Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα 60ό ΦΚΘ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα 60ό ΦΚΘ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Κυριακή 27 Σεπτεμβρίου 2020

Άντονι Τσεν: «Το σινεμά μου είναι πάντα ένα σινεμά ελπίδας»

 


Μια σαραντάρα καθηγήτρια κινεζικών σε σχολείο στη Σιγκαπούρη που βιώνει πολύπλευρη κρίση αναπτύσσει μια σχέση με έναν μαθητή της στο λιτό και διακριτικό δράμα του Σιγκαπουριανού σκηνοθέτη Άντονι Τσεν, Η εποχή της βροχής.

Συναντηθήκαμε με τον Άντονι Τσεν στο πλαίσιο του 60ού Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης. Η ταινία του προβάλλεται από τις 24 Σεπτεμβρίου.

Υπάρχει κάποια μεταφορική σπουδαιότητα στη χρήση της υγρασίας και της βροχής σε ό,τι αφορά τη Σιγκαπούρη;

Ασφαλώς.

Ανέκαθεν ήθελα να περιλάβω τον καιρό στις ταινίες μου, γιατί κάτι τέτοιο είναι πολύ κινηματογραφικό. Το πρόβλημα είναι πως στη Σιγκαπούρη δεν έχουμε εποχές, αλλά ένα τροπικό κλίμα όλο τον χρόνο.

Ο καιρός αλλάζει μόνο για μια περίοδο τεσσάρων με οκτώ εβδομάδων κάθε έτος όταν αρχίζουν οι μουσώνες και βρέχει πολύ, κάποιες φορές επί ώρες.

Η βροχή είναι πολύ ποιητική, πολύ ορατή, πολύ έμφυτη, και ταυτόχρονα μια πολύ καλή μεταφορά για να περιγράψεις ένα έντονο συναισθηματικό «τοπίο».

Επίσης, αν δεις πώς αποτυπώνω τη Σιγκαπούρη στο φιλμ, είναι πάντα κάπως γκρίζα και βροχερή. Αυτό λέει πολλά για τον τρόπο που νιώθω για τη χώρα. Έχει γίνει ένα πολύ πιο ψυχρό μέρος, όπου οι άνθρωποι είναι πολύ πιο ψυχροί μεταξύ τους.

Γιατί συμβαίνει αυτό; Υπάρχει κάποιος συγκεκριμένος λόγος;

Δε νομίζω ότι οφείλεται σε έναν συγκεκριμένο λόγο. Αυτό που συνήθως διαβάζεις για τη Σιγκαπούρη είναι πως πρόκειται για μια από τις πλουσιότερες χώρες στην Ασία, ότι ευημερεί.

Μετά από χρόνια αναζήτησης του κεφαλαιακού πλούτου και του κατα κεφαλήν εισοδήματος, ωστόσο, και παρόλο που οι περισσότεροι είναι ευκατάστατοι μεσοαστοί, η κοινωνία έχει γίνει πολύ πιο εγωιστική και ψυχρή.  

Αυτή η εξ αρχής καταδικασμένη, λοιπόν, σχέση που αποτυπώνεται στην ταινία σου έρχεται σε αντίθεση με το κυρίαρχο συναισθηματικό «τοπίο» του εγωισμού.

Δε θα τη συσχέτιζα πλήρως, αλλά μπορείς να τη «διαβάσεις» έτσι, βεβαίως.

Γιατί, επομένως, αποφάσισες να εστιάσεις, καθώς το φιλμ ξεδιπλώνεται, σ’ αυτή τη σχέση; Θυμίζει λίγο τη Σύντομη συνάντηση του Ντέιβιντ Λιν.

Δεν ξεκίνησα έχοντας κατά νου να κάνω μια ταινία για τη σχέση μιας καθηγήτριας κι ενός μαθητή, αλλά για μια σαραντάρα που βιώνει μια κρίση μέσης ηλικίας.

Ο γάμος της είναι σε κρίση, η οικογενειακή της ζωή σε κρίση, η εργασιακή το ίδιο. Αυτή η γυναίκα δεν έχει καθόλου κοινωνική ζωή, δεν έχει χρόνο ούτε να παρακολουθήσει ένα φιλμ.

Αναζητά κάποιον άλλο στη ζωή της που θα της δώσει ζεστασιά, ανακούφιση, αγάπη. Το μόνο μέρος που μπορεί κάτι τέτοιο να συμβεί είναι στο σχολείο, γιατί είναι καθηγήτρια.

Διδάσκει κινέζικά, και δεν την εκτιμούν πολύ.


Υπάρχει σύγκρουση ανάμεσα στις επίσημες γλώσσες στη Σιγκαπούρη;

Τα αγγλικά είναι η επίσημη γλώσσα και τη μιλάμε για πολλά χρόνια, γιατί υπήρξαμε βρετανική αποικία και τη δεκαετία του ’70 η κυβέρνηση μετέτρεψε όλα τα σχολεία σε αγγλικά. Όλα, λοιπόν, διδάσκονται στα αγγλικά.

Υπάρχει μια απόρριψη των κινέζικων και μια ταξική συνείδηση στο πλαίσιο της οποίας θα βρεθείς σε καλύτερη τάξη, αν μιλάς καλά αγγλικά.

Η πρωταγωνίστρια κατάγεται από τη Μαλαισία, δεν πολυμιλάει αγγλικά.

Γιατί ήταν σημαντικό για σένα να την αποτυπώσεις ως χαρακτήρα μαλαισιανής καταγωγής;

Πρώτον, επειδή στη Σιγκαπούρη δε μιλιούνται τα κινέζικα πολύ εισάγονται καθηγητές από τη Μαλαισία.

Δεύτερον, οι δυο χώρες έχουν μακρά Ιστορία. Στο παρελθόν υπήρξαμε κομμάτι της ίδιας χώρας και το 1963 ανεξαρτητοποιηθήκαμε από τη Βρετανία.

