Grisha Goryachev: «Αν σου αρέσει η μουσική, είναι δύσκολο να μη σου αρέσει το φλαμένκο»

 

Grisha Goryachev (Φωτογραφία: Motohiro Asano)

Ρωσικής καταγωγής, κάτοικος Η.Π.Α. και βαθιά επηρεασμένος από τον Πάκο ντε Λουθία και την παράδοση του φλαμένκο, ο Grisha Goryachev είναι από τους σπουδαιότερους κιθαρίστες του είδους παγκοσμίως.

Τον συναντήσαμε λίγο πριν τις ζωντανές εμφανίσεις του στο πλαίσιο του 39^ου Διεθνούς Φεστιβάλ Κιθάρας Αθήνας (18 & 19 Απριλίου).

Ο πατέρας σου, δεξιοτέχνης της κλασικής κιθάρας κι ο ίδιος, ήταν ο άνθρωπος που πρώτος σε έστρεψε στη μουσική, και συγκεκριμένα στην ενασχόληση με την κιθάρα. Πότε οικειoποιήθηκες αυτόν τον προσανατολισμό ως δική σου ανάγκη;

Ως παιδί, άκουγα τον πατέρα μου να εξασκείται στην κιθάρα και με υπνώτιζε ο ήχος της - τόσο καθησυχαστικός και δελεαστικός ταυτόχρονα.

Στα έξι μου άρχισα να παρακολουθώ κανονικά μαθήματα. Έπαιζα κλασικό ρεπερτόριο, κυρίως ισπανικής προέλευσης, και ήμουν καλός σ’ αυτό.

Το 1986, όμως, άκουσα για πρώτη φορά μια συναυλία του Πάκο ντε Λουθία. Κατόπιν, αποφάσισα ότι το φλαμένκο ήταν η κλίση μου. Το ένιωθα στο σώμα μου, απλώς δεν το είχα ξανακούσει μέχρι τότε.

Έκτοτε, άρχισε η πρόοδός μου, καθώς ξεκίνησα να μαθαίνω το φλαμένκο, κυρίως με το αυτί.

Συμμετείχα στις πρώτες μου συναυλίες όταν ήμουν περίπου οκτώ χρονών. Μέχρι τα εννιά είχα εμφανιστεί ζωντανά σόλο.

Εκείνη την περίοδο η κιθάρα ήταν ακόμα κάτι καινούριο για μένα, ήταν το «ναρκωτικό» μου. Ήμουν εθισμένος σ’ αυτήν, αλλά δεν την αντιλαμβανόμουν ως καριέρα μέχρι που ξεκίνησα να κάνω πολλές περιοδείες.

Ως παιδί ακόμα.

Όταν έγινα έντεκα, συνειδητοποίησα πως η κιθάρα ήταν η μοίρα μου και ότι θα ασχολούμουν με αυτήν για την υπόλοιπη ζωή μου.

Είναι σαν να ερωτεύεσαι. Δεν το συνειδητοποιείς αμέσως, αλλά συμβαίνει.

Ωριμάζει μέσα σου.

Ωριμάζει, αλλά κάπου στο βάθος.

Έχασες κάτι ως παιδί, ακριβώς επειδή είχες ξεκινήσει μια καριέρα από τόσο νεαρή ηλικία;

Το να είσαι παιδί-θαύμα είναι και ευλογία και κατάρα.

Ευλογία, επειδή βίωσα μια πολύ ενδιαφέρουσα ζωή γνωρίζοντας σπουδαίους ανθρώπους και τόπους και εμφανιζόμενος στην Τηλεόραση και το Ραδιόφωνο.

Κατάρα, επειδή συνεπαγόταν την ανάληψη πολλών ευθυνών από πλευράς μου, ιδίως μετά την κατάρρευση της πρώην Σοβιετικής Ένωσης. Οι γονείς μου έχασαν τις δουλειές τους, οπότε ήμουν ο μόνος ο οποίος έφερνε λεφτά στην οικογένεια.

Επιπλέον, λόγω των συχνών ταξιδιών έπρεπε να εγκαταλείψω τα μαθήματα στο σχολείο.

Έτσι, παρακολουθούσα μαθήματα κατ’ οίκον, με τον ρυθμό μου, και εμφανιζόμουν στο σχολείο για τις εξετάσεις. Ευτυχώς, ο διευθυντής έδειχνε κατανόηση.

Εξαιτίας των συνθηκών, δεν έκανα παρέα με παιδιά της ηλικίας μου, κι αυτό διαμόρφωσε όλη μου τη ζωή. Αισθάνομαι λίγο κοινωνικά αμήχανος, επειδή ποτέ δε βίωσα τη φυσιολογική παιδική ηλικία.

Η κατοπινή πορεία σου σε αποζημίωσε, ωστόσο, υποθέτω. Δεν ξέρω σε ποιον βαθμό.

Πάντα υπάρχουν συμβιβασμοί. Αλλά δε μετανιώνω για την επιλογή μου. Ήταν αναγκαία για μένα, μια ευλογία.

Ευλογία ήταν κι η συνάντησή σου με τον ήρωά σου, τον Πάκο ντε Λουθία. Δεν έχουμε όλοι οι άνθρωποι την ευκαιρία να γνωρίσουμε τους ήρωες/τις ηρωίδες μιας από κοντά.

Υπάρχουν φήμες πως σπούδασα με τον Πάκο ντε Λουθία και ότι έπαιξα με αυτόν. Δεν ισχύουν. Απλώς τον συνάντησα.

