Kronos Quartet: «Το Kronos Quartet κοιτάζει πάντα προς το μέλλον»

 

Kronos Quartet (Φωτογραφία: Danica Taylor)

Στον μισό αιώνα της ύπαρξής του, το μυθικό Kronos Quartet επαναπροσδιορίζει και διευρύνει το τι μπορεί να σημαίνει ένα κουαρτέτο εγχόρδων.

Ενόψει της συναυλίας του στο Gazarte τη Δευτέρα 16 Νοεμβρίου, κουβεντιάζουμε με τον David Harrington, βιολιστή και ιδρυτικό μέλος του σχήματος, και την  Gabriela Díaz, βιολίστρια και εκ των νεότερων μελών του.

Το Kronos Quartet πήρε το όνομά του από τον αρχαιοελληνικό θεό Χρόνο, την προσωποποίηση του χρόνου.

Μετρώντας πάνω από 50 χρόνια ύπαρξης -αν και με εναλλαγές στα μέλη-, πώς διαχειρίζεστε το πέρασμά του σε προσωπικό και καλλιτεχνικό επίπεδο, και σε ποιον βαθμό αυτό επηρεάζει την προσέγγισή σας στην τέχνη (αλλά και στη ζωή);

David Harrington: Η ηχητική ενσάρκωση του χρόνου βρίσκεται στον πυρήνα του Kronos Quartet.

Οι προσπάθειές μας να καταγράψουμε, μέσα από τη μουσική μας, το θαύμα της ζωής και ορισμένα ζητήματα τα οποία αντιμετωπίζει το είδος μας -όπως η απειλή του πυρηνικού αφανισμού, η κλιματική αλλαγή και η Tεχνητή Nοημοσύνη-, σε συνδυασμό με την ανακάλυψη καλλιτεχνών και μουσικών που διαθέτουν την ιδιαίτερη ικανότητα να εκφράζουν, για όλους εμάς, νέους και αναζωογονητικούς τρόπους για να ακούσουμε το μέλλον, αποτελούν κεντρικό άξονα της πορείας των Kronos από το 1973.

Ως τρόπος ζωής, η συμμετοχή στους Kronos υπήρξε διαρκώς πηγή ενέργειας και εξακολουθεί να ενισχύει την πεποίθηση ότι, όλοι μαζί, μπορούμε να ξεπεράσουμε τα τεράστια εμπόδια τα οποία διαρκώς βρίσκουμε μπροστά μας.

Τα μέλη του Kronos, με την πάροδο των ετών, υπήρξαν μια ομάδα υπέροχων ανθρώπων, οι οποίοι επέδειξαν επίσης απίστευτη αφοσίωση στην προσπάθεια να καταστήσουν τον κόσμο που μοιραζόμαστε ένα πιο δίκαιο μέρος:

Έναν κόσμο όπου η μουσική μπορεί να διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στην κοινωνία και στο μέλλον όλων μας.

Τώρα, με τις Ayane Kozasa, Gabriela Diaz και τον Paul Wiancko στο πλευρό μου, βρισκόμαστε σε ένα υπέροχο σημείο, όπου καθημερινά αντλώ έμπνευση από μουσικούς που μεγάλωσαν σε έναν μουσικό κόσμο στη διαμόρφωση του οποίου συνέβαλε το Kronos.

Νιώθω να με κατακλύζει ένα τεράστιο κύμα αισιοδοξίας!

Αυτή η νέα ενέργεια για την εξερεύνηση του μέλλοντος, μέσω της πλατφόρμας του Kronos Quartet, με κρατά διαρκώς σε εγρήγορση, γεμάτο ανυπομονησία για το πού μπορούμε να φτάσουμε στη συνέχεια.

Πώς σχετίζεστε με τις μυθολογίες του παρελθόντος και του παρόντος, και τι αντλείτε από αυτές σε πολιτισμικό και υπαρξιακό επίπεδο;

D.H.: Ως μουσικοί, σε μια εποχή αυξημένου κινδύνου και τεράστιων δεινών -που συνυπάρχουν με μια απίστευτη προοπτική για το άριστο, καρπό αιώνων ανακάλυψης- οφείλουμε, κατά περίπτωση, να γινόμαστε θεραπευτές, οραματιστές, προειδοποιητές για τον κίνδυνο, παρηγορητές, δημιουργοί κοινότητας, αμφισβητίες της εξουσίας, δημιουργοί μαγικών στιγμών και παιδαγωγοί.

Οι μουσικοί οφείλουν να ενσαρκώνουν το σύνολο της μουσικής στη ζωή και το έργο τους.

Πρέπει, μέσα από το έργο της ζωής μας, να εμπνέουμε το κοινό μας ώστε να ανακαλύψει μια ανανεωμένη ενέργεια και την επιθυμία να βιώσει την ίδια την ουσία την οποία η μουσική μπορεί να αναδείξει από τον καθένα μας.