Το 1965, η Σιγκαπούρη διαιρέθηκε, γιατί υπήρχαν περισσότεροι Σιγκαπουριανοί στη Σιγκαπούρη και Μαλαισιανοί στη Μαλαισία.

Κάθε φορά που πηγαίνω στη Μαλαισία, πάντως, νιώθω ότι υπάρχει πολύ περισσότερη ευγένεια, γενναιοδωρία, ανθρωπιά και ζεστασιά, που δεν τις έχεις στη Σιγκαπούρη. Ήθελα να το σχολιάσω αυτό κινηματογραφικά.

Ο σχολιασμός σου είναι πολύ διακριτικός και χαμηλόφωνος, τόσο στο επίπεδο της πολιτικής κατάστασης και των κοινωνικών συνθηκών, όσο και στην απεικόνιση των χαρακτήρων και των μεταξύ τους σχέσεων.

Το τελευταίο που θέλω είναι να είμαι ένας τραχύς σκηνοθέτης.

Μου αρέσει ένα έργο τέχνης που το απολαμβάνεις στην ολότητά του, κι όχι επειδή αρχίζεις να παρατηρείς επιμέρους στοιχεία.

Νομίζω πως το σινεμά κινείται προς την κατεύθυνση του ηχηρού και του στιλιζαρισμένου. Για μένα, επιστρέφει στους χαρακτήρες μου, ελπίζω να κρύψω αυτό που προσπαθούν να κάνουν, για να μη δεις τα χνάρια τους παντού.

Αν καταφέρω να αποτυπώσω τους ανθρώπους με τον πιο ειλικρινή τρόπο, θα μπορέσεις να το αισθανθείς ως άνθρωπος, ακόμα κι αν κατάγεσαι από άλλη χώρα.

Δεν είναι ένα εντυπωσιακό, αμφιλεγόμενο φιλμ. Ακόμα και την ερωτική σκηνή ήθελα να την παρουσιάσω όσο πιο αληθινή γινόταν.


Πολλή από αυτή την αληθοφάνεια οφείλεται στην ερμηνεία της πρωταγωνίστριάς σου. Είναι μια πολύ γνωστή ηθοποιός στη Σιγκαπούρη;

Είναι πολύ γνωστή, έχουμε συνεργαστεί τρεις φορές. Υπήρξε ηθοποιός στο θέατρο, έπειτα ασχολήθηκε με την Τηλεόραση και κατόπιν με τον κινηματογράφο. Είναι πιθανόν η καλύτερη ηθοποιός σε Σιγκαπούρη και Μαλαισία.

Είναι, ωστόσο, η πιο δύσκολη ταινία που έχει κάνει. Στην καθημερινή ζωή της είναι ένα πολύ φωνακλάδικο και παιχνιδιάρικο άτομο. Το να αποτραβηχτεί στο φιλμ ήταν πολύ επώδυνο για εκείνη.

Κάθε μέρα έπρεπε να κλαίει, για δεν μπορούσε να απελευθερώσει το οποιοδήποτε συναίσθημα στο πλατό.

Ποιες είναι οι εντυπώσεις σου από την πρεμιέρα της ταινίας στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης;

Η αίθουσα ήταν γεμάτη, και με εξέπληξαν οι αντιδράσεις.

Είναι η πρώτη μου φορά στο Φεστιβάλ και την Ελλάδα, δεν είχα ιδέα ότι υπήρχε τόσο ισχυρή κινηματογραφική κουλτούρα στη χώρα..

Ανησυχούσα μήπως δεν έρθει κανένας, αλλά ήταν φίσκα, κι αναρωτιόμουν γιατί. Έπειτα συνειδητοποίησα πως αυτό συμβαίνει επειδή το δράμα κατάγεται από την Ελλάδα.

Στη Σιγκαπούρη, τα σινεμά έχουν σταματήσει να προβάλλουν ξένες ταινίες. Στο παρελθόν υπήρχαν αίθουσες όπου παίζονταν κάποια φεστιβαλικά φιλμ, τώρα όχι. Υπάρχει μόνο ένας ανεξάρτητος κινηματογράφος που προβάλλει τέτοιες ταινίες.

Έχει το μισό πληθυσμό της Ελλάδας, αλλά την πιο πυκνή κατ’ άτομο ύπαρξη αιθουσών στον κόσμο. Κι όμως, παρακολουθούμε μόνο χολιγουντιανά φιλμ.

Γεγονός πολύ λυπηρό.

Πολύ λυπηρό. Και το κοινό σταματά να χρησιμοποιεί το μυαλό του. Έχει γίνει πολύ παθητικό, γιατί στις χολιγουντιανές ταινίες σού τα δίνουν όλα.

Η αλλαγή του καιρού στο τέλος τoυ φιλμ υποδηλώνει κάτι αισιόδοξο;

Είναι πολύ σημαντική, σε όλες τις ταινίες μου.

Η ζωή είναι δύσκολη για όλους μας, γιατί είμαστε άνθρωποι και κάνουμε και συνεχίζουμε να κάνουμε λάθη και να γαμάμε τη ζωή μας, αλλά πάντα πιστεύω ότι υπάρχει ελπίδα.

Κι ελπίζω πως το σινεμά μου είναι πάντα ένα σινεμά ελπίδας. Στο τέλος, πιστεύω ότι θα υπάρξει ένα φως στην άκρη του τούνελ, ότι θα βγει ο ήλιος μετά τη βροχή.

Η ανθρωπότητα πάντα θα ευημερεί.

Photo credit (Άντονι Τσεν): Γιάννης Κοντός.

Η συνέντευξη με τον σκηνοθέτη πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του 60ού Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης.

Ευχαριστώ θερμά την Αγγελική Στελλάκη από το Γραφείο Τύπου του Φεστιβάλ για τη συνδρομή της στη διοργάνωσή της.

H ταινία του Άντονι Τσεν Η εποχή της βροχής προβάλλεται στους κινηματογράφους της Αθήνας από τις 24 Σεπτεμβρίου και της Θεσσαλονίκης από την 1η Οκτωβρίου σε διανομή της One from the Heart.