Το 1994 επισκέφτηκα για πρώτη φορά στην Ισπανία στο πλαίσιο ενός ρωσικού προγράμματος. Έπαιζα σε μια από τις συναυλίες στη Μαδρίτη και μια φίλη του Πάκο ντε Λουθία ήταν στο κοινό. Ήταν Δεκέμβριος, κοντά στα γενέθλιά του.

Μου είπε πως ο μαέστρος βρισκόταν στην Ισπανία και μου πρότεινε να τον συναντήσω. Δε χρειαζόταν να το προτείνει για δεύτερη φορά.

Πήγα στο σπίτι του και τον άκουσα να εξασκείται. Ηχογραφούσε καινούριο δίσκο εκείνη την εποχή.

Με εντυπωσίασε το ότι ήδη με είχε παρακολουθήσει στην Τηλεόραση. Του έπαιξα, λοιπόν, τη σύνθεσή του την οποία είχα παίξει σ’ εκείνη τη συναυλία.

Ένιωσα ευλογημένος, ήταν μια σουρεαλιστική κατάσταση για μένα να παίζω για εκείνον. Καθόταν στην ίδια απόσταση που κάθεσαι εσύ τώρα. Μόνο καλά λόγια είχε να πει για μένα, ενώ εγώ αναζητούσα την κριτική.

Απέπνεε μια ζεστασιά. Γνωρίζοντάς τον από κοντά, άλλαξε ο τρόπος με τον οποίο αντιμετώπιζα τους καλλιτέχνες. Τους θεωρούσα ανέγγιχτους, σαν θεούς. Είναι άνθρωποι, όμως, κι αυτό είναι όμορφο.

Τον ευγνωμονώ για όσα έκανε για μένα. Είναι ο νούμερο ένα κιθαρίστας του φλαμένκο. Δε θαυμάζω άλλον κιθαρίστα όπως τον Πάκο.

Σου έδωσε κάποια σημαντική συμβουλή;

Μου πρότεινε να πάω στην Ισπανία και να συναναστραφώ με τους τσιγγάνους, για να βιώσω τη γεύση και το πνεύμα του φλαμένκο.

Το έχω κάνει εν μέρει, αλλά ποτέ δεν είχα την ευκαιρία να παραμείνω επί μακρόν στην Ισπανία. Εκείνη την εποχή, εξάλλου, ήμουν πολύ φτωχός.

Κατόπιν, μετανάστευσα στις Η.Π.Α.

Είναι αλήθεια πως σε ενθάρρυνε να ακολουθήσεις το μονοπάτι της μετανάστευσης;

Όχι μόνο με ενθάρρυνε, αλλά και με βοήθησε με μια όμορφη συστατική επιστολή, χάρη στην οποία το Αλλοδαπών αμέσως μου παραχώρησε βίζα.

Πώς βίωσες τη μετάβαση από την πρώην Σοβιετική Ένωση στις Η.Π.Α. μέσω του φλαμένκο;

Οι Η.Π.Α. με καλοδέχτηκαν. Νομίζω ότι, γενικά, οι Αμερικανοί είναι πολύ καλοί άνθρωποι. Ταυτόχρονα, η μετάβαση υπήρξε ένα πολιτισμικό σοκ.

Όχι κι όλοι οι Αμερικανοί.

Προφανώς.

Ως κανόνας, όμως, είναι φιλόξενοι και αυθεντικά καλοί άνθρωποι.

Αυτό το οποίο με εντυπωσίασε, όμως, ήταν πως, ενώ είχα ήδη μια καριέρα στη Ρωσία και ήξερα ότι μπορούσα να παίξω, όταν έφτασα στις Η.Π.Α. κανένας δε με ήξερε.

Αυτό ήταν σημαντικό μάθημα όσον αφορά στον εγωισμό μου και στο να συνειδητοποιήσω πως ένα μεγάλο μέρος της επιτυχίας στην καριέρα μας οφείλεται στην τύχη και την επιμονή. Δεν αρκούν το ταλέντο ή η δουλειά.

Με προσγείωσε, επομένως, κι έτσι έκανα καριέρα για δεύτερη φορά. Στην αρχή, όμως, ήταν δύσκολο να γίνω γνωστός. Πάλεψα, αλλά τα κατάφερα.

Επιπλέον, είμαι μοναχικός άνθρωπος, άρα μ’ αρέσει να είμαι μόνος μου. Δε συναντώ συχνά άλλους ανθρώπους. Μόνο όταν πρέπει κι όταν το επιθυμώ. Όχι διαρκώς, όμως.

Οπότε, δεν έχει σημασία πού μένω. Μπορώ να ζήσω οπουδήποτε, επειδή είμαι αυτάρκης. Θέλω να πάω στο δωμάτιό μου, να εξασκηθώ στην κιθάρα, κι αυτό με κάνει ευτυχισμένο.

Διδάσκεις κιόλας. Τι θέλεις να ενσταλάξεις μέσω της διδασκαλίας;

Παραδίδω ιδιωτικά μαθήματα. Λόγω του περιορισμένου δείγματος μαθητών/μαθητριών μου, δεν μπορώ να συνάγω συμπεράσματα.

Υπάρχει, όμως, πολύ ταλέντο στους ηλικιακά νέους ανθρώπους στις μέρες μας, νομίζω. Θα γίνουν οι καλύτεροι κιθαρίστες της γενιάς τους, τουλάχιστον από τεχνικής άποψης.

Αυτή είναι η μια διάσταση, η άλλη είναι η εσωτερική «φωτιά».

Μεγαλώνοντας, η κιθάρα ήταν το παιχνίδι μου, το αγαπημένο μου χόμπι.

Τώρα, η κιθάρα έχει να ανταγωνιστεί με πολλά άλλα πράγματα: το κινητό, το smartphone, τα βιντεοπαιχνίδια.

