύγει. Παριστάνει τον γρήγορο και μένει στατικός. Είναι ένα διακύβευμα η διαχείριση του χρόνου. Πάντως πιστεύω πως δεν τρέχει, κυλάει. Κυλάει.

Τώρα, ως προς τη σιωπή... δεν ξέρω. Νομίζω δε με τρομάζει. Μ’ αρέσει η σιωπή. Απλώς μ’ αρέσουν πολύ και τα κείμενα, ο λόγος, οι λέξεις, η απέλπιδα προσπάθεια του ανθρώπου να αρθρώσει μιαν αλήθεια.

Έχει μια ματαιότητα: οτιδήποτε μπαίνει σε λέξεις είναι καταδικασμένο να αποτύχει. Και αυτό με συγκινεί.

Τους απασχολεί, εξάλλου, και το ζήτημα της στέγασης, ένα από τα πιο επείγοντα διακυβεύματα της εποχής. Πόσο κρίσιμη θεωρείς τη δραματουργική ανάδειξή του;

Πάρα πολύ. Η μετατροπή της κατοικίας σε χρηματοπιστωτικό ή επενδυτικό προϊόν είναι ένα από τα βασικά εργαλεία φτωχοποίησης και εκμετάλλευσης.

Είναι ένα τεράστιο ζήτημα, το οποίο ξεκινάει από την καθημερινότητα μας που μας βρίσκει να συγκατοικούμε και να νοικιάζουμε τρύπες με 400 ευρώ και εξαπλώνεται σε πολλά μέτωπα.

Ωστόσο, εμείς θέλαμε να κάνουμε μια παράσταση για τις ομάδες, όχι για τη στέγαση. Η στέγαση ήρθε 8 μήνες μετά την αρχική ιδέα.

Πρώτα ήρθε ο τίτλος, και μετά το ζήτημα της στέγασης. Ήρθε από την πραγματικότητα και επιτέθηκε στην ήδη υπάρχουσα ιδέα της παράστασης.

Είναι, για σένα, η θεατρική πράξη σε όλες της τις διαστάσεις άλλος ένας τρόπος να «κάνεις» πολιτική;

Θα ήθελα το θέατρο να συσχετίζεται με την πολιτική. Όχι με την πολιτική ως άσκηση εξουσίας αλλά ως πολιτική σκέψη - σκέψη επί της πολιτικής διάρθρωσης του κόσμου.

Ωστόσο, δεν πιστεύω ότι είναι κάποιο προνόμιο του θεάτρου. Ίσως έχει τη δυνατότητα εν δυνάμει να το κάνει επειδή μοιάζει με «δημόσιο χώρο» και δίνει χρόνο στον θεατή να ακούσει.

Αλλά η πολιτική βρίσκεται παντού. Είναι ο τρόπος που συσχετιζόμαστε με τους ανθρώπους και κατασκευάζουμε τις ζωές μας.

Η παράσταση αφήνει μια γλυκόπικρη επίγευση, σαν μια φωτιά ή ένα πυροτέχνημα που στιγμιαία θα φωτίσουν την αστική νύχτα, αλλά τελικά θα σβήσουν.

Αφήνει μια γλυκόπικρη επίγευση μάλλον, ναι. Αλλά θα ήθελα ιδανικά να φέρει αληθινές φωτιές, να φέρει κίνηση, να είναι ενεργητική.

Υπό ποιες προϋποθέσεις μπορεί -παρά τις όποιες αντικειμενικές/υποκειμενικές αντιξοότητες- το συλλογικό ονείρεμα να μετατραπεί σε συλλογική πράξη, παράγοντας ένα απτό αποτύπωμα στο κοινωνικό πεδίο;

Αρχικά, πρέπει να σηκωθούμε.