Πέμπτη 6 Φεβρουαρίου 2020

Αλεχάντρο Λάντες: «Το “Monos” δημιουργεί ένα μυθικό τοπίο, και δουλεύει όπως ένας μύθος»


Αποκαλυπτικής, σχεδόν παραισθησιακής, γοητείας, τολμηρή και ανησυχαστική, η πολυβραβευμένη (αντι)πολεμική ταινία του Κολομβιανoύ-Εκουαδοριανού Αλεχάντρο Λάντες Οι Monos προβάλλεται στους κινηματογράφους από τις 6 Φεβρουαρίου.


Ο σκηνοθέτης ρίχνει λίγο φως σ’ αυτή την πολύ ιδιαίτερη φιλμική εμπειρία.


Σ’ ευχαριστώ γι’ αυτή την τολμηρή και ανησυχαστική ταινία, οπτικά και συναισθηματικά.


Αν αυτό σε κάνει να νιώσεις καθόλου καλύτερα, ήταν πολύ ανησυχαστική η διαδικασία δημιουργίας της.


Πώς αισθάνθηκες όταν τελείωσε, λοιπόν;


Δεν έχει τελειώσει ακόμα. Το να τη συνθέσω ήταν μια κόλαση!  Πολλά τα στοιχήματα για μια και μοναδική ταινία.


Τα απαριθμώ: Τα ρίσκα της παραγωγής, οι δημιουργικοί κίνδυνοι, της οπτικής γωνίας, ο αριθμός των ανήλικων μη ηθοποιών, οι χολιγουντιανοί ηθοποιοί, τα ζώα, τα ελικόπτερα, οι υποβρύχιες λήψεις, τα ειδικά εφέ.


Αλλά κι η προσπάθεια να «παίξω» σε μια αρκετά επική κλίμακα. Όταν καταπιάνεσαι με το είδος του πολεμικού φιλμ, είσαι αντιμέτωπος με τον Κόπολα, τον Χέρτσογκ ή το Έλα να δεις του Έλεμ Κλίμοφ.


Το έχεις αναφέρει ως μια από τις πηγές έμπνευσής σου ενώ έγραφες το σενάριο για το Monos.


Ακριβώς. Όταν καταπιάνεσαι μ’ ένα είδος, πρέπει να ξέρεις τι υπάρχει εκεί έξω.


Προέρχομαι από μια χώρα που είχε εμφύλιο πόλεμο διάρκειας εξήντα χρόνων. Αλλά δεν έχω δει κάποια πολεμική ταινία που να με ικανοποιεί γι’ αυτό που λέει σχετικά με τον πόλεμο στη χώρα μας, καθώς και στον υπόλοιπο κόσμο.



Θα αποκαλούσες το φιλμ σου αντιπολεμικό, κατ’ ουσία;


Νομίζω ότι ουσιαστικά είναι μια ταινία σχετικά με την ανθρώπινη κατάσταση, την ανθρώπινη φύση και σίγουρα, υπό αυτή την έννοια, εξαναγκάζοντάς μας να κοιταχτούμε στον καθρέφτη, θα ήλπιζα να μας φέρει σε μια αντιπολεμική κατάσταση.


Ο ίδιος ο τίτλος της είναι ανοιχτος σε διαφορετικές αναγνώσεις κι ερμηνείες. Είχες μια συγκεκριμένη πρόθεση επιλέγοντάς τον;


Σε διαφορετικές ισπανόφωνες χώρες έχει διαφορετικές σημασίες.


Στην Ισπανία σημαίνει «χαριτωμένος». Στην Κολομβία μπορεί να σημαίνει «ξανθός», αλλού «μαϊμούδες». 


Εγώ, όμως, διάλεξα την ελληνική ρίζα, του μόνου, γιατί νομίζω πως το φιλμ, κατά βάθος, αφορά στην ένταση μεταξύ του ατομικού και του συλλογικού, του ατόμου και της κοινωνίας.


Νομίζω ότι οι έφηβοι στρατιώτες είναι μια μεταφορά για την κοινωνία: μια μικρή ομάδα όπου η επιθυμία να αγαπηθείς και να ανήκεις βρίσκεται πλάι στην επιθυμία για εξουσία.


Ακριβώς. Και λειτουργεί τόσο ως παραβολή, διαθέτοντας τη διαχρονικότητά της, όσο και ως μια ρεαλιστική φιλμική δήλωση, με όλη τη σκληρότητα που κουβαλά.


Είναι ενδιαφέρον που λες κάτι τέτοιο, έτσι είναι ακριβώς. 


Η αντιπαράθεση του στιλιζαρίσματος με το νατουραλισμό είναι κάτι ελκυστικό για μένα.



Το ότι έχεις γεννηθεί και μεγαλώσει σε πολλές διαφορετικές χώρες, ανάμεσα στις οποίες η Βραζιλία, η Κολομβία και το Εκουαδόρ, πώς «εγγράφεται» μέσα σου τόσο ως σκηνοθέτη όσο και ως άνθρωπο που κάνει κάποιες επιλογές;


Προσπαθώ να κάνω πράγματα που μιλούν σε μένα και τα οποία υπερβαίνουν κάθε έννοια συνόρου. Προσπαθώ να δημιουργήσω κάτι που είναι οικείο και συγκεκριμένο, αλλά και πραγματικό και διαχρονικό. Κι αν είναι διαχρονικό, μπορεί να είναι ασύνορο.


Πάντα θέλουμε να βάζουμε σημαίες στα πράγματα, κι έχει πλάκα να το κάνεις παρακολουθώντας ποδόσφαιρο την Κυριακή, αλλά δε μου αρέσει αυτό. 


Όταν βλέπω πως το Monos κέρδισε κάθε μεγάλο βραβείο στην ανατολική Ευρώπη που έχει ζήσει πολλούς εμφύλιους, είναι πολύ συναρπαστικό για μένα, γιατί δεν είχα περάσει χρόνο σ’ εκείνο το κομμάτι του κόσμου.