Το κουαρτέτο ιδρύθηκε από τον βιολιστή David Harrington στο Σιάτλ της Ουάσιγκτον και η πρώτη του εμφάνιση πραγματοποιήθηκε τον Νοέμβριο του 1973.

Τι είχατε κατά κύριο λόγο στο μυαλό σας όταν ξεκινήσατε αυτό που αποδείχθηκε μια περιπέτεια ζωής;

D.H.: Πριν σχηματίσω το Kronos Quartet τον Σεπτέμβριο του 1973, βρισκόμουν σε μια δύσκολη φάση, καθώς δεν είχα βρει μουσική που να νιώθω ότι είναι η κατάλληλη για να την παίξω ως απάντηση στον αμερικανικό πόλεμο στο Βιετνάμ.

Ξαφνικά, τον Αύγουστο, άκουσα στο ραδιόφωνο το Black Angels του George Crumb. Αμέσως κατάλαβα τι έπρεπε να κάνω. Επιτέλους, είχα το τραγούδι μου!

Αφού μελέτησα την παρτιτούρα του Black Angels, έγινε σαφές πως, για να ερμηνεύσω αυτό το έργο, χρειαζόταν να συγκροτήσω μια ομάδα απόλυτα αφοσιωμένη στις καθημερινές πρόβες και στην εκμάθηση όλων των δεξιοτήτων οι οποίες απαιτούνταν για την εκτέλεσή του.

Χρειάστηκαν πολλά χρόνια για να μπορέσουμε να αρχίσουμε να δημιουργούμε έναν κόσμο μουσικής, στον οποίο το Black Angels βρίσκει τη θέση του ανάμεσα σε μουσική από ποικίλες πηγές, πολιτισμούς και ηχητικές οπτικές.

Τώρα μπορούμε να δημιουργούμε συναυλίες και ηχογραφήσεις που ενσωματώνουν στοιχεία από τον κόσμο των γεγονότων και των ανακαλύψεων. Υπό αυτή την έννοια, δεν υπήρξε ποτέ καλύτερη στιγμή για τη μουσική του Kronos.

Το Kronos Quartet έχει περιγραφεί ως «πιθανότατα το πιο διάσημο συγκρότημα νέας μουσικής στον κόσμο» και έχει επαινεθεί για τον συμπεριληπτικό χαρακτήρα του ρεπερτορίου του.

Πώς διαχειρίζεστε τη φήμη και πώς επιλέγετε κάθε φορά το ρεπερτόριό σας;

D.H.: Επιλέγουμε τους συνθέτες και τους προσκεκλημένους καλλιτέχνες μας με μεγάλη προσοχή.

Ελπίζουμε πάντα ότι, όταν κάποιος γράφει ένα νέο έργο για το Kronos, αυτό θα είναι το καλύτερό του έργο, θα αποκαλύπτει κατά κάποιον τρόπο τον εσωτερικό του ήχο σε εμάς και στο κοινό μας, και θα δείχνει σε όλους μας μια νέα κατεύθυνση στη διαρκή αναζήτησή μας για το μέλλον.

Όταν συμπράττουμε με έναν προσκεκλημένο μουσικό, ελπίζουμε να ανακαλύψουμε νέες πτυχές τού τι σημαίνει να διαμορφώνουμε τις νότες που καλούμαστε να παίξουμε.

Θέλουμε να μάθουμε περισσότερα για τον κόσμο μέσα από την κοινότητα των μουσικών με τους οποίους κάνουμε πρόβες και εμφανιζόμαστε.

Στην πορεία, έχετε συνεργαστεί (μεταξύ πολλών άλλων) με αρκετούς από τους «γίγαντες» του μινιμαλισμού, όπως οι Steve Reich, Philip Glass και Terry Riley.

Τι είναι αυτό που σάς ελκύει περισσότερο στον μινιμαλισμό και πόσο εκτιμάτε τη σιωπή, ειδικά σε μια εποχή στην οποία ο θόρυβος και η κάθε λογής ακαταστασία κυριαρχούν στις αισθήσεις μας;

D.H.: Κατά ενδιαφέροντα τρόπο, οι συνθέτες με τους οποίους συνεργαζόμαστε μάς έχουν διδάξει, ο καθένας με τον τρόπο του, νέα πράγματα για το τι σημαίνει να είναι κανείς μουσικός.

Δεν υπάρχουν δύο συνθέτες που να παρουσιάζουν ομοιότητες στην προσέγγισή τους.

Ο Terry Riley, ο οποίος έχει γράψει 24 έργα για το Kronos, διαθέτει μια εκπληκτική γενναιοδωρία πνεύματος και δεν παύει να εκφράζει την έκπληξή του για το τι επιφέρουν στον κόσμο η εξουσία και η απληστία.

Στις πρόβες, ο Morton Feldman μιλούσε για την απαλή επαφή του δέρματος του δαχτύλου με τη χορδή «λα». Όταν έλεγε, «Πρέπει να ακούγεται σαν Σούμπερτ», καταλαβαίναμε αμέσως τι εννοούσε.

