Ross Daly: «Οι μουσικοί οφείλουμε να είμαστε υπηρέτες της ιερής τέχνης της μουσικής»

 

Ross Daly (Φωτογραφία: April Renae)

Για περισσότερα από πενήντα χρόνια, ο ιρλανδικής καταγωγής μάστορας της κρητικής λύρας, Ross Daly, αποτελεί σημείο αναφοράς της κρητικής πολιτιστικής ζωής και του ανθρώπινου τοπίου του νησιού.

Μια συνομιλία μαζί του ενόψει της εμφάνισής του με την Κέλυ Θωμά στο Theatre of the NO την Πέμπτη 8 Ιανουαρίου.

«Η μουσική είναι η γλώσσα του διαλόγου μου με αυτό που αντιλαμβάνομαι ως ιερό», δηλώνετε. Ποιος είναι ο ορισμός σας για την «ιερότητα» τόσο από πνευματική όσο και από καλλιτεχνική άποψη - ειδικά σε σχέση με τη μουσική;

Εκείνο που είναι ιερό για μένα είναι αυτό που αποκαλύπτει την ενότητα πίσω από την ψευδαίσθηση του διαχωρισμού. Η μουσική, όπως την αντιλαμβάνομαι, δεν είναι μια γλώσσα περιγραφικού ή αναπαραστατικού χαρακτήρα.

Αντίθετα, επικαλείται την παρουσία των αρχετύπων σε σχέση με ένα υπόβαθρο καθαρής συνειδητότητας. Είναι ακριβώς αυτή η συνειδητότητα που μας ενώνει όλους, καθώς αποτελεί τον ίδιο τον πυρήνα του είναι καθενός και καθεμιάς από εμάς.

Ταυτόχρονα υποτιμητικός, γενικός, απλοϊκός και χαλαρά λειτουργικός, ο όρος «World Music» μπορεί να εφαρμόζεται και στο δημιουργικό σας έργο. Πόσο μακριά -ή κοντά σε- αυτήν την έννοια βρίσκεστε;

Δε θεωρώ τον όρο «World Music» σχετικό με τη μουσική που με αφορά.

Πάντα ήταν ένας κάπως αδέξιος όρος, ο οποίος, απ’ ό,τι φαίνεται, εξυπηρετούσε κυρίως ανθρώπους της «μουσικής βιομηχανίας» που είχαν ανάγκη από μια σύντομη και εύηχη ετικέτα για λόγους μάρκετινγκ.

Δυστυχώς, φέρει επίσης ένα όχι και τόσο διακριτικό ρατσιστικό υπόβαθρο.

Ένας ουτίστας από το Κάιρο ή ένα ντουέτο λύρας/λαούτου από την Κρήτη θεωρούνται «World Music», ενώ ο Μπετόβεν ή ο Τσαϊκόφσκι, όχι. Πρόκειται απλώς για μια ακόμη εκδοχή του σχήματος «εμείς» και «οι άλλοι».

Αν και ιρλανδικής καταγωγής, αποτελείτε σημείο αναφοράς της κρητικής πολιτιστικής ζωής και του ανθρώπινου τοπίου για περισσότερα από πενήντα χρόνια.

Τι σας τράβηξε εξαρχής στην Κρήτη και, επιπλέον, στην κρητική λύρα; Ήταν ένα είδος εσωτερικού καλέσματος;

Έχω απαντήσει σε αυτή την ερώτηση τουλάχιστον δέκα χιλιάδες φορές στη διάρκεια της πενηντάχρονης παραμονής μου εδώ στην Κρήτη.

Μετά από όλο αυτό τον χρόνο, ειλικρινά δεν αισθάνομαι ούτε την ανάγκη ούτε την επιθυμία να απαντήσω για άλλη μια φορά στο ερώτημα αυτό.

Αισθάνεστε ευθυγραμμισμένος με τα περισσότερα χαρακτηριστικά/ήθη του «μέσου» Κρητικού ατόμου ή υπάρχουν ακόμα συμπεριφορές και κανόνες που δεν μπορείτε να κατανοήσετε/υιοθετήσετε πλήρως;

Δεν αισθάνθηκα ποτέ την ανάγκη να υιοθετήσω τα χαρακτηριστικά του μέσου Κρητικού, ούτε κανενός άλλου λαού.

Οι συνθήκες της ζωής μου ήταν τέτοιες που δε γεννήθηκα ούτε μεγάλωσα στο πλαίσιο κάποιας συγκεκριμένης εθνικής ταυτότητας, και ποτέ δε μου φάνηκε ιδιαίτερα καλή ιδέα να υιοθετήσει κανείς μια τέτοια ταυτότητα ως ενήλικας.