Έχει απήχηση, όμως, ακουμπά κάτι.


Όπως είχε και στους κριτικούς κινηματογράφου που το παρακολούθησαν στη δημοσιογραφική προβολή του 60ού Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης. Κρίμα που δεν μπορούσες να έρθεις, θα ενθαρρύνονταν ερεθιστικές συζητήσεις.


Συμφωνώ, θα το ήθελα. 


Ταξίδευα υπερβολικά πολύ, ωστόσο, κι η κατάσταση έχει λιγάκι βγει εκτός ελέγχου. Το φιλμ έχει διανομή σε περισσότερες από σαράντα χώρες, κι η ομάδα από πίσω του είναι πολύ μικρή. Πολύ έντονη κατάσταση! (Γέλιο)


Λαμβάνοντας υπόψη ότι πρόκειται για ένα πολιτισμό προερχόμενο από τη δύναμη του μύθου, το θεωρώ πολύ γοητευτικό που έχει απήχηση στην Ελλάδα. Κατά κάποιο τρόπο, το Monos δημιουργεί ένα μυθικό τοπίο, και δουλεύει όπως ένας μύθος.


Ήθελα να δείχνει το δρόμο ανάμεσα στο συνειδητό και το υποσυνείδητο.



To εντυπωσιακό -θα στο έχουν επισημάνει αμέτρητες φορές- είναι και η σκηνοθετική διεύθυνση των ηθοποιών από πλευράς σου, κυρίως των νεότερων. Τι συνέβη μεταξύ σας, λοιπόν;


Αυτό ήταν η «καρδιά», το θεμέλιο του Monos. Αναζητήσαμε περισσότερα από 800 παιδιά ανά την Κολομβία. Από αυτά, προσκαλέσαμε περίπου 25 για μια εκπαίδευση στο βουνό.


Το πρωί μάθαιναν υποκριτική κι έκαναν ασκήσεις αυτοσχεδιασμού και το απόγευμα σωματικές ασκήσεις, χορό, εκμάθηση μεταφοράς όπλων. Ζούσαν μαζί, έτρωγαν μαζί, είχαν το ίδιο πρόγραμμα καθημερινά. Ήταν σαν πείραμα τύπου Μεγάλου Αδερφού.


Μέσα σε δύο-τρεις βδομάδες άρχιζες να βλέπεις πολύ έντονα ό,τι συμβαίνει σε περιορισμένους χώρους όπου ζουν άνθρωποι, τη «χημεία» της ομάδας, σε ποιον δεν αρέσει ποιος, ποιος παλεύει, ποιος φλερτάρει. 


Από αυτούς ξεκίνησα να χτίζω τους οκτώ που θα γίνονταν οι Monos. Έμαθα τι ο καθένας και η καθεμιά φοβόταν κι επιθυμούσε, και γνωρίστηκαν και μεταξύ τους. Υπήρξε, λοιπόν, πολλή οικειότητα, βδομάδες πριν φιλμάρουμε το πρώτο κάδρο.


Ξανάγραψα, μάλιστα, το σενάριο εισάγοντας στοιχεία που είχα μάθει γι’ αυτούς και γι’ αυτές.


Εκτός από οικειότητα, υπήρξε και ένταση ανάμεσά τους;


Ναι, κατά καιρούς. Νομίζω, όμως, πως η κοινή εμπειρία τούς έφερε κοντά. Η ένταση τους έφερε κοντά, γιατί όλοι κι όλες βίωναν μια ακραία κατάσταση.


Γιατί επέλεξες να τους δώσεις τα συγκεκριμένα, πιθανώς περίεργα, παρατσούκλια;


Οι αντάρτες, είτε οι αριστεροί είτε οι δεξιοί, έχουν nom de guerre, ψευδώνυμo. Όταν διεξήγαγα έρευνα, πολλά από αυτά τα ψευδώνυμα ήταν πολύ περίεργα. Υπήρχε, άρα, μια μυθική ποιότητα, αλλά και κάτι πραγματικό.



Πώς έγινε δεκτή η ταινία στην Κολομβία;


Η Κολομβία δεν έχει κινηματογραφική Ιστορία όπως η Ελλάδα. Το σινεμά της είναι πολύ νεαρό. Ούτε υπάρχει πολυπληθές σινεφίλ κοινό. 


Υπήρχε, λοιπόν, πολύς σκεπτικισμός σχετικά με το Monos, και παρότι βραβεύτηκε στο Σάντανς και τα πήγε τόσο καλά στην Μπερλινάλε, την πρώτη βδομάδα κυκλοφορίας δεν το παρακολούθησε σχεδόν κανένας. Αυτό ήταν πολύ απογοητευτικό.


Ανέκαμψε, όμως, εξελισσόμενο στην ταινία που είδαν οι περισσότεροι Κολομβιανοί το 2019, κι αυτό ήταν κάτι απρόσμενο για τον διανομέα μας. Σχεδόν 300.000 Κολομβιανοί πήγαν να παρακολουθήσουν το Monos.


Τι σχόλια είχαν να κάνουν;


Οι κριτικοί δυσκολεύτηκαν πολύ, γιατί είδαν πράγματα που αφορούσαν στην Κολομβία, αλλά με αλληγορικό τρόπο. Ήταν πολύ δύσκολο και για τους θεατές να το παρακολουθήσουν χωρίς το ιδεολογικό πρίσμα τους.


Δημιούργησε, λοιπόν, πολύ διάλογο, κάτι συναρπαστικό.


Αποκόμισες αρνητικές κριτικές στην Κολομβία;


Η χειρότερη κριτική προήλθε από την Κολομβία. Ως επί το επλείστον, ωστόσο, ήταν θετικές, οπότε δε θέλω να είμαι αγνώμων. Άγγιξε μια «χορδή» στη χώρα. 


Άλλωστε, αν κάνεις μια ταινία για τον πόλεμο σε μια εμπόλεμη χώρα και αρέσει σ’ όλους, πρέπει να υπάρχει κάποιο πρόβλημα μ’ αυτή!