Πολλά νεαρά άτομα δεν αναπτύσσουν, λοιπόν, το ίδιο ενδιαφέρον για την κιθάρα όπως άλλα στο παρελθόν. Αυτά, όμως, που το κάνουν γίνονται σπουδαία. Δεν υπάρχει «φωτιά» για τον καθένα πια.

Ίσως οι νέοι άνθρωποι δεν αλληλεπιδρούν τόσο όσο στο παρελθόν. Αυτό γίνεται διαδικτυακά.

Πρόκειται για μια θλιβερή πραγματικότητα, η οποία επιδεινώθηκε στη διάρκεια της λεγόμενης περιόδου των «λοκντάουν» και δεν έχει αλλάξει έκτοτε. Έχει επέλθει μια ανθρωπολογική μεταβολή.

Το έχω παρατηρήσει.

Για να εμπνεύσω τους ανθρώπους, δεν τους διδάσκω τι να κάνουν, αλλά προσπαθώ να τους θέτω ερωτήματα και τους ζητάω να ακούν τους εαυτούς τους και, κυρίως, να μου πουν τι είδους ιστορία θέλουν να αφηγηθούν μέσω της τέχνης τους.

Αυτό τους «ανοίγει» και τους συνδέει με την πραγματική κλίση τους.

Τι συνδέει το ελληνικό κοινό με την τέχνη σου; Πώς εξηγείς τη ζεστασιά του; Είναι και ζήτημα μεσογειακού πλαισίου/ταμπεραμέντου;

Παίζω φλαμένκο όσο καλύτερα μπορώ.

Κατά τη γνώμη μου, συνδέονται με την ενέργεια, τα συναισθήματα και τη θλίψη του φλαμένκο. Η καρδιά τα νιώθει αμέσως αυτά. Είναι αληθινή μουσική, βασισμένη σε αληθινό πόνο και ευτυχία. Την αποκαλώ «μουσική της γης».

Η κλασική είναι, ίσως, η μουσική του Παραδείσου. Κατασκευάζουμε συνθέσεις που κάποτε είναι υπερβολικά τέλειες. Το φλαμένκο δεν είναι τέλειο, είναι αληθινό. Παίζεις φλαμένκο γιατί βρίσκεται μέσα σου και πρέπει να βγει.

Οι άνθρωποι διαισθάνονται την αλήθεια και την ειλικρίνεια αυτής της μουσικής. Λίγοι μένουν ασυγκίνητοι. Σε κάποιους δεν αρέσει καν η μουσική. Αν, όμως, σου αρέσει η μουσική, είναι δύσκολο να μη σου αρέσει το φλαμένκο.

Είναι η αλήθεια, η ειλικρίνεια και η θλίψη του φλαμένκο ένας τρόπος να πολεμήσουμε τη θλίψη και τη σκοτεινιά του κόσμου στον οποίο ζούμε;

Πάντα υπήρχε και θα υπάρχει ανθρώπινος πόνος. Είναι τέτοια η ανθρώπινη φύση, που πάντα θα υπάρχουν πόλεμοι και άλλες καταστροφές, ανθρωπογενείς, αλλά και φυσικές.

Η μουσική ανέκαθεν χρησιμοποιείτο για την αντιμετώπιση αρνητικών καταστάσεων και το φλαμένκο, στην πρωτότυπη εκδοχή του, ήταν η μουσική των Τσιγγάνων της Ισπανίας που εργάζονταν στα ορυχεία και βίωναν δύσκολη ζωή, μέσα στη φτώχεια.

Χρειάζονταν μια διέξοδο, και η μουσική τούς κρατούσε ζωντανούς. Η μουσική είναι πάντα συγκροτητικό στοιχείο όσων υποφέρουν.

Η πολιτική και οι πόλεμοι διαχωρίζoυν. Εύκολα χειραγωγούμαστε από τα νέα που ακούμε. Δεν πιστεύω σε τίποτα από αυτά. Ελπίζω η τέχνη μου να θεραπεύει τους ανθρώπους και να τους φέρνει κοντά

Για μένα, οι άνθρωποι είναι πρωτίστως άνθρωποι. Τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά τους έπονται. Η μουσική είναι μια οικουμενική γλώσσα η οποία μας φέρνει κοντά και μια εμπειρία όπου όλοι συμμετέχουμε.

Δε ρωτώ ποιος βρίσκεται στο κοινό. Είμαι απλώς ένας περφόρμερ. Εισπράττω την ενέργεια του κοινού και την ανταποδίδω.

Η μουσική είναι το μόνο που μπορεί να κάνει τον κόσμο ευκολότερα βιώσιμο. Ας ελπίσουμε πως με αυτήν οι άνθρωποι δε θα θέλουν να πολεμήσουν.

Προφανώς, δεν παίζω για τους ανθρώπους της εξουσίας! Είμαι ανίσχυρος, από αυτήν την άποψη. (Γέλιο).

Ευχαριστώ θερμά τo τιμ του Grisha Goryachev και τον ίδιο για την πολύτιμη συμβολή τους στην υλοποίηση της συνέντευξης.

Ο Grisha Goryachev συμμετέχει στο πλαίσιο του 39^ου Διεθνούς Φεστιβάλ Κιθάρας Αθήνας στις ακόλουθες συναυλίες στο Ωδείον Αθηνών (Ρηγίλλης & Βασιλέως Γεωργίου Β’ 17-19):

Σάββατο, 18 Απριλίου, 19:30, αίθουσα «Ιωάννης Δεσποτόπουλος»

• Grisha Goryachev

• Rosenberg Trio (Stochelo & Mozes Rosenberg, Matheus Nikolaiewsky)

Κυριακή, 19 Απριλίου, 19:30, αίθουσα «Ιωάννης Δεσποτόπουλος»

• Project Rodrigo.