Πρέπει να σηκωθούμε, να πάμε μαζί κάπου. Δεν είναι απλό αυτό. Δεν είναι απλό το να σηκωθείς. Το να σηκωθείς από το σπίτι σου και να βρεθείς σε έναν πραγματικό δρόμο με πραγματικούς ανθρώπους δίπλα σου. Οπότε, πρώτα αυτό.

Και ύστερα, να εκπαιδευτούμε να υπάρχουμε έξω από τον εαυτό μας. Και να συμφωνήσουμε σε 5 πράγματα, όχι σε πολλά. Σε 5.

Και να είμαστε έτοιμοι να κουραστούμε, να είμαστε έτοιμοι να συγκρουστούμε, να είμαστε έτοιμοι για όλα τα προβλήματα του κόσμου. Να φτιάξουμε τους μηχανισμούς με τους οποίους θα τα ξεπεράσουμε.

Εντέλει, πόσο εφικτή είναι η διάνοιξη ενός χώρου πέρα από την αφομοίωση και την περιθωριοποίηση στο ζοφερό, πολεμοκάπηλο πλαίσιο το οποίο επιβάλλει η κυριαρχία παγκοσμίως;

Δεν ξέρω αν είναι εφικτή. Δεν ξέρω, όμως, ούτε αν είναι ανέφικτη. Και σίγουρα, ας εξαντληθούμε ολοκληρωτικά πριν παραδώσουμε τα όπλα.

Ευχαριστώ θερμά τη θεατρική ομάδα «Τροχιές» για την εξαιρετική παράσταση και την Νοεμή Βασιλειάδου για το μοίρασμα των σκέψεών της και την παραχώρηση του φωτογραφικού υλικού της Μαίρης Λεονάρδου.

Η παράσταση Τα σπίτια αλλάζουν θέση τη νύχτα συνεχίζεται στο Θέατρο «Αμαλία» στη Θεσσαλονίκη (Αμαλίας 71) στις 25, 26, 27, 28/4 και στις 2, 3, 4 και 5/5 (21:00).

Κατόπιν, επιστρέφει στην Αθήνα, στο θεατρική σκηνή «Φρένο» (Χαλκιδικής 34, Βοτανικός) στις 10, 13 και 14/5 (21:00), οπότε και ολοκληρώνεται.

Στην παράσταση συμμετέχουν οι: Δημήτρης Γούλιος, Μαρία Καραγκιοζίδου, Γρηγόρης Λιόλιος, Βασίλης Μπόγδανος, Χάρις Σερδάρη και Σοφία Στυλιανού.

Tρίνε Ντίρχολμ: «Πρέπει να έρχεσαι σε επαφή με το άγνωστο όταν παίζεις»

 

Τρίνε Ντίρχολμ (Φωτογραφία: Γιάννης Κοντός)

Η Έινε και ο Τόμας ετοιμάζονται να χωρίσουν, όταν ξαφνικά η Έινε παθαίνει εγκεφαλικό, και το ζευγάρι έρχεται αντιμέτωπο με μια νέα πραγματικότητα.

Αυτήν την πραγματικότητα εξερευνά η Ζανέτε Νόρνταλ στην ταινία της Ξεκινήματα, που κυκλοφορεί στις 16 Απριλίου. Την Έινε υποδύεται η Τρίνε Ντίρχολμ, μια από τις κορυφαίες Σκανδιναβές ηθοποιούς. Μια συνάντηση μαζί της.

Από την πρώτη στιγμή που παρακολούθησα το Κοινόβιο, κάπου δέκα χρόνια πριν, το διαρκές όνειρό μου ήταν τόσο να κάνω μια κουβέντα μαζί σου, όσο και το να σε γνωρίσω από κοντά, όταν αυτό θα ήταν εφικτό.

Είναι πολύ όμορφο αυτό το οποίο λες.

Είμαι, λοιπόν, πολύ χαρούμενος...

... που συμβαίνει τώρα.

Κι αυτό με οδηγεί στην ερώτησή μου.