Ευχαριστώ θερμά την Λίλιαν Μπικέ, υπεύθυνη δημοσίων σχέσεων της Filmtrade, για την πολύτιμη συμβολή της στην πραγματοποίηση της συνέντευξης.


Η ταινία του Αλεχάντρο Λάντες Οι Monos προβάλλεται στους κινηματογράφους από τις 6 Φεβρουαρίου σε διανομή της Filmtrade.

Παρασκευή 24 Ιανουαρίου 2020

Μελίνα Λεόν: «Ο ρατσισμός, η ανισότητα και η παιδική εργασία παραμένουν στο Περού»


Βασισμένο στην πραγματική ιστορία αρπαγής και εμπορίας βρεφών στο Περού της δεκαετίας του ’80, το μεγάλου μήκους ντεμπούτο της Περουβιανής Μελίνα Λεόν Τραγούδι χωρίς όνομα είναι ένα γλυκόπικρο ασπρόμαυρο κομψοτέχνημα.


Η ταινία προβάλλεται από τις 23 Ιανουαρίου. Συναντώντας την σκηνοθέτρια στη Θεσσαλονίκη, όπου το φιλμ απέσπασε πέρυσι το βραβείο σκηνοθεσίας.


Η ταινία σου εμπνέεται από πραγματικά περιστατικά που είχαν ερευνηθεί από τον δημοσιογράφο πατέρα σου. Γιατί ένιωσες την ανάγκη να καταπιαστείς μ’ αυτά κινηματογραφικά;


Μου πήρε δέκα χρόνια να ολοκληρώσω το φιλμ, είμαι πολύ αργή! (Γέλιο)


Χρειαζόταν καιρό για να ωριμάσει.


Ναι. Για να απαντήσω στην ερώτησή σου, ειλικρινά δεν ξέρω γιατί. Αναζητούσα κάτι, υποθέτω.


Αντιδρώ στην ταινία με τον ίδιο τρόπο που αντιδρά το κοινό σ’ αυτή, συγκινείται από την ιστορία. Το ίδιο κι εγώ. Νιώθω λύπη, κι επίσης τη βλέπω ως παράδειγμα ενός μεγαλύτερου πράγματος, του πού βρισκόμαστε ως άνθρωποι και ως χώρα.


Επιπλέον, σε προσωπικό επίπεδο, όταν άκουσα γι’ αυτά εντυπωσιάστηκα. Τώρα, μου αποδεικνύουν ότι δεν μπορείς ν’ αποδράσεις από το παρελθόν σου όπως έκανα εγώ μετακομίζοντας στη Νέα Υόρκη, προκειμένου να σπουδάσω κινηματογράφο.


Αλλά πρόκειται για κάτι περισσότερο. Μεγάλωσα την εποχή του Άλαν Γκαρσία και του Αλμπέρτο Φουτζιμόρι. Όλη η παιδική ηλικία και η πρώιμη νεότητά μου πέρασαν υπό τις πιο διεφθαρμένες κυβερνήσεις που μπορείς ποτέ να φανταστείς.


Μπορώ να φανταστώ κάποια πράγματα. Πίστεψέ με, δε ζω εντός ενός μη διεφθαρμένου κράτους.


Είμαι σίγουρη. Αυτή η κατάσταση δημιούργησε, λοιπόν, ένα αίσθημα φυγής που αναφέρεται στο φιλμ.


Ήταν, επομένως, αυτό ένας τρόπος να επανασυνδεθείς και ν’ ασχοληθείς με την παιδική και την εφηβική ηλίκία σου;


Ασφαλώς. 



Πόσο έχει αλλάξει το Περού έκτοτε, σε οποιοδήποτε επίπεδο;


Πολλά έχουν αλλάξει. Θα ήταν άδικο να πω ότι η κατάσταση είναι η ίδια. Ίσως, πάλι, εγώ έχω αλλάξει και βλέπω τα πράγματα διαφορετικά. 


Κι εγώ κι ο φωτογράφος θυμόμαστε την παιδική ηλικία μας ως χειμωνιάτικη. Γι’ αυτό επέμενε να γυρίσουμε το φιλμ το χειμώνα.


Αν, όμως, με ρωτήσεις τις αναμνήσεις μου από τη Λίμα αυτές τις μέρες, θα σου πω πως είναι ένα μέρος με διαφορετικό καιρό.


Στην ταινία, ωστόσο, απεικονίζεται αλλιώς.


Επειδή αυτή είναι η ανάμνησή μας. Δε θυμόμαστε καλοκαίρια, κι αν αυτό συμβαίνει ήταν πολύ σύντομα. 


Από την άλλη, οι δομές είναι παραμένουν, ο ρατσισμός, η απίστευτη ανισότητα και η παιδική εργασία επίσης. Μπορεί να έχει διευρυνθεί η μεσαία τάξη, αλλά υπάρχουν ακόμα πολλά που χρειάζεται ν’ αλλάξουν. 


Αποτυπώνεται στο φιλμ σου η συνενοχή διαφορετικών μηχανισμών εξουσίας είτε στη συγκάλυψη του γεγονότος της παράνομης υιοθεσίας παιδιών είτε στην άντληση κέρδους από αυτό. 


Αυτή η προτροπή του γερουσιαστή προέρχεται στην πραγματικότητα από έναν καθολικό ιερέα που αναφέρεται σε ένα από τα άρθρα. Μερικές φορές νιώθω πολύ άσχημα για την Καθολική Εκκλησία, και δεν ήθελα να θίξω αυτό το ζήτημα.


Δεν πιστεύω ότι μια ταινία πρέπει να γεννιέται από τέτοια αρνητικά συναισθήματα. Αλλά θα μιλήσω γι’ αυτό το θέμα κάποια στιγμή.


