Σκοτεινά κωμική, η
ταινία του Κολομβιανού Simón Mesa Soto, Ένας Ποιητής,
εστιάζει στον Όσκαρ Ρεστρέπο, «αποτυχημένο» ποιητή, πατέρα
και σύζυγο, που η ζωή του αλλάζει όταν αποφασίζει να βοηθήσει
μια έφηβη να αναπτύξει το ταλέντο της στην ποίηση.
Συζητώντας με
τον σκηνοθέτη για την ποίηση, την τέχνη, τη ζωή,
την «επιτυχία» και την «αποτυχία», με αφορμή την έξοδο του
φιλμ στα σινεμά στις 28 Μαΐου.
Η εξαιρετική δραμεντί
σου, Ένας
Ποιητής, εστιάζει στον Όσκαρ Ρεστρέπο, «αποτυχημένο» ποιητή, πατέρα και
σύζυγο, που η ζωή αλλάζει όταν αποφασίζει να βοηθήσει την έφηβη Yurlady να
αναπτύξει το ταλέντο της στην ποίηση.
Πού μπορεί να αποδοθεί το
ενδιαφέρον σου για την ποίηση, τόσο ως μέσο αυτοέκφρασης όσο και ως εργαλείο
προσωπικής και κοινωνικής απελευθέρωσης;
Για μένα, η ποίηση στην
ταινία είναι μια επινόηση για να μιλήσω για τον εαυτό μου και για την ίδια την
ποίηση.
Όχι, όμως, την ποίηση των
ποιητών. Δεν ήθελα να κάνω ένα φιλμ γι’ αυτήν την καλλιτεχνική φόρμα, αλλά να
προσεγγίσω τους ποιητές, ιδίως από το Μεδεγίν, τη γενέτειρά μου, με έναν κάπως
ανθρωπολογικό τρόπο, σαν να γύριζα ένα ντοκιμαντέρ.
Ενδιαφέρομαι για τον
κόσμο των ποιητών του Μεδεγίν επειδή βρίσκομαι σε επικοινωνία μαζί τους εδώ και
πολλά χρόνια.
Είμαι ενεργός πολίτης της
πόλης μου, κατοικώ τους δρόμους και τις γειτονιές της και το βρίσκω φυσιολογικό
να παρακολουθήσω μια ανάγνωση ποίησης, μια συναυλία, ένα θεατρικό έργο ή να
επισκεφθώ μια βιβλιοθήκη.
Υπάρχει, επομένως, αυτός
ο χαρακτήρας από την πόλη μου, ο Όσκαρ Ρεστρέπο, ο οποίος ανήκει στη γενιά των
πενηντάρηδων, των εξηντάρηδων, που θεωρούν πως είναι ξεχωριστοί και κάτι
πέτυχαν στο παρελθόν.
Για μένα, η ενασχόληση με
αυτούς τους χαρακτήρες ήταν ένας τρόπος να προβάλω τον εαυτό μου στο μέλλον και
να καταπιαστώ με τα διλήμματα τα οποία αντιμετωπίζω ως καλλιτέχνης.
Από τη στιγμή που
ξεκίνησα τη συγγραφή του σεναρίου, ξεκίνησα και να διαβάζω περισσότερη ποίηση,
να μαθαίνω γι’ αυτήν, ακόμα και να προσπαθώ να γράψω ο ίδιος, αν και δεν είμαι
ποιητής.
Πώς αξιολογείς την
«επιτυχία» και την «αποτυχία» με κοινωνικούς και δημιουργικούς όρους;
Είναι μέρος της
διαδικασίας τού να είμαι καλλιτέχνης.
Η πρώτη μου σκέψη ήταν να
κάνω αυτήν την ταινία προκειμένω να μιλήσω για την αίσθηση της αποτυχίας που
βίωσα ολοκληρώνοντας το πρώτο μου φιλμ.
Τότε, ένιωσα ότι είναι
αδύνατο να κάνω ανεξάρτητο σινεμά, ιδίως στο Μεδεγίν, και σκεφτόμουν να
εγκαταλείψω το πάθος μου για τον κινηματογράφο και να αφοσιωθώ στη διδασκαλία,
η οποία εξάλλου πληρώνει τους λογαριασμούς.