Δεδομένου ότι εμπλέκεσαι με την τέχνη από πολύ νεαρή ηλικία, αρχικά ως τραγουδίστρια και κατόπιν ως ηθοποιός, υπήρξε το όνειρό σου αυτή η ενασχόληση;

Αυτό το οποίο έκανα όταν ήμουν πολύ πολύ μικρή ήταν πάντα να κοιτάζω τους άλλους ανθρώπους και να προσπαθώ να φαντάζομαι πώς ήταν να είναι εκείνοι.

Υπήρξε, επομένως, ένα φυσικό ενδιαφέρον από πλευράς μου η μεταπήδηση στην οπτική ενός άλλου.

Αυτό συνιστά κι ένα προνόμιό σου ως ηθοποιού, έχεις την ευκαιρία να γνωρίσεις άλλες οπτικές μέσα από τους χαρακτήρες που υποδύεσαι.

Έπειτα, ανέκαθεν μ’ ενδιέφερε η μουσική -συμμετείχα στον διαγωνισμό της Γιουροβίζιον σε ηλικία δέκα τεσσάρων χρονών-  και πίστευα πως θα γινόμουν τραγουδίστρια, αλλά μετά είχα την αίσθηση ότι δεν ήμουν αρκετά καλή.

Επιπλέον, χρειαζόμουν περισσότερα από τη μουσική και μόνο, είχα ανάγκη την αφήγηση ιστοριών.

Αυτήν την ανάγκη εκπλήρωσε, λοιπόν, η υποκριτική, τουλάχιστον αρχικά.

Ναι. Εργάστηκα, επίσης, ως δημοσιογράφος, ως ρεπόρτερ, ασχολούμενη με παιδικές εκπομπές στο ραδιόφωνο από τα δώδεκα μέχρι τα δεκαεπτά μου: παρουσίαζα ένα ζωντανό σόου κάθε Παρασκευή πρωί, πριν πάω στο σχολείο.

Κατά κάποιον τρόπο, πάντα αναζητούσα ιστορίες. Εκείνη την περίοδο θεωρούσα πως ίσως θα γινόμουν δημοσιογράφος.

Κατέληξα, όμως, στο ότι θα μπορούσα να βρω τα πάντα στην υποκριτική, η οποία για μένα είναι σίγουρα μια ανάγκη κι ένας τρόπος επικοινωνίας και κατανόησης της ανθρώπινης φύσης.

Νιώθεις πως ωριμάζεις ως άνθρωπος μέσω των διάφορων χαρακτήρων που κατά καιρούς ενσαρκώνεις και, στη συνέχεια, αντανακλάς, μοιράζεσαι αυτήν την ωριμότητα με το κοινό;

Στις σχέσεις με άλλους ανθρώπους αισθάνομαι άνετα.

Αν, όμως, πρέπει να υποδυθώ κάποιον χαρακτήρα ως Τρίνε, μπορεί να νιώσω πολύ άβολα. Για να είμαι ειλικρινής, δεν είμαι πάντα τόσο καλή στο να στέκομαι από μόνη μου, επειδή αισθάνομαι ανασφαλής εύκολα.

Εφόσον, ωστόσο, έχω κάποιο υλικό, μια άλλη οπτική, κι εγώ είμαι ένα είδος διάμεσου, αυτό μπορεί να με βοηθήσει να συνδεθώ με κάτι ευρύτερο.

Πρέπει να έρχεσαι σε επαφή με το άγνωστο όταν παίζεις, και βασικά να εξερευνάς στιγμές. Πρέπει να ανοίγεσαι σε καθετί που μπορεί να συμβεί ανά πάσα στιγμή.

Κι αυτό δε σημαίνει πως χρειάζεται να αυτοσχεδιάσω. Η προσέγγισή μου έχει αυστηρή φόρμα.