Γιατί είναι γυρισμένη σε ασπρόμαυρο, ήταν κι αυτό κομμάτι των αναμνήσεών σου;


Δεν ξέρω πώς ήταν στην Ελλάδα, αλλά στο Περού των τελών της δεκαετίας του ’80 οι φωτογραφίες τυπώνονταν ακόμα σε κοκκώδες ασπρόμαυρο χαρτί. Αυτή, κατά κάποιο τρόπο, είναι η ανάμνησή μου από την περίοδο. 


Η αναλογία της εικόνας είναι 4:3 επειδή οι τηλεοράσεις ήταν έτσι. Υπάρχει, εξάλλου, κάτι όμορφο στο ασπρόμαυρο. 



Υπάρχει επίσης πολλή ευαισθησία, κομψότητα και λεπτότητα στην απεικόνιση των χαρακτήρων, στην αλληλεπίδραση μεταξύ τους και στην αποτύπωση των συναισθημάτων τους. Είναι η υπέροχη πρωταγωνίστριά σου ηθοποιός;


Πρόκειται για ένα υβρίδιο.


Επαγγελματικά είναι ανθρωπολόγος, αλλά έχει κάνει μαθήματα υποκριτικής, πολιτικού και σωματικού θεάτρου. Ήταν ακτιβίστρια κάνοντας μικρές περφόρμανς σχετικά με τα ανθρώπινα δικαιώματα. Δεν ξεκινήσαμε, λοιπόν, από το μηδέν.


Η ιδέα ήταν να βρω ένα καινούριο πρόσωπο, κάποιον με καταγωγή από την τοποθεσία όπου εκτυλίσσεται η ιστορία. Συνήθως οι ηθοποιοί είναι μεσοαστικής προέλευσης και λίγο πιο λευκοί. 


Εκείνη έχει χαρούμενα μάτια. Αυτό ήθελα να δείξω, ότι οι άνθρωποι από τις Άνδεις μπορεί να είναι χαρούμενοι. Πάντα αποτυπώνονται βασανισμένοι, γιατί πάντα υφίστανται επιθέσεις και διακρίσεις. Αλλά δεν είναι στη φύση τους να είναι θλιμμένοι.


Παρόλα αυτά, δεν εμπιστεύτηκα την τύχη μου κι έκανα casting πολλές γυναίκες, αλλά πάντα επέστρεφα στην Παμέλα. 


Υπάρχει μια επιμέρους πλοκή που δεν αναπτύσσεται ιδιαίτερα, εκείνη που αφορά στη σχέση ανάμεσα στον δημοσιογράφο και τον ηθοποιό του θεάτρου. Γιατί ένιωσες την ανάγκη να περιλάβεις κι αυτό το στοιχείο;


Ήθελα να είμαι ειλικρινής σ’ αυτή την ταινία. 


Καθένας έχει μια προσωπική ζωή πέρα από την επαγγελματική. Το ήθελα αυτό για το χαρακτήρα του Πέδρο. Δεν ήθελα, όμως, να κάνω ένα πορτρέτο του πατέρα μου.


Κατά κάποιο τρόπο η επαγγελματική ζωή του τον αποτρέπει από το να ζήσει όπως οι περιθωριοποιημένοι, είναι αποστασιοποιημένος. 


Σκέφτηκα, λοιπόν, να τον βάλω να περάσει κάτι προσωπικό για να καταλάβει πώς είναι να είσαι γκέι ή περιθωριοποιημένος.



Όλα τελειώνουν με ένα θλιμμένο ή έστω γλυκόπικρο τρόπο, δεν υπάρχει πραγματική κάθαρση.


Μια διαφορετική κατάληξη δε θα τιμούσε τις ιστορίες όλων των υπόλοιπων γυναικών. Έχει να κάνει με τον τρόπο που βλέπω τη ζωή. Είναι πραγματικά σκοτεινή μερικές φορές, όχι όμως απόλυτα.


Εφόσον, όμως, υπάρχει ζωή, μπορείς να συνεχίσεις. Δε θέλαμε να επιβάλουμε ένα σκοτεινό τόνο. 


Πώς αισθάνεσαι στη Θεσσαλονίκη;


Είναι η πρώτη μου φορά εδώ, νιώθω σαν σε όνειρο. Η Ελλάδα είναι τόσο σημαντική... η Ιστορία, η λογοτεχνία. Είχα σταματήσει να ονειρεύομαι αυτό το ταξίδι, και τώρα έχει γίνει πραγματικότητα! (Γέλιο)


Η συνέντευξη με την Μελίνα Λεόν πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του 60ού Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης.


Ευχαριστώ την Αγγελική Στελλάκη από το Γραφείο Τύπου του Φεστιβάλ για τη συνδρομή της στη διοργάνωση της συνέντευξης.


Photo credit (Μελίνα Λεόν): Γιάννης Κοντός.


Η ταινία της Μελίνα Λεόν Τραγούδι χωρίς όνομα προβάλλεται στους κινηματογράφους από τις 23 Ιανουαρίου σε διανομή της Danaos Films.

Παρασκευή 6 Δεκεμβρίου 2019

Γραφές περιπλάνησης: Συζητώντας με τον σκηνοθέτη & την πρωταγωνίστρια της ταινίας «Λίλιαν»


Βασισμένο σε αληθινή ιστορία, το οπτικά καθηλωτικό road movie του Αυστριακού Αντρέας Χόρβατ Λίλιαν με πρωταγωνίστρια την εκθαμβωτική Πατρίσια Πλάνικ αφηγείται το ταξίδι της ηρωίδας από τη Νέα Υόρκη στη Ρωσία.


Συναντώντας τον σκηνοθέτη και την πρωταγωνίστρια στο πλαίσιο του 60ού Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης. Η ταινία προβάλλεται από τις 5 Δεκεμβρίου.


Πόσο μοιάζει με και πόσο διαφέρει η πραγματική Λίλιαν από το φιλμικό χαρακτήρα;


Αντρέας Χόρβατ: Η ταινία εμπνέεται από μια πραγματική ιστορία, και δεν ξέρουμε πολλά για την πραγματική Λίλιαν.