Έτσι, είμαι ένα κράμα επιρροών από τα διάφορα περιβάλλοντα στα οποία έζησα, και αισθάνομαι απολύτως καλά με αυτό. Πιστεύω ότι αυτή η «ταυτότητα» με βοηθάει να προσαρμοστώ ως αυτός που είμαι, όπου βρεθώ.

Είστε ή -με τη σειρά σας- υπήρξατε συνθέτης, ερμηνευτής, δάσκαλος και μαθητής. Πώς βιώνετε καθεμία από αυτές τις ικανότητες στο πλαίσιο της δια βίου ενασχόλησής σας με την κρητική λύρα;

Αυτές τις ιδιότητες τις βιώνω τόσο σε σχέση με ορισμένα συγκεκριμένα όργανα, όπως η κρητική λύρα, όσο και σε σχέση με τη μουσική γενικότερα.

Είναι η μουσική εκείνη που ενοποιεί αυτές τις φαινομενικά διακριτές ιδιότητες. Στην πραγματικότητα, δεν μπορούν να υπάρξουν ως ξεχωριστές. Για μένα, εμείς οι μουσικοί οφείλουμε να είμαστε υπηρέτες της ιερής τέχνης της μουσικής.

Σε ποιο βαθμό ενδυναμώνεται, εμπλουτίζεται, εδραιώνεται ή/και «αμφισβητείται» η δική σας δεξιοτεχνία/καλλιτεχνία μέσω της αλληλεπίδρασής σας με γνωστούς δασκάλους και νεότερους μαθητές και μαθήτριες;

Η μουσική είναι κατεξοχήν μια διαδραστική τέχνη. Μαθαίνουμε από άλλους ανθρώπους και άλλοι άνθρωποι μαθαίνουν από εμάς.

Όλοι μας είμαστε ταυτόχρονα δάσκαλοι και μαθητές και, στον βαθμό που «δινόμαστε» σε αυτούς τους ρόλους, έχουμε περισσότερα πράγματα τόσο να προσφέρουμε όσο και να δεχτούμε.

Ολόκληρος ο μουσικός μας κόσμος περνά μέσα από τη σχέση μας με τους δασκάλους μας, τους μαθητές μας και τους ανθρώπους που μας κάνουν την τιμή να μας ακούν.

Το 1982 ιδρύσατε το πλέον διάσημο Μουσικό Εργαστήρι «Λαβύρινθος».

Σχεδόν σαράντα πέντε χρόνια αργότερα, νιώθετε ότι έχετε πετύχει τους περισσότερους από τους στόχους που είχατε αρχικά θέσει ή οι οποίοι τέθηκαν στην πορεία, ή υπάρχουν ακόμα ανοιχτοί λογαριασμοί;

Έχουμε επιτύχει πολλούς από τους στόχους που είχαμε θέσει αρχικά, άλλους που προέκυψαν στην πορεία και ακόμη και κάποιους που δε γνωρίζαμε καν ότι επιδιώκαμε. Ωστόσο, κάθε μέρα μάς φέρνει νέους στόχους και νέες προκλήσεις.

Αυτό που έχει σημασία για εμάς είναι να παραμένουμε πάντοτε ευέλικτοι και ανοιχτοί σε νέες προκλήσεις, παραμένοντας ταυτόχρονα πιστοί στις πολύ συγκεκριμένες και απλές αξίες που οδήγησαν στη δημιουργία του Λαβύρινθου.

Έχετε μια μεγάλη συλλογή από παραδοσιακά όργανα. Τι σκοπεύετε να κάνετε με αυτά τα επόμενα χρόνια;

Αυτήν τη στιγμή εκτίθενται στο κτίριό μας στο χωριό Χουδέτσι.

Παράλληλα, εγκαινιάζουμε ένα διαδικτυακό μουσείο οργάνων, το οποίο δεν θα περιλαμβάνει μόνο τη δική μου συλλογή, αλλά και όργανα από μια ποικιλία συλλεκτών από όλο τον κόσμο, οι οποίοι έχουν εκφράσει ενδιαφέρον να συνεργαστούν μαζί μας.

Μαζί με την συνεργάτριά σας, Κέλυ Θωμά, παίζετε ζωντανά για πρώτη φορά στη σκηνή του Theatre of the ΝO την Πέμπτη 8 Ιανουαρίου στις 21:00.