Υπάρχουν στιγμές
επιτυχίας και αποτυχίας, αλλά το πιο σημαντικό για μένα είναι να απαλλαγώ από
την εμμονή με την επιτυχία και την αποτυχία. Στην τελική, δε θα γίνεις
καλύτερος ή ευτυχέστερος άνθρωπος, αν «πετύχεις».
Οι πιο γεμιστικές στιγμές
στη ζωή μου δε σχετίζονται κατ’ ανάγκη με την επιτυχία, αλλά με την
καθημερινότητά μου.
Ως καλλιτέχνες, ασφαλώς
είμαστε ναρκισσιστές και αναζητούμε διαρκώς αναγνώριση και επικύρωση για τη
δουλειά μας. Κι αυτό είναι εντάξει.
Ήθελα, όμως, να πω κάτι
για τον καλλιτέχνη ο οποίος δεν επιδιώκει την επιτυχία. Εντάξει είναι κι
αυτό.
Η αναγνώριση ότι η μη
επίτευξη επιτυχίας δεν είναι πρόβλημα λειτούργησε θεραπευτικά για μένα,
στο πλαίσιο της αντιμετώπισης της ζωής με έναν πιο ήρεμο τρόπο.
Προσεγγίζω τη διαδικασία
δημιουργίας φιλμ ως έναν τρόπο κατανόησης τού πώς θέλω να βιώσω τη ζωη μου: θέλω
να την απολαμβάνω, να βρίσκομαι με τα αγαπημένα μου πρόσωπα, να φροντίζω τα
φυτά μου.
Όχι να είμαι ο ποιητής ο
οποίος βρίσκεται στη σκιά και πρέπει να υποφέρει, προκειμένου να πετύχει κάτι
σπουδαιότερο.
Νοιάζομαι περισσότερο για
τη ζωή, παρά για το σινεμά.
Σε ποιον βαθμό νιώθεις
κοντά στους «παρίες» της ζωής, σε εκείνους που, για οποιονδήποτε λόγο, δε
συμμορφώνονται με τους κυρίαρχους κανόνες/προσδοκίες;
Kατά κάποιον τρόπο όλοι είμαστε παρίες
- ή υπάρχουν στιγμές κατά τις οποίες αισθανόμαστε έτσι.
Πολλά στοιχεία του
χαρακτήρα του Όσκαρ αντλήθηκαν από έναν θείο μου, που αντιμετωπίζει προβλήματα
αλκοολισμού.
Είναι ένας όμορφος,
ταπεινός, εύθραυστος, αλλά και προβληματικός άνθρωπος. Πέρασα πολύ χρόνο μαζί
του, για να τον αναλύσω.
Κάποιες στιγμές, νιώθω
ότι έχουμε κοινά στοιχεία. Αποτύπωσα, λοιπόν, αυτά τα στοιχεία, ώστε να μην
εξελιχθώ κι εγώ έτσι στο μέλλον.
Η ταινία σου θίγει
διακριτικά, αλλά σε βάθος, το ζήτημα των ταξικών διαιρέσεων στην κολομβιανή
κοινωνία, χωρίς να εξωτικοποιεί/εξιδανικεύει/θυματοποιεί τους μη προνομιούχους
χαρακτήρες της.
Πόσο σημαντική είναι η απεικόνιση
αυτών των διαιρέσεων μυθοπλαστικά και πόσο έντονες είναι στην πραγματική ζωή;
Αντιλαμβάνομαι τον εαυτό
μου ως μέλος της εργατικής, της μεσαίας τάξης και το Μεδεγίν είναι μια πόλη με
πολλή ανισότητα.
Ως καλλιτέχνης,
ενδιαφέρομαι να αποτυπώνω την ταξική διαίρεση στη δουλειά μου, επειδή οι
Κολομβιανοί σκηνοθέτες τείνουν να προβάλλουν τον «άλλο» με έναν κάπως
ανθρωπολογικό -και σε μερικές περιπτώσεις οπορτουνιστικό- τρόπο.
Κάνω κοινωνικό σινεμά.
Υπάρχει, λοιπόν, ένα ηθικό δίλημμα στην επιλογή της αποτύπωσης του «άλλου». Τα
διλήμματα του κεντρικού χαρακτήρα είναι και τα δικά μου, καθημερινά διλήμματα.
Ο Όσκαρ είμαι εγώ, όσον
αφορά στο πώς αλληλεπιδρά με το περιβάλλον του.
Το Ένας Ποιητής καταπιάνεται
επίσης με την έννοια της ομορφιάς.