Όταν πρωτάκουσα γι’ αυτήν, ήταν πριν από δεκαπέντε χρόνια και το μόνο που κυκλοφορούσε ήταν ένα φυλλάδιο με πληροφορίες. 


Σε κάθε περίπτωση, ήθελα να κρατήσω το βασικό πυρήνα της ιστορίας, ότι μια Ρωσίδα φεύγει για οποιοδήποτε λόγο από τη Νέα Υόρκη κι αποφασίζει να γυρίσει με τα πόδια στη Ρωσία.


Και το όνομα.


Α.Χ.: Συχνά αναρωτιέμαι γιατί ήθελε να κάνει κάτι τέτοιο η πραγματική Λίλιαν, και θα ήθελα να υπάρχουν πολλές επιλογές.


Πατρίσια Πλάνικ: Ίσως δεν ανήκει εκεί, είναι μια απροσάρμοστη.


Πώς, λοιπόν, αντιλαμβάνεσαι το ρόλο που υποδύεσαι στο φιλμ, την Λίλιαν, τόσο διανοητικά όσο και ψυχολογικά;


Π.Π.: Η διαδικασία αυτής ταινίας ήταν πολύ ενδιαφέρουσα για μένα. Δεν είμαι ηθοποιός, οπότε ήταν ένα είδος πειράματος. 


Είναι ο πρώτος σου ρόλος;


Π.Π.: Είναι ο πρώτος μου ρόλος και δεν είχα τέτοια εκπαίδευση. Σπούδασα στην Κινηματογραφική Σχολή του Λοτζ, αλλά φωτογραφία. Αυτό είναι, επομένως, το κοινό μας με τον Αντρέας, ότι κι οι δύο στεκόμαστε πίσω από την κάμερα.


Το ενδιαφέρον για μένα σε σχέση με τη διαδικασία συνίστατο στον αναστοχασμό. 


Υπό ποια έννοια;


Π.Π.: Υπό την έννοια του να γίνω πιο άγρια, γιατί ζω στην κοινωνία και ως γυναίκα περιορίζομαι από το πώς υποτίθεται ότι πρέπει να φαίνομαι και να συμπεριφέρομαι. Το να κάνω, λοιπόν, αυτό τον περίπατο με την Λίλιαν μου έδωσε πολλή ελευθερία.


Πώς είναι, επομένως, όταν δε λούζεσαι για τρεις βδομάδες ή δεν κάνεις αποτρίχωση, πώς αλλάζει το σώμα σου; Στο τέλος της μέρας ένιωθα πιο άνετη με τον εαυτό μου. Αντιμετώπισα πρόβλημα στο να γυρίσω στο σπίτι μου αφήνοντας το χαρακτήρα.



Τον κουβαλάς ακόμα μαζί σου;


Π.Π.: Ναι, απολύτως. Είναι, όμως, πολύ δύσκολο να περιγράψεις την αλλαγή. 


Τι σε σαγήνευσε περισσότερο σ’ αυτό τον βασικά άγνωστο χαρακτήρα, το χαρακτήρα μιας μετανάστριας, μιας περιπλανώμενης ανάμεσα σε τοπία και ανθρώπους;


Α.Χ.: Η ταινία εκτελέστηκε όπως είχε σχεδιαστεί, δηλαδή χωρίς σχέδιο, χωρίς σενάριο. Το σαγηνευτικό ήταν αυτό, το να αφεθείς και να πιστέψεις ότι θα συμβεί κάτι που θα επηρεάσει την ιστορία και τη μοίρα μας και θα είναι, τελικά, καλό. 


Γιατί η Λίλιαν δε μιλάει στο φιλμ;


Α.Χ.: Ήταν πρόκληση και για τους δυο μας να εισχωρήσουμε πιο πολύ στον εαυτό της. Συχνά νομίζω πως κρύβεσαι πίσω από το διάλογο. Δεν είχαμε κάτι για να δουλέψουμε πάνω σ’ αυτό. Καθετί έτσι έγινε ενδιαφέρον, ακόμα και μια μύγα πάνω στο σώμα της.


Π.Π.: Τα πάντα σε επηρεάζουν χτίζοντας τη γλώσσα. 


Α.Χ.: Για μένα, λοιπόν, ως σκηνοθέτη ήταν σημαντικό να παρατηρώ τις λεπτομέρειες και κάθε είδους φαινόμενα χωρίς να τα κρίνω. Κάτι παρόμοιο συμβαίνει και με τους θεατές. Ταυτίζονται περισσότερο με την Λίλιαν.


Ενδιαφέρουσα επισήμανση, γιατί στη δημοσιογραφική προβολή στο 60ό ΦΚΘ άκουσα το ακριβώς αντίθετο, ότι η έλλειψη ομιλίας δυσχεραίνει αυτή την ταύτιση από την πλευρά του θεατή.


Α.Χ.: Πρέπει να είσαι προετοιμασμένος να μπεις σ’ αυτόν τον κόσμο. Αν αφεθείς στην αναζήτηση μικρών λεπτομερειών μέσα της και πάνω της, θα μπορέσεις να ταυτιστείς περισσότερο. Πολλοί μας έχουν πει πως ένιωσαν ότι εκείνοι έκαναν αυτό το ταξίδι.


Δεν είναι μόνο πως δε μιλάει, αλλά και ότι δεν έχει ιστορία από πίσω της. Είναι κυριολεκτικά ένα δοχείο όπου ο θεατής επενδύει τη γνώση, τις εμπειρίες και τα συναισθήματά του.


Το Διαμάντια της νύχτας ή το Walkabout με επηρέασαν προς αυτή την κατεύθυνση. Αυτό που συμβαίνει στο ταξίδι είναι πιο σημαντικό από το γιατί συμβαίνει.


Π.Π.: Καθώς φεύγει από τη Νέα Υόρκη, το φύλο της εξαφανίζεται. Είναι σαν κινούμενος καθρέφτης, κι αυτό μου αρέσει. 