Εκεί, θα παρουσιάσετε ένα πρόγραμμα το οποίο περιλαμβάνει στοιχεία ενός νέου μουσικού είδους, το οποίο περιγράφετε ως «Σύγχρονη Τροπική Μουσική». Θα θέλατε να διευκρινίσετε πού έγκειται η καινοτομία αυτού του είδους;

Κατά τους δύο τελευταίους αιώνες, με την ανάδυση της έννοιας του έθνους-κράτους στην ευρύτερη περιοχή μας, καθένα από αυτά τα νεοσύστατα κράτη -πολλά νεότερα ακόμη και από την Αυστραλία, αλλά με πανάρχαια ονόματα (Ελλάδα, Αίγυπτος, Περσία, Συρία, Ισραήλ, Ινδία κ.ά.)- βρέθηκε αντιμέτωπο με την πρόκληση να συνδέσει τη σύγχρονη πολιτισμική του ταυτότητα με το μακρινό και συχνά ένδοξο παρελθόν του.

Σε πολλές περιπτώσεις, δυστυχώς, αυτή η διαδικασία εκλήφθηκε και ως ανάγκη «καθαρισμού» και εξάλειψης «ξένων» ή «μολυσματικών» επιρροών που προέρχονταν από γειτονικούς πολιτισμούς.

Ως αποτέλεσμα, δόθηκε υπερβολική έμφαση στην εθνική ή εθνοτική διάσταση κάθε πολιτισμού, παρά το γεγονός ότι ο πλούτος του οφειλόταν ακριβώς στις χιλιετίες αλληλεπίδρασης και ανταλλαγής με άλλους πολιτισμούς της περιοχής.

Η σύγχρονη τροπική μουσική επιδιώκει να ενθαρρύνει τους σημερινούς συνθέτες να προσεγγίζουν αυτό που συνηθίζεται να ονομάζεται «παραδοσιακή» μουσική με έναν πολύ πιο ανοιχτό τρόπο.

Το γεγονός ότι ένας συνθέτης μπορεί να προέρχεται από μια συγκεκριμένη χώρα δε θα έπρεπε να τον περιορίζει στο να αντλεί επιρροές αποκλειστικά από τη δική της πολιτισμική παράδοση.

Όλοι έχουμε τη δυνατότητα να μαθαίνουμε ο ένας από τον άλλον και να επηρεαζόμαστε αμοιβαία στο δημιουργικό μας έργο, χωρίς να υψώνουμε σύνορα ανάμεσά μας.

Σε έναν κόσμο όπου μαίνονται γενοκτονίες, πόλεμοι, κλιματική καταστροφή και ανισότητες, ποια είναι η χρησιμότητα της τέχνης, τελικά; Nα δημιουργήσει συνείδηση, να προσφέρει ενδυνάμωση, να μοιραστεί παρηγοριά;

Πιστεύω ότι η τέχνη έχει τη δύναμη να φέρνει τους ανθρώπους πιο κοντά στο «κέντρο» τους και στην αληθινή τους φύση.

Πολλά από τα προβλήματα του κόσμου σήμερα πηγάζουν ακριβώς από την απομάκρυνση των ανθρώπων από αυτήν την ουσιώδη και αληθινή τους φύση.

Αναδύονται κάθε λογής αντιπερισπασμοί, καθένας από τους οποίους προσπαθεί να δελεάσει τους ανθρώπους να ταυτιστούν μαζί του, να προσκολληθούν σε αυτόν ή να του παραδοθούν.

Ως αποτέλεσμα, οι άνθρωποι δυσκολεύονται να διατηρούν και να βιώνουν τη ζωή μέσα από το πρίσμα του αληθινού τους εαυτού.

Πιστεύω βαθιά ότι η μουσική και, γενικότερα, οι τέχνες μπορούν να διαδραματίσουν έναν καθοριστικό ρόλο στο να βοηθήσουν τους ανθρώπους σε αυτήν την πορεία.

Ευχαριστώ θερμά την Ελευθερία Σακαρέλη, υπεύθυνη Επικοινωνίας και Δημοσίων Σχέσεων, για την παραχώρηση του φωτογραφικού υλικού.

Ο Ross Daly και η Κέλυ Θωμά εμφανίζονται ζωντανά στη σκηνή του Theatre of the NO (Κων. Παλαιολόγου 3, Αθήνα) την Πέμπτη 8 Ιανουαρίου, 21:00.

Κέλυ Θωμά και Ross Daly