Dirk Polak: «Αγκαλιάζω τη σκιά μου όπως αγκαλιάζω την Ελλάδα, ως μέρος της ζωής μου!»

 

Τραγουδιστής, εικαστικός καλλιτέχνης, συγγραφέας και κινητήριος δύναμη των Mecano Un-Ltd., της πιο πρόσφατης ενσάρκωσης των Ολλανδών θρύλων του πολιτικοποιημένου art rock, Mecano, ο Dirk Polak παραμένει διαυγής όσο λίγοι.

Με αφορμή το τελευταίο άλμπουμ των Mecano Un-Ltd., Modus Vivendi, και τις συναυλίες τους στις 8 και 9 Μαΐου στην Αθήνα, κουβεντιάζουμε μαζί του.

Όλα ξεκίνησαν με έναν πίνακα που έφτιαξες το 1977, εμπνευσμένο από ένα παλιό φυλλάδιο το οποίο ανήκε σε ένα κουτί κατασκευών Meccano.

Ήσουν ζωγράφος πριν γίνεις μουσικός, τραγουδιστής και συγγραφέας; Και πώς αυτά τα μονοπάτια συνέκλιναν σταδιακά;

Όλα ξεκίνησαν με την επιλογή μου να παίζω ένα μουσικό όργανο όταν ήμουν 7 ετών, απλώς για να εξοικειωθώ με την έννοια της μελέτης. Προέρχομαι από την εργατική τάξη και ανήκω στην πρώτη γενιά που είχε την ευκαιρία να σπουδάσει.

Δε θυμάμαι γιατί επέλεξα το ακορντεόν, αλλά 10 χρόνια μετά ανακάλυψα τους σουρεαλιστές, όπως τον Μαγκρίτ, τον ντε Κίρικο και τον Μαξ Ερνστ, και αποφάσισα να ζωγραφίσω!

Λίγα χρόνια αργότερα ήρθε το κίνημα του πανκ με τη νοοτροπία «Φτιάξ’ το μόνος σου», η οποία με άδραξε.

Μέχρι σήμερα, έχεις καταφέρει να κατανοήσεις γιατί αυτό το ταπεινό παιχνίδι πυρδότησε τόσο ισχυρά και διαρκή οράματα μέσα σου; Ή μήπως, γενικά, προτιμάς να ακολουθείς το ένστικτό σου, αντί να είσαι εμμονικά αναλυτικός;

Αφού βρήκα το φυλλάδιο Meccano, ανακάλυψα τα βασικά στοιχεία της ιδέας μου:

Να παρουσιάσω τον κόσμο σε όλες τις πτυχές του σε ένα παιχνίδι κατασκευών που προοριζόταν για «τον μηχανικό του αύριο», να τον χτίσει και να τον αποδομήσει ξανά ως την ίδια τη ζωή!

Από τότε, αναζητούσα την ενσωμάτωση λόγου, εικόνας και μουσικής, η οποία εξακολουθεί να αποτελεί την κινητήρια δύναμή μου· η ζωγραφική σχετίζεται με το κείμενο και τη μουσική.

«Ξέρω τη δύναμη των λέξεων/ Ξέρω την τοξίνη των λέξεων/ Δεν είναι αυτές που κάνουν/ Τα θεατρικά θεωρεία να χειροκροτούν/ Λέξεις σαν κι αυτές κάνουν τα φέρετρα να σκάνε», τραγουδάς στο Untitled, με τους στίχους του Μαγιακόφσκι.

Τι σε γοητεύει περισσότερο στον Μαγιακόφσκι και την ποίησή του; Πώς συνδέεσαι με τον γραπτό λόγο και τη σιωπή; Έχουν ακόμα οι λέξεις αντίκτυπο σε έναν κόσμο που πνίγεται όλο και περισσότερο στην οπτική ακαταστασία;

Ο Μαγιακόφσκι ήταν ο ποιητής των εργαζομένων και ένας παγκόσμιος δάσκαλος από πολλές απόψεις.

Λέγοντας αυτό, πρέπει να παραδεχτώ ότι οι λέξεις (γενικά) χάνουν την ισχύ τους όχι μόνο με το να πνίγονται στην οπτική ακαταστασία, αλλά και λόγω της απλούστευσής τους, η οποία προκαλείται κυρίως από το διαδίκτυο.

Mecano Un-Ltd. (2023)

«Έτσι, αυτός ο γάμος μεταξύ/ της αστικής τάξης και του επαναστατικού υποκειμένου/ Έγινε ένα/ Ένστολο θηρίο με ένα φύλο/ Που σήκωσε τουλάχιστον/ Φράντζα στην κορυφή», τραγουδάς στο Robespierre Re-Marx.

Είναι ακόμα ζωντανό αυτό το «θηρίο»;

Το «θηρίο» κοιμάται επειδή η επανάσταση με την ορθή έννοια της λέξης είναι ένας ξεπερασμένος όρος στις μέρες μας.

«Ο επιζών είμαι εγώ, η μειονότητα/ Αναζητώ κοινωνικούς συντρόφους/ Για να ανοικοδομήσω αυτήν την κοινωνία/ Κατά το πρότυπο των Σοβιέτ», σχολιάζεις στο Permanent Revolt.

Τι έχει απομείνει από το σοβιετικό μοντέλο; Τι θεωρείς «επαναστατικό» στις μέρες μας; Πού αναζητάς «κοινωνικούς συντρόφους»;

Το σοβιετικό μοντέλο θα είναι πάντα το πιο λογικό για το ανθρώπινο είδος, κατά τη γνώμη μου, και θα αναζητώ κοινωνικούς συντρόφους παντού!

