Σοφία Φωτεινάκη: «Χρειάζεται να μιλήσουμε με απλότητα για τις ψυχικές διαταραχές»

 

Η ψυχική ασθένεια, και συγκεκριμένα η διπολική διαταραχή, βρίσκεται στον πυρήνα της θεατρικής παράστασης Αφήνω ανοιχτά, η οποία συνεχίζεται για δύο ακόμα Κυριακές (18 και 25 Ιανουαρίου) στον Τεχνοχώρο «Φάμπρικα».

Συνομιλώντας με την Σοφία Φωτεινάκη, υπεύθυνη για τη σύλληψη, το κείμενο και τη σκηνοθεσία της παράστασης, σε παραγωγή της θεατρικής ομάδας «Γκάνμπατε».

Είσαι εκ των ιδρυτικών μελών της θεατρικής ομάδας «Γκάνμπατε», η οποία δημιουργήθηκε το 2023.

Θα ήθελες κατ’ αρχάς να μου μιλήσεις για τα οράματα και τους στόχους της ομάδας, εν μέσω μιας ζόρικης κοινωνικής, οικονομικής, πολιτικής, αλλά και θεατρικής πραγματικότητας - εγχώριας και διεθνούς;

Τα οράματα και οι στόχοι της ομάδας «Γκάνμπατε» είναι να μπορεί να υπάρχει έκφραση συναισθημάτων και δημιουργικότητα μέσα από το θέατρο.

Σαφώς, επειδή διανύουμε δύσκολες εποχές στην οικονομία, στην κοινωνία, στην πολιτική, θα θέλαμε να μιλήσουμε αυτήν την εποχή και για αυτήν τη δυσάρεστη πραγματικότητα.

Η τέχνη πάντα βοηθάει στο να πούμε κάτι πιο απλά και χωρίς κανέναν εκβιασμό.

Τέλος, το κοινωνικό μήνυμα που θέλουμε να περάσουμε είναι να μπορούμε όλοι να συνυπάρχουμε, έστω και μέσα από το θέατρο. Η αποδοχή του εαυτού μας, και κατ’ επέκταση της κοινωνίας, είναι για εμάς η κύρια ανάγκη.

Το πιο πρόσφατο έργο σας, Αφήνω ανοιχτά, σε σύλληψη, κείμενο και σκηνοθεσία δικά σου, αφορά στην ψυχιατρική ασθένεια, και πιο συγκεκριμένα στη διπολική διαταραχή.

Τι απαιτεί η αποτύπωση της ψυχικής πάθησης με καλλιτεχνικά εργαλεία και γιατί, ως ομάδα και ως άτομο, νιώθετε πως σας αφορά η διπολική διαταραχή;

Η παράσταση Αφήνω ανοιχτά είναι για εμένα κάτι προσωπικό, γιατί η μητέρα μου πάσχει από διπολική διαταραχή. Ξέρω, λοιπόν, όλες τις λεπτομέρειες, όλες τις αλλαγές, όλες τις πτυχές ως φροντίστρια της μητέρας μου.

Η αποτύπωση καλλιτεχνικά για μια ψυχική διαταραχή δεν είναι καθόλου εύκολη υπόθεση. Θέλει πολλή μελέτη και προσοχή, γιατί είναι ένα ευαίσθητο θέμα και απαιτεί πολλή ανάλυση του ατόμου που νοσεί.

Νιώθω ότι με αφορά πλήρως, καθώς κατανόησα -και κυρίως δέχτηκα- τα κακώς κείμενα της αρρώστιας, όπως για παράδειγμα είναι το στίγμα, ο αποκλεισμός, η εγκατάλειψη, οι δημόσιες δομές ψυχικής υγείας.

Το κύριο μέλημά μου ήταν να έρθουν οι θεατές και όταν φύγουν από την παράσταση, να ξανασκεφτούν πώς έχουν φερθεί σε κάποιον άνθρωπο που νοσεί από κάποια ψυχική διαταραχή.

Από αριστερά: Κλεονίκη Καραχάλιου, Λένα Πανοπούλου

Επί σκηνής παρακολουθούμε δύο ηθοποιούς (Λένα Πανοπούλου & Κλεονίκη Καραχάλιου), οι οποίες ενσαρκώνουν την πάσχουσα και τη διπολική διαταραχή, αντίστοιχα.

Γιατί επέλεξες να «σπάσεις» τον πρωταγωνιστικό χαρακτήρα σε δύο επιμέρους -αλλά αλληλοσυμπληρούμενους και ενίοτε συνδιαλεγόμενους- χαρακτήρες;

Επέλεξα να βάλω δύο ρόλους διότι ήθελα να είναι ξεκάθαρο με πρακτικό τρόπο, να φαίνεται τι περνάει ένας άνθρωπος όταν τον επισκέπτεται η αρρώστια.

Η διπολική διαταραχή πήρε σάρκα και οστά, και την ενσαρκώνει υπέροχα η Κλεονίκη Καραχάλιου, για να γίνει κατανοητή η διαδρομή που κάνει η ασθενής  μέχρι να φτάσει να χρήζει κλινικής αντιμετώπισης.

Την ασθενή την ενσαρκώνει η Λένα Πανοπούλου, εξίσου υπέροχη ερμηνεία.