Η Laurie Anderson ίσως επιθυμεί να εντάξει στοιχεία από διάφορα αλφαβητικά συστήματα γραφής στο οπτικό μέρος του έργου της.

Ο Astor Piazzolla επιζητούσε μια ορμή στον ρυθμό, καθώς και κάτι παθιασμένο, εκτενές, ενίοτε ακόμα και εκρηκτικό.

Κάθε συνθέτης έχει δώσει στο Kronos νέα εργαλεία. Κανείς δεν παίζει «βιολί στον αέρα» όπως το έκανε ο Henryk Gorecki! Και τα όργανά μας δεν ήταν ποτέ πιο κουρδισμένα απ’ ό,τι αφού τα κούρδισε ο LaMonte Young.

Το «κέντρο» του ρυθμού οριζόταν πιο ξεκάθαρα από τον Zakir Hussain απ’ ό,τι από οποιονδήποτε άλλον με τον οποίο έχουμε παίξει. Η φωνή της Mahsa Vahdat διεισδύει βαθύτερα στη ζωή κάθε φορά που έχουμε την ευκαιρία να εμφανιστούμε μαζί της...

Gabriela Díaz: Για το Kronos έχουν γραφτεί πολλά έργα από αυτούς τους μουσικούς γίγαντες της εποχής μας: τον Glass, τον Reich και τον Riley.

Προσωπικά, ποτέ δεν αγάπησα τον όρο «μινιμαλιστής». Είναι αλήθεια πως υπάρχει επανάληψη -ενίοτε πολύ μικρού μουσικού υλικού- η οποία αναπτύσσεται και μεταμορφώνεται με την πάροδο του χρόνου.

Θα έλεγα, ωστόσο, ότι αν μη τι άλλο, η μουσική αυτών των συνθετών είναι «μαξιμαλιστική».

Τα συναισθήματα που καθοδηγούν τις αρμονίες και τους ρυθμούς έχουν βαθιές ρίζες.

Η ένταση η οποία συσσωρεύεται σε μεγάλα χρονικά διαστήματα μπορεί να απαιτήσει πολλά τόσο από τον ακροατή όσο και από τον ερμηνευτή, ωστόσο η συναισθηματική ανταμοιβή που προσφέρουν τα έργα αυτών των σπουδαίων συνθετών είναι τεράστια.

Τον Φεβρουάριο του 2023, ο τσελίστας και συνθέτης Paul Wiancko έγινε ο τσελίστας του κουαρτέτου. Τον Μάρτιο του 2024, η βιολίστρια Gabriela Díaz και η βιολονίστρια Ayane Kosaza έγιναν τα νεότερα μέλη.

Πόσο φιλόξενο είναι το κουαρτέτο ως δομή όσον αφορά την ενσωμάτωση νέων μελών; Πώς βιώνετε εσείς, υπό αυτήν την ιδιότητα, τη συμμετοχή σας και με ποιους τρόπους η εναλλαγή των μελών επηρεάζει τη συλλογική δυναμική;

G.D.: Το Kronos αποτελεί μια ασυνήθιστη περίπτωση στον κόσμο των κουαρτέτων εγχόρδων. Λίγα κουαρτέτα διατηρούν μια τόσο μακρόχρονη και τόσο ζωντανή πορεία.

Ένας από τους λόγους είναι η ακόρεστη περιέργεια του David, το πάθος του για τη μουσική της εποχής μας και την ανακάλυψη νέων μουσικών φωνών, καθώς και η μουσική και προσωπική του ευελιξία.

Δίνει το παράδειγμα, και αυτή η δεκτικότητα επεκτείνεται και στους ανθρώπους με τους οποίους συμπράττει μουσικά.

Από το πρώτο λεπτό της ακρόασής μου, ένιωσα να με υποδέχονται θερμά, αποδεχόμενοι αυτό που πραγματικά είμαι· σε καμία περίπτωση δε μου ζητήθηκε να μιμηθώ το άτομο το οποίο είχε προηγουμένως αυτόν τον ρόλο.

Ήταν εξαιρετικά ευχάριστο να ανακαλύπτουμε τους ρόλους του καθενός μας μέσα στο κουαρτέτο.

Εξερευνούμε τη μουσική μαζί και ανταλλάσσουμε ιδέες για νέους συνθέτες και συνεργάτες, ενώ κάθε νέο μέλος φέρνει τις δικές του ιδέες σε αυτήν τη συζήτηση.

Η παρουσία σας έχει ασκήσει τεράστια επίδραση στον κινηματογράφο. Ως κουαρτέτο, έχετε συμβάλει στη δημιουργία ή/και στην εκτέλεση μουσικών επενδύσεων για αξέχαστες ταινίες, όπως το Ρέκβιεμ για ένα όνειρο και το Dracula.