«Πίσω από το προσωπείο που ο άνθρωπος αποκαλεί σεμνότητα/ Βρίσκονται μόνο επιθυμίες μαζικής σεξουαλικότητας», επισημαίνεις στο Note of a stroll in spring. Θα ήθελες να μου αναλύσεις λίγο αυτήν τη σκέψη;

Η κυριαρχία της σεξουαλικότητας έδινε στους ανθρώπους άδικα και εύκολα εργαλεία όταν κρυβόταν πίσω από μια μετριοπαθή στάση.

Με ποια έννοια πιστεύεις ότι ίσως χρειαστεί να «ξεφύγουμε από τον ανθρώπινο μύθο»; Έχει το ανθρωποκεντρικό αφήγημα, ειδικά όταν συνδυάζεται με την καπιταλιστική νοοτροπία και τις δομές της, υπάρξει δύναμη καταστροφής;

Το ανθρωποκεντρικό αφήγημα έχει αποτελέσει μια δύναμη καταστροφής, κυρίως ΕΞΑΙΤΙΑΣ της καπιταλιστικής νοοτροπίας και των δομών της!

Τι θα συνιστούσε «επανένωση της ζωής»;

Μετά από πολλή φασαρία και αποσύνθεση, το To life’s re-union ήταν ένα ζήτημα για το συγκρότημα εξαρχής, όταν η πρώτη σύνθεση έχασε τα σημεία επαφής της για σχεδόν ένα χρόνο και διαλύθηκε, προτού ξεκινήσουμε ξανά.

Τώρα, η έννοια είναι πιο γενική, εφαρμόσιμη στην ίδια την ανθρώπινη ανάπτυξη.

Το Modus Vivendi μπορεί να είναι το τελευταίο στουντιακό άλμπουμ που σχετίζεται με τους Mecano και συγκαταλέγεται στα πιο συνεργατικά πρότζεκτ στα οποία έχεις ποτέ συμμετάσχει.

Τι έχεις μάθει για τη ζωή και τον εαυτό σου στα 48 χρόνια που ακολούθησαν την κυκλοφορία του πρώτου σας σινγκλ, Face Cover Face;

Αυτό το οποίο έχω μάθει είναι ότι η ζωή είναι μια ψευδαίσθηση και θα είναι πάντα! Ένα απλό παράδειγμα:

Το Modus Vivendi έχει ηχογραφηθεί στα διάφορα σπίτια των μελών του συγκροτήματος και κατά τη γνώμη μου ο ήχος είναι καλύτερος από ποτέ, παρά τα ακριβά και πολυτελή στούντιο όπου βασιζόμουν στο παρελθόν.

Για κάποιον -όπως εσύ- τόσο βαθιά και πολύπλευρα εμπλεκόμενο σε δημιουργικές διαδικασίες, τι σημαίνει στην πραγματικότητα η «συνταξιοδότηση»;

Η συνταξιοδότηση δε σημαίνει τίποτα για μένα!

Γιατί νιώθεις ότι υπάρχει μια ευγένεια στην ευδαιμονία;

Ευγένεια, για να προστατευθεί η κατάσταση της ευδαιμονίας, η οποία συνήθως μπορεί να προχωρήσει και προς τις δύο κατευθύνσεις.

Γιατί, κατά τη γνώμη σου, «Η κλιματική αλλαγή είναι το ζήτημα τού σήμερα»;

Η ολοκληρωτική αποσύνθεση του κόσμου από τους ανθρώπους θα συνιστά θέμα συζήτησης για όσο χρειαστεί. Η κλιματική αλλαγή αποτελεί μεγάλο μέρος αυτής.

«Αν και μπορεί να είμαστε αόρατοι/ Η σκιά δείχνει ύπαρξη», τραγουδάς στο Tons of work. Αγκαλιάζεις τις σκιές (σου), ή σε τρομάζουν;

Αγκαλιάζω τη σκιά μου όπως αγκαλιάζω την Ελλάδα, και τα δύο ως μέρος της ζωής μου!

Σε θυμάμαι ακόμα να φοράς το διάσημο μπλουζάκι σου με την επιγραφή «Χαρμολύπη» στο Rockwave Festival το 2006, πριν από την τελευταία ζωντανή εμφάνιση του Leonard Cohen στην Ελλάδα.

Τι θυμάσαι πιο έντονα από εκείνη την ημέρα;

Η λέξη «Χαρμολύπη» μού έμεινε αξέχαστη, μου την έδωσε η στενή φίλη και Αθηναία ποιήτρια στις μέρες μας, η Νίκη Ανδρικοπούλου!

Έζησες στην Ελλάδα για αρκετά χρόνια. Η αναχώρησή σου ήταν ένα απαραίτητο κλείσιμο ενός κύκλου; Κάθε επιστροφή σηματοδοτεί μια επέκταση αυτού του κάποτε ολοκληρωμένου κύκλου;

Η συλλογική αγκαλιά από τους Έλληνες προς εμένα προσωπικά, μου έδωσε δύναμη για πολλά χρόνια! Κάθε επιστροφή σημαίνει πολλά για μένα, είναι σαν να νιώθω ότι «γυρίζω σπίτι», κατά κάποιον τρόπο. Ανυπομονώ για τον Μάιο!

Όλο και περισσότεροι/περισσότερες από εμάς ζούμε σταδιακά σε εμπόλεμες ζώνες, κυριολεκτικές, οικονομικές ή πολιτικές.