Και πάλι, όμως, αν θέλεις να αποδώσεις όλες τις αποχρώσεις της ζωής, πρέπει να είσαι παρούσα. Και το να είσαι παρούσα σημαίνει το να είσαι ανοιχτή και να εξερευνάς τη στιγμή.

Ανεξαρτήτως αν οι χαρακτήρες τους οποίους υποδύεσαι είναι περισσότερο ή λιγότερο συμπαθητικοί, αμφιλεγόμενοι ή σκοτεινοί.

Γενικότερα, επιλέγεις τους χαρακτήρες που ενσαρκώνεις ή αποδέχεσαι προτάσεις αν σε εμπνέουν αρκετά ως καλλιτέχνιδα;

Δεν είμαι μεγάλη φαν της κακής πλευράς της δουλειάς. Πάντα διαλέγω τα πρότζεκτ μου βάσει ενός συνδυασμού υλικού και εμπλεκόμενων ανθρώπων.

Μου αρέσει να συνεργάζομαι με γενναιόδωρους ανθρώπους και θέλω να περνώ τη ζωή μου με πρόσωπα τα οποία με εμπνέουν. Όχι να γελάμε όλη την ώρα, ούτε να αισθανόμαστε χαλαρά. Αλλά πρέπει να υπάρχει μια αίσθηση σεβασμού.

Πρέπει να τολμάμε να σκάβουμε βαθιά. Αυτό επιθυμώ. Κι από πολύ μικρή έχω καταφέρει να ακούω την εσωτερική μου πυξίδα.

Δε σε έχει απογοητεύσει ποτέ;

Βεβαίως! Αλλά κι αυτή η απογοήτευση είναι κομμάτι της ζωής.

Ποτέ δε με ενδιέφερε να βγάλω πολλά λεφτά. Κερδίζω αρκετά ώστε να επιβιώνω και να απολαμβάνω κάποιου είδους ελευθερία, αλλά δεν είναι ο στόχος μου.

Έτσι καταφέρνω να επιλέγω τα σωστά πρότζεκτ. Αν επιθυμείς να αποκτήσεις πολλά λεφτά, τότε πρέπει να αλλάξει η πυξίδα σου, και μπορεί να παραμορφωθεί.

Σε κάθε περίπτωση, όποτε αποδέχομαι μια πρόταση, κινώ τον χαρακτήρα που υποδύομαι με έναν πιο περίπλοκο τρόπο και γίνομαι συνδημιουργός του.

Μπορεί, λοιπόν, ένας χαρακτήρας να μην είναι ο καλύτερος στο χαρτί, αλλά ίσως μπορούμε να τον συνδημιουργήσουμε με τον σκηνοθέτη και με το υπόλοιπο καστ.

Για μένα, είναι σημαντικό να αναλαμβάνω ευθύνη. Είναι και διασκεδαστικό. Κι όχι γιατί να είναι δύσκολο να υπακούω σε εντολές. Πρέπει, όμως, να καταλαβαίνω το συγκείμενο, καθώς και το σκηνοθετικό όραμα.

Δε χρειάζομαι ανθρώπους οι οποίοι προσέρχονται με απαντήσεις. Ρωτώ, αναρωτιέμαι, και κατόπιν μπορούμε να αναρωτηθούμε παρέα. Είμαι μεγάλη φαν της δοκιμής. Και δεν είναι απαραίτητο αυτό το οποίο προκύπτει να είναι καλό.

Μπορεί να οδηγήσει κάπου ή και όχι.

Ακριβώς! Ας το ανακαλύψουμε. Μισώ τις πολλές προκαταρκτικές συζητήσεις. Οι λέξεις είναι υποκειμενικές.

Όσα μου λες αντανακλώνται επί της ουσίας με τον τίτλο της ταινίας Ξεκινήματα της Ζανέτε Νόρνταλ. Πιο πολύ από ερωτική ιστορία, είναι ένα φιλμ για την εύρεση μιας νέας ισορροπίας.