Παρακολουθεί φιλμ το Kronos Quartet; Ποια είναι η πιο ενδιαφέρουσα πτυχή του κινηματογράφου για εσάς, ως συνθέτες/ερμηνευτές;

G.D.: Μας αρέσει πολύ να συζητάμε για ταινίες! Κάθε μέλος μας έχει ελαφρώς διαφορετικά γούστα και έχουμε μάθει πολλά ο ένας για τον άλλον συζητώντας για τις αγαπημένες μας ταινίες.

Η κινηματογραφική μουσική κατέχει μια ξεχωριστή θέση στον κόσμο της μουσικής· δεν υπάρχει αποκλειστικά για τον εαυτό της. Προωθεί τη δραματική εξέλιξη, εντείνει το συναίσθημα και βοηθά τον θεατή να κατανοήσει μια σκηνή.

Οι καλύτερες μουσικές επενδύσεις είναι τόσο άρρηκτα συνδεδεμένες με τη δράση της ταινίας, που δεν μπορείς να φανταστείς μια σκηνή χωρίς τη μουσική της.

Αν και γράφτηκε χρόνια αργότερα, δεν μπορώ να φανταστώ τη σκηνή με τον Βαν Χέλσινγκ και τον Δράκουλα, από το Dracula, χωρίς την αδυσώπητη μουσική επένδυση του Philip Glass.

Είχαμε την τύχη να συμμετάσχουμε σε ορισμένες αξιόλογες κινηματογραφικές μουσικές επενδύσεις και ενδιαφερόμαστε ενεργά για τη συνέχιση της συνεργασίας μας με δημιουργούς ταινιών.

Εδώ και περισσότερα από 50 χρόνια, το Kronos Quartet επαναπροσδιορίζει διαρκώς το τι μπορεί να σημαίνει ένα κουαρτέτο εγχόρδων.

Τι σημαίνει, λοιπόν, ουσιαστικά για εσάς σήμερα; Πώς οραματίζεστε τις προοπτικές του και τι είδους ιστορίες θα θέλατε να αφηγηθείτε στο μέλλον «με χάρη, χιούμορ και βάθος», όπως έχει δηλώσει ο David Harrington;

G.D.: To Kronos διευρύνει τα όρια από την πρώτη κιόλας μέρα, και είναι συναρπαστικό να αποτελεί κάποιος μέρος αυτής της ιστορίας σήμερα. Τόση υπέροχη μουσική υπάρχει χάρη στο Kronos, και κάθε πρόβα μας αποτελεί μια ανακάλυψη.

Εκτός από το να υποδεχόμαστε νέα έργα στον κόσμο, η Ayane, ο Paul κι εγώ έχουμε επίσης την ευκαιρία να ερμηνεύουμε έργα που είχαν ήδη μακρά πορεία προτού ενταχθούμε εμείς στο σχήμα και τα οποία έχουν καταστεί αναπόσπαστο κομμάτι της εργογραφίας για κουαρτέτο εγχόρδων, όπως το Different Trains του Steve Reich.

Δεν μπορούσα να πιστέψω την εμπειρία τού να το παίζω για πρώτη φορά με τον Kronos.

Ήταν ένα έργο που είχα μελετήσει εμμονικά στο πανεπιστήμιο, και τώρα βρισκόμουν στη σκηνή ερμηνεύοντάς το μαζί με τον άνθρωπο ο οποίος το είχε παραγγείλει.

Το Kronos Quartet κοιτάζει πάντα προς το μέλλον και αναζητά διαρκώς νέες φωνές, νέους συνεργάτες και νέες μουσικές περιπέτειες.

Μου αρέσει το γεγονός ότι μια συναυλία των Kronos μπορεί να χωρέσει μια τόσο μεγάλη ποικιλία μουσικής:

Από την πιο βαθυστόχαστη τοποθέτηση για το τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος, μέχρι ένα απολαυστικά ανόητο κομμάτι που περιλαμβάνει ένα viral βίντεο με μια γάτα να πίνει λαίμαργα γάλα.

Θα συνεχίσουμε να αφηγούμαστε ιστορίες με αυτό το εύρος· αντικατοπτρίζει την καθημερινή μας ζωή.

Ευχαριστώ θερμά τον Graham Keeton από το τιμ του Kronos Quartet για τον συντονισμό της συνέντευξης με τον David Harrington και την Gabriela Díaz και για την παραχώρηση του φωτογραφικού υλικού (credit: Danica Taylor).

Το Κronos Quartet εμφανίζεται ζωντανά τη Δευτέρα 16 Νοεμβρίου στο Gazarte - Main Stage (Βουτάδων 32-34, Γκάζι).

Sólstafir: Το εξαιρετικό post-black metal ισλανδικό γκρουπ live στην Ελλάδα (13-14/11)

 

Βγαλμένοι από τα «σπλάχνα» της ισλανδικής black metal/underground σκηνής, οι Sólstafir έχουν, στα τριάντα και πλέον χρόνια της ύπαρξής τους, κατακτήσει μια ξεχωριστή θέση στο παγκόσμιο μουσικό στερέωμα.