Τι θα έλεγες -ή τι θα έκανες- σε έναν από τους απερίσκεπτους εξουσιαστές -Τραμπ, Νετανιάχου, Πούτιν, για να αναφέρω μόνο κάποιους- που καταστρέφουν τόσες ζωές παγκοσμίως και εγχώρια, αν τους αντιμετώπιζες αυτοπροσώπως;

Όσο γυρίζει ο κόσμος, αγαπητέ Γιάννη, υπήρχαν πόλεμοι σε μόνιμη βάση.

Ανά τους αιώνες, η Ιστορία είναι γεμάτη από απερίσκεπτους εξουσιαστές, αλλά τι μπορώ να κάνω ατομικά για να τους πολεμήσω; Η αντίσταση της παλιάς σχολής δε λειτουργεί πια. Και είμαι πολύ μεγάλος για να πολεμήσω σωματικά.

Έχω, όμως, ακόμα φωνή και ως φορέας πολιτισμού πρέπει να συνεχίσω την τέχνη μου, γνωρίζοντας ότι η προσθήκη μου παίζει μόνο έναν μικρό ρόλο σε αυτόν τον κόσμο που αλλάζει τη μορφή των πραγμάτων.

Το μέλλον είναι αβέβαιο, όπως πάντα. Και «η ομορφιά θα είναι ΣΠΑΣΜΩΔΙΚΗ ή δε θα είναι», όπως κάποτε έγραψε ο Αντρέ Μπρετόν!

Ευχαριστώ θερμά τον Dirk Polak για τον χρόνο του και για την παραχώρηση της φωτογραφίας του.

Ευχαριστώ επίσης τον Charles Beterams (Tonefloat Records) για την πολύτιμη συνδρομή του στην υλοποίηση της συνέντευξης.

Οι Mecano Un-Ltd. (Dirk Polak- τραγούδι & στίχοι, Mick Ness- κιθάρα & κίμπορντς, Mark Ritsema- κιθάρα, Peter Jessen- μπάσο και Sin Banovic- ντραμς) εμφανίζονται ζωντανά στην Αθήνα την Παρασκευή 8 και το Σάββατο 9 Μαΐου στο Death Disco (Ωγύγου 16 & Λεπενιώτου 24, Ψυρρή).

Νοεμή Βασιλειάδου: «Θα ήθελα το θέατρο να συσχετίζεται με την πολιτική»

 

Τη διαδρομή μιας πολιτικής ομάδας από τη δημιουργία μέχρι τη διάλυσή της ιχνηλατεί η εξαιρετική παράσταση Τα σπίτια αλλάζουν θέση τη νύχτα.

Συνομιλώντας με την Νοεμή Βασιλειάδου, υπεύθυνη για τη σύλληψη και τη σκηνοθεσία του έργου. Οι παραστάσεις συνεχίζονται, σε Θεσσαλονίκη και Αθήνα, μεταξύ 25 Απριλίου και 14 Μαΐου.

Ανήκεις σε μια νέα γενιά ηθοποιών και σκηνοθετ(ρι)ών. Ως ηθοποιό, σε είχα επισημάνει στο Ζ_Χ του Γιώργου Βαλαή, ως σκηνοθέτρια στις Κλημεντίνες χωρίς κουκούτσι και -τώρα- στο Τα σπίτια αλλάζουν θέση τη νύχτα.

Eφόσον όντως υπάρχει, πώς, κατά τη γνώμη σου, οριοθετείται αυτή η γενιά -αισθητικά, πολιτικά, υπαρξιακά- και ποιες είναι οι κύριες ανάγκες, οι δυσκολίες και προκλήσεις τις οποίες βιώνει;

Πάντα υπήρχε η αγορά, απλώς νιώθω ότι στη δική μου γενιά είναι τόσο κυρίαρχη που έχει απορροφήσει κάθε αυθεντικότητα, κάθε ψήγμα πολιτικής ιδέας, κάθε προσπάθεια αυτονομίας.

Οτιδήποτε κάνουμε είναι εμπόρευμα προς αγορά - άρα ακόμα και ο πιο πολιτικός λόγος είναι ένα concept προς κατανάλωση.

Δε σκεφτόμαστε, αλλά πουλάμε τη σκέψη ως στυλ, δεν εξερευνούμε, αλλά πουλάμε την έρευνα ως «καλλιτεχνική ταυτότητα», δε μιλάμε πραγματικά για τους ανθρώπους που υπο-εκπροσωπούνται, απλώς παίρνουμε την «αισθητική του κοινωνικού έργου».

Αυτό δε γίνεται πάντα συνειδητά και εκ προθέσεως. Είναι η απεγνωσμένη προσπάθεια να «υπάρξουμε στον χώρο» και να «προλάβουμε τον χρόνο».

Είναι η απεγνωσμένη προσπάθεια να βρούμε χρόνο σε έναν κόσμο που ο χρόνος έχει ολοκληρωτικά εκλείψει και χώρο σε έναν κόσμο όπου οι χώροι δε μας ανήκουν.

Η παράσταση Τα σπίτια αλλάζουν θέση τη νύχτα, που παρουσιάζεται στη θεατρική σκηνή «Φρένο» και στο Θέατρο «Αμαλία», ιχνηλατεί τη διαδρομή μιας πολιτικής ομάδας στο κοινωνικό πεδίο, από τη δημιουργία μέχρι τη διάλυσή της.

Μίλησέ μου κατ’ αρχάς για τη θεατρική ομάδα «Τροχιές», προϊόν ερευνητικής δουλειάς της οποίας συνιστά η συγκεκριμένη παράσταση. Τι κομίζει στο κορεσμένο εγχώριο θεατρικό «τοπίο» και σε τι αποσκοπεί;

Είναι μια παράσταση που θέλαμε να μοιάζει με έναν φόρο τιμής για τις ομάδες, για τις ομάδες που δημιουργήθηκαν, διέσχισαν τον χρόνο και ύστερα διαλύθηκαν. Για όλες τις ομάδες.