Ως ηθοποιός -ίσως και ως άνθρωπος- είσαι σε διαρκή αναζήτηση νέων ξεκινημάτων ή επνακαθορισμού του σημείου όπου βρίσκεσαι σε κάθε στάδιο της ζωής σου - καλλιτεχνικά και προσωπικά;

Υπάρχει μια τεράστια διαφορά.

Αισθάνομαι πολύ μεγαλύτερη σιγουριά σε καλλιτεχνικό επίπεδο με τα νέα ξεκινήματα, επειδή ο χαρακτήρας μου κατά κάποιον τρόπο με προστατεύει και με καθοδηγεί, οπότε εγώ απλώς πρέπει να τον ακολουθήσω. 

Βάζω το εγώ μου στην άκρη, εισχωρώ σε κάτι άλλο, και μετά δεν έχει καθόλου να κάνει με μένα. Όλοι οι φόβοι και η ματαιοδοξία μου εξαφανίζονται. Εκεί είναι το καλό σημείο όπου πρέπει να βρίσκομαι όταν παίζω και νιώθω πιο ελεύθερη από οπουδήποτε αλλού.

Ως άνθρωπος, μερικές φορές αντιμετωπίζω πολύ μεγαλύτερες δυσκολίες με τα νέα ξεκινήματα, επειδή τρομάζω πολύ.

Κι όμως, βγάζεις τόση αυτοπεποίθηση εξωτερικά, με τον τρόπο που περπατάς και στέκεσαι ενώπιον του κοινού.

Είναι σαν κι η Έινε, η πρωταγωνίστρια των Ξεκινημάτων, να αποπνέει κάποια από την αυτοπεποίθηση την οποία φαίνεται να αντανακλάς.

Το να είσαι ηθοποιός σχετίζεται με την επικοινώνηση όλων αυτών με το κοινό, σε πολλά -ας ελπίσουμε- επίπεδα.

Ίσως, λοιπόν, να είμαι σίγουρη όταν με βλέπεις, αλλά να βιώνω και κάποια νευρικότητα.

Έχοντας μιλήσει για την αυτοπεποίθηση στην υποκριτική, τι σε φοβίζει περισσότερο σ’ αυτήν;

Δε με τρομάζουν και τόσο τα μεγάλα συναισθήματα πλέον, επειδή έχω μάθει απλά να βυθίζομαι σ’ αυτά.

«Προσοχή στο κενό, έρχεται η υποκριτική», λέω στην ομάδα, καθώς τότε δεν αναλαμβάνω την ευθύνη για την καλή υποκριτική, επειδή δε νοιάζομαι γι’ αυτήν. Νοιάζομαι απλώς για το να υπάρχω ή να εξερευνώ.

Αυτό που ίσως με τρομάζει πιο πολύ είναι το να αποκτώ υπερβολική επίγνωση της θέασης του εαυτού μου απέξω. Και πρέπει να το δουλεύω. Δε θέλω να είμαι υπερβολικά συνειδητή.

Είσαι υπερβολικά παραγωγικός άνθρωπος, επομένως είμαι σίγουρος ότι θα έχουμε την ευκαιρία να κουβεντιάσουμε εκ νέου στο μέλλον.

Ήδη δουλεύω πάνω σε δύο πρότζεκτ. Και με τόσους υπέροχους ανθρώπους εδώ στη Θεσσαλονίκη, ίσως προκύψουν κι άλλα!

Η συνέντευξη με την Τρίνε Ντίρχολμ πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του 66ου Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, όπου η ταινία Ξεκινήματα πραγματοποίησε την ελληνική πρεμιέρα της.

Ευχαριστώ θερμά τον Γιώργο Παπαδημητρίου από το Γραφείο Τύπου του Φεστιβάλ και την Ευάννα Βενάρδου από τη Weird Wave για την πολύτιμη συμβολή τους στον προγραμματισμό της.