Ενσωματώνοντας σταδιακά στοιχεία post-rock, ψυχεδέλειας -ακόμα και πανκ- στις συνθέσεις τους, έχουν καταφέρει να εμπλουτίσουν και να διευρύνουν τα ατμοσφαιρικά ηχοτοπία τους, παράγοντας μουσική ταυτόχρονα έντονη και βαθιά συναισθηματική.

Ο κιθαρίστας/τραγουδιστής Aðalbjörn Tryggvason, ο μπασίστας Halldór Einarsson, και ο ντράμερ Guðmundur Óli Pálmason σχηματίζουν το συγκρότημα το 1995. Το όνομά τους σημαίνει «ηλιαχτίδες» ή «ανταύγειες του λυκόφωτος».

Με την προσθήκη του μπασίστα Svavar Austmann κυκλοφορούν το 2002 το ντεμπούτο τους, Í Blóði og Anda.

Στο δεύτερο άλμπουμ τους, Masterpiece of Bitterness, συνδυάζουν πετυχημένα metal και μη-metal στοιχεία, απευθυνόμενοι σε φαν του είδους που ενδιαφέρονται να διευρύνουν τους μουσικούς τους ορίζοντες.

Το Köld, ένας από τους πιο χαρακτηριστικούς δίσκους τους, βγαίνει το 2009. Ηχητικά, φέρει ομοιότητες με τις δουλειές συγκροτημάτων όπως οι Enslaved και οι Neurosis, κινούμενο σε μια post-black metal κατεύθυνση.

Οι Sólstafir κυκλοφορούν το τέταρτο άλμπουμ τους, Svartir Sandar, στη Season of Mistτο 2011. Εδώ, οι black metal αναφορές δίνουν τη θέση τους σε μια πιο πειραματική προσέγγιση, η οποία θυμίζει τους συμπατριώτες τους Sigur Rós.

Στην ίδια εταιρεία κυκλοφορεί, τρία χρόνια αργότερα, και το πέμπτο άλμπουμ τους, Ótta, όπου χρησιμοποιούν, μεταξύ άλλων, έγχορδα και πιάνο.

Τον Νοέμβριο του 2024 κυκλοφορεί από τη Century Media η πιο πρόσφατη δουλειά τους, Hin helga kvöl (μεταφράζεται ως Holy Suffering), η οποία ανατρέχει στις καταβολές του συγκροτήματος, χωρίς να υποβαθμίζει την κατοπινή εισαγωγή περισσότερο μελωδικών στοιχείων

Οι Sólstafir επιστρέφουν στην Ελλάδα τον Νοέμβριο του 2026, για δύο συναυλίες σε Θεσσαλονίκη και Αθήνα.

Την Παρασκευή 13 Νοεμβρίου εμφανίζονται στη Θεσσαλονίκη στο Eightball Club & Live Stage (Πίνδου 1) και το Σάββατο 14 Νοεμβρίου στην Αθήνα στο Fuzz Live Music Club (Πατριάρχου Ιωακείμ 1, Ταύρος), στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής περιοδείας «Eastbound and Down 2026».

Σε αυτές, αναμένεται να παρουσιάσουν μια αντιπροσωπευτική επιλογή συνθέσεων της πρώιμης περιόδου τους, όσο και των κατοπινών μουσικών τους περιπλανήσεων.

«Αμάραντη»: Συνομιλώντας με τις Ανθή Δαουτάκη και Υψιπύλη Σοφιά

 

Η μνήμη, η λήθη, η φροντίδα και η απώλεια μέσα από τη σχέση μητέρας-κόρης διατρέχουν την ποιητική μικρού μήκους ταινία της Ανθής Δαουτάκη, Αμάραντη, που κέρδισε το Βραβείο Σκηνογραφίας στο φετινό Φεστιβάλ Δράμας.

Συναντώντας την σκηνοθέτρια και την πρωταγωνίστρια του φιλμ, Υψιπύλη Σοφιά.

Παρακολουθώντας την μικρού μήκους ταινία σου, Αμάραντη, φέτος στη Δράμα ένιωσα ότι αποκαλύπτει αρχή οράματος.

Πώς οραματίζεσαι τον κινηματογράφο σε επίπεδο σύλληψης ιδεών, θεματικών αξόνων, χαρακτήρων, αλλά και πρακτικής υλοποίησης;

Ανθή Δαουτάκη: Κατευθείαν στα πολύ βαθιά!

Έτσι το προτιμώ!

Α.Δ.: Ξεκινώντας από το δεύτερο σκέλος της ερώτησης, δε μου αρέσει που το σινεμά απαιτεί τόσα χρήματα προκειμένου να υλοποιηθεί και αποτελεί ένα σπορ το οποίο μπορούν να το κάνουν οι πλούσιοι.

Ταυτόχρονα, έχουμε χάσει την ικανότητα να κάνουμε κινηματογράφο με λιγότερο ακριβή εργαλεία, Υπάρχει ένα φετίχ γύρω από την υλικοτεχνική διάσταση του σινεμά. Μεταφέρεται το βάρος στη φόρμα παρά στην ουσία.