Αλλά κυρίως προς τις ομάδες που πάλεψαν με τα δικά τους μέσα, αυτόνομα και χωρίς ιεραρχία.

Νομίζω ότι έχει σημασία να επιστρέψουμε στο στοιχείο της «κοινότητας», να επιστρέψουμε στη συλλογική σκέψη, τώρα που όλα γυρίζουν γύρω από το «be yourself», την «βελτίωση του εαυτού» και την «ατομική ευθύνη».

Και θεατρικά, να ερευνήσουμε και πάλι τη δύναμη που έχουν οι λέξεις και οι άνθρωποι όταν υπάρχουν ζωντανά και σε σχέση, χωρίς να χρειάζεται να αποκτήσουν κάποιο εξωτερικό εντυπωσιακό περίβλημα.

Το κείμενο όπου κάθε παράσταση βασίζεται είναι θεμελιώδους σημασίας, κι εδώ έχουμε να κάνουμε μ’ ένα κείμενο στιβαρό και πολυσήμαντο, στα όρια του μανιφέστου. Θα ήθελες να μου αναλύσεις τη διαδικασία συγγραφής του;

Κάναμε συνεντεύξεις σε ανθρώπους που έχουν υπάρξει μέλη ομάδων είτε αυτές ήταν θεατρικές ομάδες, είτε μπάντες, πολιτικές ομάδες, συλλογικά εγχειρήματα, σύλλογοι, επιχειρήσεις, συνεργατικά μαγαζιά.

Παράλληλα, στις πρόβες κάναμε πολλούς αυτοσχεδιασμούς πάνω σε προτεινόμενες συνθήκες και καταστάσεις οπότε προέκυπτε ένα προσωπικό υλικό (λεκτικό, σωματικό και ιδεών) από τη δική μας φαντασία και σκέψη.

Στην αρχή και για τον πρώτο μήνα, δεν ξέραμε καν τι ομάδα είναι αυτή, ποια θα είναι η δράση μας.

Μόλις αποφασίσαμε, φτιάξαμε με την Χάρις Σερδάρη, που κάνουμε μαζί τη δραματουργία, έναν σκελετό του χρονικού της ομάδας και πάνω σε αυτόν αρχίσαμε να ενώνουμε υλικό προβών, αυτοσχεδιασμού, συνεντεύξεων, κοινωνικής πραγματικότητας, λογοτεχνίας και αναφορών.

Πάντως, τουλάχιστον για τα 2/3 των προβών δε δουλέψαμε πάνω στο τελικό μοντάζ της παράστασης, αλλά σε διάφορες ιδέες με σκοπό να παράγεται διαρκώς νέο υλικό.

Το τελικό κείμενο ολοκληρώθηκε 1 εβδομάδα πριν την πρεμιέρα. Αυτό έχει το καλό ότι διατηρείται ένας ανοιχτός πυρήνας ως το τέλος και ένα κακό: πως οι ηθοποιοί έρχονται τρομοκρατημένοι στην πρόβα γιατί δεν ξέρουν τι πρόκειται να προστεθεί.

Υπάρχουν στιγμές, ωστόσο, κατά τις οποίες νιώθω ότι το βάρος και η πολυσημία του λόγου είναι τέτοια, που δεν αφήνουν το κείμενο -και το κοινό- να «αναπνεύσουν». Σκόπιμα;

Δεν είμαι σίγουρη τι πρέπει να απαντήσω. Το να μπεις ξαφνικά σε ένα δωμάτιο όπου μια συνέλευση ανθρώπων συγκρούεται, ίσως να μην είναι τόσο ευχάριστο. Έχω υπάρξει σε συνελεύσεις που δεν μπορούσα να πάρω ανάσα.

Από την άλλη, αν η απουσία ανάσας προκύπτει από μια σκηνική φασαρία μη ελεγχόμενη από την παράσταση ή από έναν λόγο που θα πυκνώσει αφαιρώντας κομμάτια του, τότε σίγουρα αυτό πρέπει να το δούμε.

Τόσο καιρό κάναμε πρόβα μοναχοί μας. Τώρα που η  παράσταση ήρθε σε επαφή με το κοινό, τώρα είναι που αρχίζουμε να την καταλαβαίνουμε. Τώρα ξεκινάμε διορθώσεις και δουλειά.

Ο χρόνος και η σιωπή απασχολούν, πάντως, έντονα τους χαρακτήρες της παράστασης. Πώς διαχειρίζεσαι και πόσο σε τρομάζει το πέρασμα του χρόνου και οι σιωπές στην καθημερινότητα και στο θέατρο;

Το ζήτημα του χρόνου και της διαχείρισής του, νομίζω είναι η μεγαλύτερη πρόκληση και στη ζωή και στη σκηνή.

Εγώ ακόμα δεν έχω συμφιλιωθεί με τον χρόνο, δεν τον έχω καταλάβει. Είναι άτιμος. Παριστάνει τον αργό και φεύγει. Παριστάνει τον γρήγορο και μένει στατικός. Είναι ένα διακύβευμα η διαχείριση του χρόνου. Πάντως πιστεύω πως δεν τρέχει, κυλάει. Κυλάει.

Τώρα, ως προς τη σιωπή... δεν ξέρω. Νομίζω δε με τρομάζει. Μ’ αρέσει η σιωπή. Απλώς μ’ αρέσουν πολύ και τα κείμενα, ο λόγος, οι λέξεις, η απέλπιδα προσπάθεια του ανθρώπου να αρθρώσει μιαν αλήθεια.