Ο Ubeimar Rios, ειδικότερα, ο ηθοποιός
που υποδύεται τον Όσκαρ, μπορεί να μην είναι η επιτομή της σωματικής ομορφιάς
εξωτερικά, ωστόσο εκπέμπει ένα σπαρακτικό εσωτερικό φως. Ποιος είναι ο δικός σου
ορισμός της «ομορφιάς»;
Δεν επέλεξα τον Ubeimar Rios επειδή
είναι ή δεν είναι σωματικά όμορφος, αλλά επειδή είναι μοναδικός. Το ίδιο ίσχυε
και για τους υπόλοιπους χαρακτήρες.
Πρέπει να σκεφτείς και να
αναλύσεις πολλά στη διάρκεια ενός casting, μεταξύ των οποίων τα χαρακτηριστικά κάθε ανθρώπου
και τις υποκριτικές του ικανότητες.
Η ηθοποιός που υποδύεται
την μητέρα του Όσκαρ, για παράδειγμα, είναι ένας όμορφος, αξιαγάπητος άνθρωπος.
Γι’ αυτό και την διάλεξα. Δεν είναι τέλεια ηθοποιός, οπότε έπρεπε να δουλέψουμε
περισσότερο, για να πετύχουμε το σωστό αποτέλεσμα.
Με προβληματίζει η έννοια
της ομορφιάς σε σχέση με τον κινηματογράφο. Στα casting οι
ηθοποιοί τείνουν να θεωρούν ότι πρέπει να δείχνουν χαριτωμένοι/χαριτωμένες και
πως το σινεμά είναι ταυτόσημο της showbiz.
Δε μου αρέσει αυτό. Μου
αρέσει η ζωή. Και στη ζωή οι άνθρωποι μπορεί να είναι όμορφοι, άσχημοι ή
συνηθισμένοι. Το ίδιο και στον κινηματογράφο, αν αυτό συνδέεται οργανικά με μια ιστορία.
Μπορούν να είναι οτιδήποτε είμαστε.
Αναζητώ την
πραγματικότητα. Λειτουργώ σαν να κάνω ντοκιμαντέρ για τους χαρακτήρες. Και
χρειάζομαι να αισθάνομαι πως υπάρχουν.
Από τον πρωταγωνιστή του Ένας
Ποιητής μέχρι τον τελευταίο χαρακτήρα, το cast είναι συνολικά
εξαιρετικό. Τι αναζήτησες στους ηθοποιούς σας στη συγκεκριμένη ταινία και τι
βρήκες;
Οι χαρακτήρες λειτουργούν
λόγω του σεναρίου. Το πιο σημαντικό κομμάτι της δουλειάς ήταν η όσο το δυνατόν
πιο λεπτομερής και βαθιά αποτύπωσή τους
στο χαρτί.
Ακόμα και οι χαρακτήρες
με τον μικρότερο κινηματογραφικό χρόνο συμμετέχουν εξίσου στη «χορογραφία»,
στην αρμονία που είναι χτισμένη πάνω στο σενάριο.
Ασφαλώς, η διαδικασία του
casting
ήταν
μακρά. Διήρκεσε δύο χρόνια. Κάναμε τις καλύτερες δυνατές επιλογές, ψάχνοντας
παντού. Ένας/μία σπουδαία ηθοποιός μπορεί να προέλθει από οπουδήποτε - είτε
είναι επαγγελματίας, είτε ερασιτέχνης.
Τι σημαίνει να
συνεργάζεσαι με τον Ubeimar
Rios;
Ο Ubeimar αφοσιώθηκε
πολύ στο εγχείρημα, εγκαταλείποντας τη ζωή του.
Στην αρχή, δεν έδειξα
ενδιαφέρoν
γι’ αυτόν, δεν τον αντιλαμβανόμουν ως τον ποιητή τον οποίο είχα στο μυαλό μου, αλλά
πιο πολύ ως έναν από τους δευτερεύοντες χαρακτήρες του κύκλου των ποιητών.
Όταν, όμως, τον
παρακολούθησα στο βίντεο του casting,
άλλαξε την οπτική μου για τον πρωταγωνιστικό χαρακτήρα. Σαν να μου τον
«έκλεψε».
Κι αυτό είναι ένα από τα
ευχάριστα «ατυχήματα» της κινηματογραφικής διαδικασίας. Κάθε ταινία είναι
προϊόν πολλών παραγόντων.