Οι δύο ηθοποιοί συνοδεύονται, επίσης, από έναν μουσικό (Χρήστος Ηλιόπουλος). Ποιον ρόλο επιτελεί δραματουργικά η μουσική, ήδη από την αρχική σύλληψη του έργου;

Η μουσική είναι ο εσωτερικός χρόνος της ασθενούς. Βοηθάει να καταλάβουμε το χρόνο της, την έντασή της την αγωνία της. Έχει μέσα χτύπους από ρολόγια έχει ψυχεδελικά κομμάτια τη στιγμή της αυτοκτονίας.

Κατά κύριο λόγο, ο Χρήστος Ηλιόπουλος δημιούργησε ένα ξεχωριστό μουσικό θέαμα για να βοηθήσει την ασθενή να φτάσει στην αποδοχή του ίδιου της του εαυτού και κατ’ επέκταση και της ασθένειάς της.

Σταδιακά, ανοίγεται ένα πεδίο -μια πιθανότητα, ίσως- αλληλοαναγνώρισης, αλληλοαποδοχής και συνύπαρξης μεταξύ της πάσχουσας και της διαταραχής από την οποία υποφέρει.

Σε ποιον βαθμό τόσο ως μέλη των κατά τόπους κοινωνιών όσο και ως θεατές καλλιτεχνικών δρωμένων έχουμε εξοικειωθεί με τη διαταραχή οποιουδήποτε τύπου, χωρίς να την αντιμετωπίζουμε είτε με τον γενναιόδωρο ψευτοανθρωπισμό του απρόσβλητου «ανώτερου», είτε με τον τρόμο του πανικόβλητου αδαούς;

Σίγουρα δεν έχουμε καμία εξοικείωση με τις ψυχικές διαταραχές.

Γι’ αυτό και εγώ ήθελα να έρθει κυρίως κόσμος στο έργο αυτό που δεν έχει καμία σχέση με αυτό. Ήρθαν κάποιοι και έπεσαν από τα σύννεφα όταν κατάλαβαν τι περνάει ένας άνθρωπος που πάσχει συγκεκριμένα από τη διπολική διαταραχή.

Αυτό το γεγονός, το ότι αρχίζουμε να μιλάμε για το ζήτημα ανοιχτά χωρίς ενοχές, φόβο, στίγμα είναι και η λύση για εξοικείωση. Χρειάζεται να μιλήσουμε με απλότητα για τις ψυχικές διαταραχές σε διάφορες κοινωνικές ομάδες.

Χρήστος Ηλιόπουλος

Κατά τη διάρκεια του έργου τίθεται το ερώτημα κατά πόσο η πάσχουσα αποτελεί θύμα, θύτη ή θεατή. Γιατί έκρινες σκόπιμο να εντάξεις το ερώτημα αυτό στην αφήγηση;

Έθεσα το ερώτημα, «Θύμα, θύτης ή θεατής;», για να αναρωτηθεί το κοινό πάνω σε αυτό που βιώνει η ασθενής.

Όμως στο τέλος αφήνω ανοιχτό το ενδεχόμενο να μην είναι τίποτα από όλα αυτά. Κυρίως το ερώτημα είναι θύμα, θύτης ή θεατής του εαυτού της, της κοινωνίας, της οικογένειας της ίδιας της ζωής.

Η αφίσα της παράστασης προέρχεται από ένα σχέδιο νοσηλευόμενης στην 6^η Πτέρυγα της Ψυχιατρικής Κλινικής του Δαφνίου. Με ποιο κριτήριο μετεξελίχθηκε σε αφίσα της παράστασης;

Η εικόνα αυτή, όταν την κοιτάω, τα μάτια  της κοπέλας που είναι ζωγραφισμένα μού θυμίζουν την ευαισθησία ενός ατόμου το οποίο έχει ψυχική διαταραχή.

Με το που είδα την τοιχογραφία κατάλαβα ότι κάτι βασανίζει την κοπέλα αυτή. Αυτό ήταν και το κριτήριο. Κυρίως τα ευαίσθητα μάτια που μιλάνε.

Σε ποια άλλα πλαίσια -πλην του θεατρικού- θα μπορούσε να φιλοξενηθεί η παρουσίαση του έργου; Έχετε σκεφτεί -ως ομάδα- τα επόμενα βήματα;

Θα θέλαμε να πάμε σε σχολεία από τρίτη γυμνασίου και πάνω είναι σημαντικό να μιλάμε στα σχολεία για τις ψυχιατρικές διαταραχές.

Ακόμα, θα θέλαμε να πάμε στην επαρχία, διότι εκεί τα πράγματα όσον αφορά στην ψυχική υγεία είναι πολύ πίσω, δεν υπάρχει καμία ενημέρωση.

Τέλος, σε συλλόγους φροντιστών ατόμων με ψυχική διαταραχή για να μπορέσουν να βοηθηθούν οι ίδιοι βλέποντας ότι τελικά η αποδοχή είναι αυτή που φέρνει τη λύτρωση του ατόμου αλλά και την έναρξη μιας ευτυχισμένης  ζωής.

Ως ομάδα, πάλι, θα κινηθούμε σε κοινωνικά θέματα και καθόλου προβεβλημένα. Θέλουμε να μιλήσουμε απροκάλυπτα στους ανθρώπους για αυτά που είναι δίπλα τους και απλά κλείνουν τα μάτια τους.

Η παράσταση Αφήνω ανοιχτά, σε σύλληψη, κείμενο και σκηνοθεσία της Σοφίας Φωτεινάκη, παρουσιάζεται για δύο ακόμη Κυριακές (18 και 25 Ιανουαρίου) στον Τεχνοχώρο «Φάμπρικα» (Μεγάλου Αλεξάνδρου 125 και Ευρυμέδοντος) στις 21:15.