Έχει μια ματαιότητα: οτιδήποτε μπαίνει σε λέξεις είναι καταδικασμένο να αποτύχει. Και αυτό με συγκινεί.

Τους απασχολεί, εξάλλου, και το ζήτημα της στέγασης, ένα από τα πιο επείγοντα διακυβεύματα της εποχής. Πόσο κρίσιμη θεωρείς τη δραματουργική ανάδειξή του;

Πάρα πολύ. Η μετατροπή της κατοικίας σε χρηματοπιστωτικό ή επενδυτικό προϊόν είναι ένα από τα βασικά εργαλεία φτωχοποίησης και εκμετάλλευσης.

Είναι ένα τεράστιο ζήτημα, το οποίο ξεκινάει από την καθημερινότητα μας που μας βρίσκει να συγκατοικούμε και να νοικιάζουμε τρύπες με 400 ευρώ και εξαπλώνεται σε πολλά μέτωπα.

Ωστόσο, εμείς θέλαμε να κάνουμε μια παράσταση για τις ομάδες, όχι για τη στέγαση. Η στέγαση ήρθε 8 μήνες μετά την αρχική ιδέα.

Πρώτα ήρθε ο τίτλος, και μετά το ζήτημα της στέγασης. Ήρθε από την πραγματικότητα και επιτέθηκε στην ήδη υπάρχουσα ιδέα της παράστασης.

Είναι, για σένα, η θεατρική πράξη σε όλες της τις διαστάσεις άλλος ένας τρόπος να «κάνεις» πολιτική;

Θα ήθελα το θέατρο να συσχετίζεται με την πολιτική. Όχι με την πολιτική ως άσκηση εξουσίας αλλά ως πολιτική σκέψη - σκέψη επί της πολιτικής διάρθρωσης του κόσμου.

Ωστόσο, δεν πιστεύω ότι είναι κάποιο προνόμιο του θεάτρου. Ίσως έχει τη δυνατότητα εν δυνάμει να το κάνει επειδή μοιάζει με «δημόσιο χώρο» και δίνει χρόνο στον θεατή να ακούσει.

Αλλά η πολιτική βρίσκεται παντού. Είναι ο τρόπος που συσχετιζόμαστε με τους ανθρώπους και κατασκευάζουμε τις ζωές μας.

Η παράσταση αφήνει μια γλυκόπικρη επίγευση, σαν μια φωτιά ή ένα πυροτέχνημα που στιγμιαία θα φωτίσουν την αστική νύχτα, αλλά τελικά θα σβήσουν.

Αφήνει μια γλυκόπικρη επίγευση μάλλον, ναι. Αλλά θα ήθελα ιδανικά να φέρει αληθινές φωτιές, να φέρει κίνηση, να είναι ενεργητική.

Υπό ποιες προϋποθέσεις μπορεί -παρά τις όποιες αντικειμενικές/υποκειμενικές αντιξοότητες- το συλλογικό ονείρεμα να μετατραπεί σε συλλογική πράξη, παράγοντας ένα απτό αποτύπωμα στο κοινωνικό πεδίο;

Αρχικά, πρέπει να σηκωθούμε.

Πρέπει να σηκωθούμε, να πάμε μαζί κάπου. Δεν είναι απλό αυτό. Δεν είναι απλό το να σηκωθείς. Το να σηκωθείς από το σπίτι σου και να βρεθείς σε έναν πραγματικό δρόμο με πραγματικούς ανθρώπους δίπλα σου. Οπότε, πρώτα αυτό.

Και ύστερα, να εκπαιδευτούμε να υπάρχουμε έξω από τον εαυτό μας. Και να συμφωνήσουμε σε 5 πράγματα, όχι σε πολλά. Σε 5.

Και να είμαστε έτοιμοι να κουραστούμε, να είμαστε έτοιμοι να συγκρουστούμε, να είμαστε έτοιμοι για όλα τα προβλήματα του κόσμου. Να φτιάξουμε τους μηχανισμούς με τους οποίους θα τα ξεπεράσουμε.

Εντέλει, πόσο εφικτή είναι η διάνοιξη ενός χώρου πέρα από την αφομοίωση και την περιθωριοποίηση στο ζοφερό, πολεμοκάπηλο πλαίσιο το οποίο επιβάλλει η κυριαρχία παγκοσμίως;

Δεν ξέρω αν είναι εφικτή. Δεν ξέρω, όμως, ούτε αν είναι ανέφικτη. Και σίγουρα, ας εξαντληθούμε ολοκληρωτικά πριν παραδώσουμε τα όπλα.

Ευχαριστώ θερμά τη θεατρική ομάδα «Τροχιές» για την εξαιρετική παράσταση και την Νοεμή Βασιλειάδου για το μοίρασμα των σκέψεών της και την παραχώρηση του φωτογραφικού υλικού της Μαίρης Λεονάρδου.

Η παράσταση Τα σπίτια αλλάζουν θέση τη νύχτα συνεχίζεται στο Θέατρο «Αμαλία» στη Θεσσαλονίκη (Αμαλίας 71) στις 25, 26, 27, 28/4 και στις 2, 3, 4 και 5/5 (21:00).

Κατόπιν, επιστρέφει στην Αθήνα, στο θεατρική σκηνή «Φρένο» (Χαλκιδικής 34, Βοτανικός) στις 10, 13 και 14/5 (21:00), οπότε και ολοκληρώνεται.

Στην παράσταση συμμετέχουν οι: Δημήτρης Γούλιος, Μαρία Καραγκιοζίδου, Γρηγόρης Λιόλιος, Βασίλης Μπόγδανος, Χάρις Σερδάρη και Σοφία Στυλιανού.