Αν και δεν ήξερα ότι ασχολείσαι με τα εικαστικά, η ματιά και η φόρμα της ταινίας σου έχουν έντονη και έντονα εικαστική διάσταση.

Α.Δ.: Χαίρομαι για την επισήμανσή σου.

Απλώς είναι δύσκολο να την πετύχω. Όπως, κατά κύριο λόγο, δυσκολεύομαι με τη δραματουργία - με τους ηθοποιούς, δηλαδή. Ενώ μου είναι εύκολο να δημιουργήσω ωραίες εικόνες, το τι συμβαίνει σε αυτές είναι πολύ δύσκολο.

Τι σε δυσκολεύει πιο πολύ;

Α.Δ.: Ο ανθρώπινος παράγοντας, επειδή η υλοποίηση αυτού που έχεις φαντασιωθεί περνάει αναγκαστικά μέσα από έναν άλλο άνθρωπο.

Αυτός ο παράγοντας προξενεί, ταυτόχρονα, τις μεγαλύτερες δυσκολίες στη ζωή μας, αλλά είναι και το ομορφότερο κομμάτι της.

Επιστρέφοντας στο πρώτο σκέλος της ερώτησης, με ελκύει το ποιητικό σινεμά, όπως μου αρέσουν τα παραμύθια και το μαγικό στοιχείο το οποίο εισάγουν στην καθημερινότητα.

Ποια είναι η Αμάραντη; Ένας άνθρωπος, ένας χαρακτήρας, μία κατάσταση;

Α.Δ.: Oυσιαστικά είναι μία μετάβαση, μία πληγή που μπορεί, κάποια στιγμή, να γίνει πηγή.

Εξ ού και το υγρό στοιχείο.

Α.Δ.: Το οποίο προέκυψε τυχαία, δεν επρόκειτο για εμμονή, ούτε -ελπίζω- για κάποια μανιέρα.

Η συνάντησή σας με την Ανθή πόσο προηγείτο της συνεργασίας σας, Υψιπύλη;

Υψιπύλη Σοφιά: Έγινε μέσω casting.

Απλώς μιας και ήταν ουσιαστικά η πρώτη φορά που περνούσα από μία τέτοια διαδικασία αφότου τελείωσα τη Δραματική Σχολή, υπήρξα πολύ τυχερή επειδή δεν υλοποιήθηκε με άγριο και τυπικό τρόπο, όπως συχνά συμβαίνει.

Δημιουργήθηκε μία άνεση μεταξύ μας πολύ γρήγορα και οργανικά, ενώ βρισκόμασταν και οι δύο σε παρόμοια φάση ζωής όντας νέες δημιουργοί, με εμένα να χρειάζομαι τη βοήθεια της Ανθής, και εκείνη να είναι ανοιχτή στις προτάσεις μου.

Υψιπύλη Σοφιά

Πέραν της οικειότητας που είχε αναπτυχθεί μεταξύ σας και δεδομένου ότι πρόκειται για την πρώτη κινηματογραφική εμφάνισή σου, ένιωσες κάποιο άγχος;

Υ.Σ.: Η δυσκολία την οποία αισθάνθηκα ήταν αυτή που πάντα αισθάνομαι όταν πρόκειται να παίξω:

Το στρες σχετικά με πώς θα φανώ, πώς θα με αποτυπώσουν και πώς θα προσεγγίσω και -ενδεχομένως- θα εμπλουτίσω τη φαντασία του ανθρώπου τον οποίο έχω απέναντί μου.

Οι μέρες πριν από τα γυρίσματα ήταν οι πιο δύσκολες, επειδή έπρεπε να αποφύγω οτιδήποτε με αποσπά, και να ζήσω μία δεύτερη ζωή: σαν να ζούσε ο χαρακτήρας κάποιες «φέτες» ζωής, για παράδειγμα στο σπίτι όπου έγιναν τα γυρίσματα.

Υπήρχε, επίσης, πολλή φροντίδα στο πλαίσιό τους, και οι άνθρωποι ήταν πολύ σεβαστικοί όσον αφορά στην ανάγκη του οποιουδήποτε να συγκεντρωθεί.

Όταν οι άνθρωποι είναι φροντιστικοί, θα πάρεις το καλύτερο από αυτούς - τόσο στο επίπεδο μιας σχέσης, όσο και σε επαγγελματικό.

Η μνήμη και η λήθη, εν προκειμένω στο πλαίσιο της σχέσης μητέρας-κόρης, αποτελούν δύο βασικούς άξονες του φιλμ. Πώς βιώνεις -περισσότερο-, παρά νοηματοδοτείς, τη μνήμη, τη λήθη και τη συνύφανσή τους;

Α.Δ.: Έχω πολύ αγαπησιάρικη σχέση με την μαμά μου. Είναι και φίλη μου. Μου είναι πολύ οικείο να ξεκινώ να γράφω κάτι, και να καταλήγω να γράφω για εκείνη.