Η ταινία της Ζανέτε Νόρνταλ Ξεκινήματα, με πρωταγωνίστρια την Τρίνε Ντίρχολμ, προβάλλεται στους κινηματογράφους από τις 16 Απριλίου σε διανομή της Weird Wave.

«Γιοζεφίνε η αοιδός ή Ο λαός των ποντικιών»: Διεκδικώντας μια άλλη ζωή

 

Φωτογραφία: Γιάννης Αντώνογλου

Κύκνειο άσμα του Φραντς Κάφκα, το κωμικοτραγικό διήγημά του Γιοζεφίνε η αοιδός ή Ο λαός των ποντικιών μετατρέπεται σε παράσταση υψηλών απαιτήσεων υπό την Τερζοπουλικών επιρροών σκηνοθετική μαεστρία του Σάββα Στρούμπου.

O Φραντς Κάφκα έχει επανειλημμένως απασχολήσει τον Στρούμπο και τη θεατρική Ομάδα «Σημείο Μηδέν», συνιστώντας ένα εκτεταμένο και βαθύ πεδίο έρευνας.

Η Σωφρονιστική Αποικία (2009), βασισμένη στο ομώνυμο κείμενο του Κάφκα, υπήρξε η παρθενική παράσταση της ομάδας.

Η γραφή του Κάφκα αποτέλεσε την πρώτη ύλη και για τις παραστάσεις Μεταμόρφωση (2012 και 2013), Θραύσματα από τον Κάφκα (2018) και την Αναφορά για μια Ακαδημία (2021).

Ποια είναι, όμως, η Γιοζεφίνε, ποιος «ο λαός των ποντικιών» και ποιο το διακύβευμα του διηγήματος - και της παράστασης;

Φωτογραφία: Γιάννης Αντώνογλου

H Γιοζεφίνε (Έβελυν Ασουάντ) είναι μια ασυνήθιστα προικισμένη ποντικίνα, πεπεισμένη ότι διαθέτει μια ξεχωριστή φωνή.

Ο λάος των ποντικιών, από την άλλη, «έχει ξεχάσει τι είναι η παιδικότητα και η μουσικότητα, έχει πλέον πάψει να γράφει Ιστορία, ενώ οι μόνες του έγνοιες είναι ο αγώνας για την επιβίωση και η οργάνωση της άμυνας απέναντι στις απειλές των εχθρών», επισημαίνει ο Στρούμπος.

Η Γιοζεφίνε προτείνει, αν όχι διεκδικεί, έναν άλλο τρόπο ύπαρξης, με όχημα και εφαλτήριο τη φωνή (της).

Εξαιρετικό το καστ στο σύνολό του (Έβελυν Ασουάντ, Ελπινίκη Μαραπίδη, Ρόζυ Μονάκη και Σταύρος Παπαδόπουλος), με την Ασουάντ στη μέχρι στιγμής πιο ολοκληρωμένη ερμηνεία της σταδιοδρομίας της.

Συνδυάζοντας αναλογικές «λούπες» από τα όργανα, ρυθμική χορική αφήγηση και μικρά μουσικοχορευτικά «νούμερα», η πρωτότυπη μουσική σύνθεση του Χαράλαμπου Γωγιού, η οποία εκτελείται επί σκηνής, αποτελεί οργανικό στοιχείο της παράστασης.

Ειδική μνεία χρειάζεται να γίνει στον σκηνικό χώρο της παράστασης, φιλοτεχνημένο από την  Κατερίνα Παπαγεωργίου, που θυμίζει μπούνκερ μέσα στο οποίο καταδύονται και από το οποίο αναδύονται οι ηθοποιοί.

Το έργο Γιοζεφίνε η αοιδός ή Ο λαός των ποντικιών παρουσιάζεται στην Εναλλακτική Σκηνή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής- ΚΠΙΣΝ για τρεις ακόμα παραστάσεις στις 2, 3 και 4 Απριλίου.