Γιατί επέλεξες να αποτυπώσεις αυτή την πλευρά του κόσμου και με τον τρόπο που το έκανες; Μπορεί να εκληφθεί ως ένα πανοραμικό σχόλιο της σύγχρονης βορειοαμερικανικής κοινωνίας με όλα τα καλά και τα κακά της.


Α.Χ.: Έτσι ήταν προορισμένο, σε αυτό αφορούσε κι η ιστορία της Λίλιαν. 


Γνωρίζω προσωπικά πολλά από τα μέρη όπου εκτυλίσσεται η ταινία και τα έχω επισκεφτεί πολλές φορές για κινηματογραφικούς ή φωτογραφικούς λόγους. Αγαπώ την αγροτική Αμερική και το να συναντώ και να μιλάω με ανθρώπους εκεί.


Μερικές φορές, ωστόσο, είναι δύσκολο να βρεις κοινό έδαφος. Πάντως οι άνθρωποι είναι ανοιχτοί και εξυπηρετικοί.


Π.Π.: Γενναιόδωροι.


Α.Χ.: Πρόκειται, λοιπόν, για το ταξίδι από μια παλλόμενη μητρόπολη στο τέλος του κόσμου κυριολεκτικά, το Βερίγγειο Πορθμό, το ταξίδι πολιτισμών σε διαδικασία απίσχνασης. Και την επιστροφή της πρωταγωνίστριας στις ρίζες της.


Είδα, λοιπόν, αμέσως αυτές τις πιθανότητες στην ιστορία της Λίλιαν, και ταυτόχρονα πρόκειται για μια απεικόνιση της βορειοαμερικανικής ηπείρου. Εκείνη είναι η πρωταγωνίστρια κι η βορειοαμερικανική ήπειρος η ανταγωνίστρια. 


Κι η φύση την βοηθάει.


Π.Π.: Γίνεται μέρος της φύσης. 


Ήταν τα γυρίσματα τόσο κουραστικά όσο φαντάζομαι;


Π.Π.: Ασφαλώς, αλλά ταυτόχρονα έπαιρνα πολλά πίσω. Υπήρξαν μια εμπειρία που με πλούτισε. Ο Αντρέας έχει μια πολύ ενδιαφέρουσα ματιά στη Βόρεια Αμερική.


Και καθηλωτική οπτικά.


Π.Π.: Είναι σαν όνειρο. Ταξιδεύαμε επί εννιά μήνες, παρατηρούσαμε την αλλαγή των εποχών, των σωμάτων μας και της ταινίας. Μιας και δεν υπήρχε σενάριο, κάθε μέρα η καρδιά μου ήταν ανοιχτή στο άγνωστο. 


Α.Χ.: Η Πατρίσια ήταν αληθινή στρατιωτίνα, ποτέ δεν είχα την αίσθηση ότι ήταν κουρασμένη.


Π.Π.: Ήταν χαρά και για τους δυο μας το να δουλεύουμε μαζί. 


Ο ρεαλιστικός χαρακτήρας του φιλμ αποδίδεται και στο υπόβαθρό σου ως σκηνοθέτη ντοκιμαντέρ;


Α.Χ.: Φαντάζομαι. Η δουλειά μου σ’ αυτή την ταινία ήταν να καταγράψω αυτό που συνέβαινε.



Κάτι ανάμεσα σε μυθοπλασία και ντοκιμαντέρ.


Α.Χ.: Ακριβώς. Ταξίδεψα για πρώτη φορά στις Η.Π.Α. το 1990-91 δεν ξέρω σε πόσες πολιτείες, κοιμόμουν στο αυτοκίνητο και πολλές από τις σκηνές της ταινίας προέρχονται από τη συγκεκριμένη περίοδο της ζωής μου.


Π.Π.: Αναγνωριζόμασταν ως ξένοι. Οπουδήποτε εμφανιζόμασταν, αμέσως συγκεντρωνόταν κόσμος, γιατί ήθελε να μας εξετάσει. Αφιερώσαμε πολλές ώρες στην κουβέντα με ανθρώπους. 


Α.Χ.: Μιας και πράγματι δεν ξέρουμε πολλά για την πραγματική Λίλιαν, ήθελα το τέλος να είναι ανοιχτό. Μπορείς να το διαβάσεις με πολλούς διαφορετικούς τρόπους.


Αυτό είναι το καλό με το ανοιχτό τέλος.


Π.Π.: Θα μου άρεσε να πιστεύω πως μετά από μια τέτοια εμπειρία δε θα επέστρεφε στην κοινωνία. Στον τέλειο κόσμο μου, η Λίλιαν επιτέλους θα επέστρεφε στο σπίτι της, αλλά δε θα το μάθουμε ποτέ.


Α.Χ.: Ο ανοιχτός είναι ο μόνος τρόπος να τελειώσεις μια τέτοια ιστορία. Οτιδήποτε άλλο θα ήταν κιτς. 


Μπαίνεις στον πειρασμό να συνεχίσεις με την ηθοποιία; 


Π.Π.: Ίσως. Θα το ήθελα. Θα ήθελα να υποδυθώ άλλο ένα πρωταγωνιστικό ρόλο σε ταινία του Αντρέας Χόρβατ. Θα το προσπαθήσω!


Photo credit (Αντρέας Χόρβατ/Πατρίσια Πλάνικ): Γιάννης Κοντός. Οι υπόλοιπες φωτογραφίες είναι ευγενική παραχώρηση της Πατρίσια Πλάνικ.


Η συνέντευξη με τον Αντρέας Χόρβατ και την Πατρίσια Πλάνικ πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του 60ού Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης. 


Ευχαριστώ την Αγγελική Στελλάκη από το Γραφείο Τύπου του Φεστιβάλ για τη συνδρομή της.


Η ταινία του Αντρέας Χόρβατ Λίλιαν με πρωταγωνίστρια την Πατρίσια Πλάνικ προβάλλεται στους κινηματογράφους από τις 5 Δεκεμβρίου σε διανομή της AMA Films.