Η μαμά μου δεν πάσχει από Αλτσχάιμερ όπως ο χαρακτήρας της ταινίας,  και ελπίζω να μην της συμβεί κάτι τέτοιο ποτέ.

Είχε, στην πραγματικότητα, τέσσερις μαμάδες, επειδή καμιά από τις αδερφές της γιαγιάς μου δεν παντρεύτηκε. Έτσι, όταν η μαμά μου ήταν μικρή, την φρόντιζαν, και το ίδιο έκανε και εκείνη όταν μεγάλωσε, σαν επέκταση του εαυτού της.

Μία από αυτές τις γιαγιάδες μου, η Κατίνα, έπασχε από Αλτσχάιμερ, και όχι μόνο αδυνατούσε να αναγνωρίσει ποιος είσαι, αλλά δεν μπορούσε, σε μεταγενέστερα στάδια της νόσου, να θυμηθεί λέξεις ή να ολοκληρώσει προτάσεις.

Έχω δει, λοιπόν, πώς είναι να χάνεις κομμάτια του εαυτού σου, αλλά και πώς μπορεί να αντιμετωπίζεις μια τέτοια συνθήκη με χιούμορ.

Η φροντίδα είχε εξελιχθεί σε κάτι τόσο εύκολο μέσα στο σπίτι, που δε βίωνα την αίσθηση της ασθένειας. Πλέον, δεν αντιμετωπίζουμε τη φροντίδα ως κάτι όμορφο και ανταποδοτικό.

Όλα όσα μόλις θίξαμε, ανησυχούν, αφορούν ή προβληματίζουν και εσένα Υψιπύλη;

Υ.Σ.: Έχω κι εγώ μία πολύ ιδιαίτερη σχέση με την μαμά μου, αν και χωρίς τα χαρακτηριστικά της σχέσης της Ανθής με την δική της μητέρα. Δε θα έλεγα, για παράδειγμα, ότι η μαμά μου είναι φίλη μου.

Η σχέση μου με εκείνη έχει υπάρξει και συγκρουσιακή. Αισθάνομαι, ωστόσο, πως κουβαλάω την μαμά μου, και αυτό αποτυπώνεται σε οτιδήποτε δημιουργώ. Η μαμά μου με έκανε μικρή, μεγαλώνοντας παράλληλα και η ίδια.

Ζόρικο.

Υ.Σ.: Τη «δίκασα» γι’ αυτό.

Την απάλλαξες;

Υ.Σ.: Την απάλλαξα, για να μπορέσω να επιβιώσω. Noμίζω πως αυτή ήταν η πιο σοφή απόφαση.

Η μεταξύ μας σχέση είναι μια σχέση ζωής, οπότε μπορούσα να συνδεθώ με τον χαρακτήρα που υποδύομαι στο φιλμ.

Και όπως για την Ανθή η αποτύπωση της σχέσης των χαρακτήρων είχε μια εξορκιστική διάσταση, έτσι και για μένα μπορεί η πληγή, στο τέλος, να λειτουργήσει και ως λίπασμα.

Α.Δ.: Είχε κάποτε διαβάσει σε ένα βιβλίο σχετικά με τη γλώσσα πως, καθώς συγκροτούμαστε ως άνθρωποι, χτίζουμε κάτι σαν σπίτι. Ένας καναπές είναι ένας κοινωνικός κύκλος, και μας παρέχει ασφάλεια.

Όταν χάνεις τη μνήμη σου, καταρρέει το σπίτι, δηλαδή η αίσθηση τού ποιος/ποια είσαι.

Αυτό μου θύμισε την εικόνα σπιτιών χτισμένων κοντά στη θάλασσα, τα οποία φθείρονται όλο και περισσότερο, μέχρι που τα κύματα εισβάλλουν μέσα τους, και τα σπίτια μετατρέπονται σε θάλασσα. Επιστρέφοντας στο χάος, γίνεσαι ένα με το όλο.

Υ.Σ.: Νομίζω ότι η ενηλικίωση έχει κάτι από Αλτσχάιμερ.

Δηλαδή;

Υ.Σ.: Μεγαλώνοντας, μαθαίνουμε πολλά, αλλά ταυτόχρονα ξεχνάμε άλλα, πολύ ουσιαστικά.

Αν -αισίως- φτάσουμε σε μια ηλικία κατά την οποία μπορούμε να αναλογιστούμε τι έχουμε ξεχάσει, καταβάλλουμε μια τρομερή προσπάθεια να ξαναθυμηθούμε ποιοι ήμασταν πριν μάθουμε όλα αυτά τα πράγματα.

Συνεπώς, δεν υπάρχει άνθρωπος που να μην μπορεί να ταυτιστεί -έστω και λίγο- με το ζήτημα της λήθης.