Κάναμε πρόβες επί σχεδόν
τρεις μήνες με τον Ubeimar,
για να νιώσει άνετα με την τεχνική της υποκριτική, καθώς ήταν η πρώτη μου
εμφάνιση σε ταινία. Οι πρόβες μάς βοήθησαν να αποκομίσουμε το καλύτερο δυνατόν
από αυτόν.
Έπρεπε να δουλέψει πολύ.
Όλο το συνεργείο τον αγάπησε. Ήταν μια όμορφη εμπειρία και για εκείνον και για
εμάς.
Το φιλμ σου υιοθετεί έναν
σκοτεινά κωμικό τόνο. Μήπως επειδή η ίδια η ζωή είναι -ή μπορεί να είναι- κωμικοτραγική;
Ή μήπως το κωμικό στοιχείο εισάγεται για να εξισορροπήσει το βαρύ περιεχόμενο
της ταινίας;
Ήθελα κυρίως να γυρίσω
μια κωμωδία για θεραπευτικούς λόγους, επειδή το φιλμ προέκυψε από μια αίσθηση
απογοήτευσης και επειδή βασανιζόμουν κάνοντας σινεμά εκείνη την περίοδο.
Ήθελα να απαλλαγώ από
αυτήν την ιδέα, να απολαύσω τη διαδικασία της δημιουργίας μαζί με το υπόλοιπο
συνεργείο και να επανασυνδεθώ με το νεανικό μου πάθος για το σινεμά.
Επιπλέον, δεν υπήρχε
άλλος τρόπος να διαχειριστώ τα θέματα της ταινίας.
Ήθελα να μιλήσω για και
να γελάσω με τα πάντα: με την κοινωνία, με τα διλήμματα του καλλιτέχνη, με τα
προβλήματα τού να είσαι άντρας, στρέφοντας την κάμερα προς τους καλλιτέχνες και
προς έμενα, κάνοντάς μας να αισθανθούμε άβολα.
Η ποίηση μού επιτρέπει να
γελάσω με τα πάντα - και με τον εαυτό μου. Ελπίζω κι οι θεατές να μπορούν να
γελάσουν με τους εαυτούς τους.
Λατρεύω, εξάλλου, την
κωμωδία, που αντιμετωπίζεται ως δευτερεύουσα τέχνη, όχι τόσο σημαντική όσο το
δράμα. Με την κωμωδία μπορείς να μιλήσεις ελεύθερα για ζητήματα με τα οποία
φοβάσαι να καταπιαστείς.
Σε έναν κόσμο κυριαρχούμενο
από πολέμους και γενοκτονίες, έχει ακόμα νόημα η τέχνη;
Για μένα, η τέχνη έχει
πολύ νόημα. Γι’ αυτό, άλλωστε, και ήθελα να γυρίσω ένα φιλμ σχετικά με αυτήν.
Αναζητούσα τον πυρήνα της.
Όταν ξεκίνησα να
ασχολούμαι με τον κινηματογράφο, ήταν κάτι τεράστιο για μένα.
Μεγαλώνοντας, και καθώς
γίνεσαι κομμάτι της καλλιτεχνικής βιομηχανίας, αντιλαμβάνεσαι και λιγότερο
ενδιαφέροντα πράγματα. Τότε, η τέχνη μετατρέπεται σε ό,τι αντιπαλεύεις.
Πάνω σε αυτά τα ζητήματα
ήθελα να στοχαστώ με το Ένας Ποιητής.
Υπάρχει τέχνη αυθεντική,
γεμάτη ψυχή και αγάπη, και καλλιτέχνες πρόθυμοι να μιλήσουν για όσα κουβαλάνε
στην καρδιά τους.
Κάποιες φορές, όμως,
κάνουμε τέχνη για να ευχαριστήσουμε τους άλλους και σκεπτόμενοι την αγορά.
Αυτό το φιλμ συνιστά, για
μένα, την αναζήτηση της τέχνης η οποία είναι αγνή, προσωπική και όμορφη.
Ευχαριστώ θερμά
τον σκηνοθέτη για τον χρόνο του και για την παραχώρηση της
φωτογραφίας του.
H ταινία του Simón Mesa Soto Ένας Ποιητής προβάλλεται στους κινηματογράφους από τις 28 Μαΐου σε διανομή της Filmtrade.