Α.Δ.: Μεγαλώνοντας, επιστρέφουμε στα χόμπι τα οποία μάς άρεσαν όταν ήμασταν μικρά.

Η Όλια Λαζαρίδου, η οποία υποδύεται τον χαρακτήρα της μητέρας, σου άρεσε από μικρή ως ηθοποιός;

Α.Δ.: Από μικρή, δεν ξέρω. Ενθουσιάστηκα, όμως, που την είχαμε μαζί μας. Ήταν ειλικρινής η προσέγγιση, όπως και η απάντηση από πλευράς της.

Είναι πολύ ανθρώπινη, μάς κάλεσε στο σπίτι της για φαγητό, μάς έλεγε ιστορίες. Νομίζω ότι μας συμπάθησε. Το χάρηκε.

Η Αμάραντη δεν έχει, βέβαια, ολοκληρώσει τον κύκλο της, αλλά ποιος φαντάζεσαι πως θα μπορούσε να είναι ένας καινούριος κύκλος; Υπάρχει στον ορίζοντα κάτι τέτοιο;

Α.Δ.: Υπάρχουν δύο-τρία πράγματα.

Ξεκίνησα να ασχολούμαι με το σινεμά επειδή ήθελα να αφηγηθώ μία συγκεκριμένη ιστορία για μία μαμά που την απατάει ο σύντροφός της και για τη σχέση της με τις κόρες της. Ό,τι κάνω έκτοτε είναι αποσπάσματα αυτής της ιστορίας.

Η επόμενη μικρού μήκους δουλειά μου αφορά μια ομάδα γυναικών που παρακολουθούν μαθήματα μπαλέτου και τη μεταξύ τους αλληλεπίδραση όταν μία από αυτές καταρρέει. Για μεγάλου μήκους, δεν είμαι έτοιμη, νομίζω.

Έχοντας πάρει το «βάπτισμα του ύδατος», πώς βλέπεις τον εαυτό σου στο κινηματογραφικό πεδίο;

Υ.Σ.: Με γοήτευσε και με γοητεύει τόσο πολύ η διαδικασία και η «ιδιωτικότητα» του σινεμά, που αν κάποιος μου πρότεινε να κάνω non-stop γυρίσματα όλο τον χρόνο, θα του απαντούσα: «Ναι».

Θα ήθελα, λοιπόν, να δουλέψω στον κινηματογράφο και με τον εαυτό μου μέσα από τον κινηματογράφο, επειδή είναι μετατοπισμένος σε σχέση με το θέατρο, το οποίο έχω σπουδάσει.

Το θέατρο απαιτεί μία τεχνική μεγέθυνση του εσωτερικού. Ο κινηματογράφος όχι, αλλά δε συγχωρεί και καθόλου. Είναι πολύ εύκολο να φανείς ελεεινά ψεύτης στην κάμερα. Το ζητούμενο είναι στρίψεις το «τιμόνι», να εκπλαγείς κι η ίδια από κάτι.

Αναζητάς κι εσύ την έκπληξη, Ανθή;

Α.Δ.: Δεν την αναζητώ από την αρχή, επειδή έχω πολύ έντονες εικόνες στο κεφάλι μου. Συλλέγω στοιχεία, συνθέτω ένα παζλ, και κάποια στιγμή συνειδητοποιώ ότι όλα έχουν κάποιο νόημα. Η έκπληξη προκύπτει εκεί.

Υ.Σ.: «Για να μου αρέσει ένας πίνακας, πρέπει να με ‘γρατζουνίσω’», μου έλεγε η Ανθή, κι αυτό μου είχε κάνει μεγάλη εντύπωση.

Α.Δ.: Δε συμβαίνει σε όλους τους ανθρώπους.

Επειδή είμαι εκπαιδεύτρια στα εικαστικά σε άτομα με νοητική αναπηρία, βλέπω πώς σχεδιάζουν διάφοροι άνθρωποι. Μερικοί, χρειάζονται δύο εβδομάδες για να ολοκληρώσουν ένα σχέδιο. Κάπως έτσι είμαι κι εγώ.

Υ.Σ.: Αυτή η εικόνα με έκανε να αισθανθώ μεγάλη ανακούφιση, ότι δηλαδή πρέπει να «τσαλακώσεις» πολύ τα πράγματα για να βρεις μέσα τους κάτι.

Η ταινία της Ανθής Δαουτάκη Αμάραντη κέρδισε το Βραβείο Σκηνογραφίας (Κωνσταντίνος Χαλδαίος, Ευθύμης Γρόνθος, Αφροδίτη Ψυχούλη) στο πλαίσιο του Εθνικού Διαγωνιστικού του 49^ου Διεθνούς Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους Δράμας.

Προβάλλεται την Παρασκευή 6 Νοεμβρίου στο πλαίσιο του 67^ου ΦΚΘ (Αίθουσα Τζον Κασσαβέτης, 16:00), ενώ είναι διαθέσιμη και στη διαδικτυακή πλατφόρμα του Φεστιβάλ μέχρι τη λήξη του.