Κυριακή 13 Απριλίου 2025

Una Baines: «Φεμινισμός σημαίνει να μην αφήνεις τα καθάρματα να σε εξουθενώνουν»

 


Ιδρυτικό μέλος των ιστορικών The Fall, των Blue Orchids, των The Fates και των Poppycock, η Una Baines είναι μια από τις πιο επιδραστικές φυσιογνωμίες στο πεδίο του post-punk των τελευταίων δεκαετιών.

Συζητάμε μαζί της ενόψει της συναυλίας την Τρίτη 15 Απριλίου στην Αθήνα της φεμινιστικής ποπ μπάντας Poppycock, την οποία συνίδρυσε το 2012.

Έχεις υπάρξει ιδρυτικό μέλος των The Fall, Blue Orchids, των The Fates και των Poppycock. Πότε συνειδητοποίησες για πρώτη φορά ότι η ενασχόλησή σου με την τέχνη γενικότερα και τη μουσική ειδικότερα θα ήταν ένα ταξίδι ζωής;

Μου άρεσε η συγγραφή και η μουσική από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου. Βιβλία, Μουσική, Τέχνη, Ζώα, Φύση. Δεν το σκέφτηκα ποτέ μακροπρόθεσμα ως παιδί φυσικά. Ήταν απλώς ένα μέρος της ζωής μου σαν να παίζω έξω και να ονειρεύομαι την ημέρα.

Όταν γνώρισα τον Mark, δεν άργησε να μου πει πως ήθελε να ξεκινήσει ένα συγκρότημα. Το έβλεπε ως μια διέξοδο από μια βαρετή ζωή με ελάχιστες ή καθόλου προοπτικές.

Όταν εμείς, οι αρχικοί The Fall, συναντηθήκαμε και αρχίσαμε να συνδυάζουμε λέξεις και μουσική, ήταν μια αποκάλυψη για μένα. Σαν να γράφω διηγήματα με ρυθμούς και μπιτ. Ήταν χαρούμενο!

Συναντηθήκατε με τον μακαρίτη Mark E. Smith όταν κι οι δυο ήσασταν σε εφηβική ηλικία.

Σε αυτά τα χρόνια εστιάζουν τα απομνημονεύματά σου σε μορφή κόμικ, εικονογραφημένο από τον Keith McDougall, I’ll be your mirror, που κυκλοφόρησε το 2015. Γιατί αποφάσισες να τα κυκλοφορήσεις σε μορφή κόμικ;

Σκέφτηκα ότι ένα βιβλίο κόμικ για τα πρώτα χρόνια θα ήταν ενδιαφέρον. Ήθελα πολύ τα ψυχεδελικά μέρη να είναι οπτικά. Είμαι ευχαριστημένη με το αποτέλεσμα.

Ήσασταν δύο εξίσου ισχυρογνώμονες άνθρωποι, παρά -ή ίσως λόγω- της νεαρής ηλικίας σας. Αυτό σας έφερε κοντά, αρχικά;

Είχαμε πολλά κοινά ενδιαφέροντα: το διάβασμα, την ακρόαση μουσικής, την τέχνη, την πολιτική...

Παρέα με τον Mark, τον Martin Bramah και τον Tony Friel, σχηματίσατε τους The Fall το 1976.

Γιατί θεωρούσατε πως χρειαζόταν ακόμα ένα συγκρότημα; Πρέπει να «κατηγορήσουμε» τους Τhe Sex Pistols, μια από τις κύριες επιρροές σας, για αυτή την επιλογή;

Οι συναυλίες των The Sex Pistols ήταν απίστευτα σημαντικές.

Για εμάς, τη δυσαρεστημένη νεολαία, ήταν μέρος της δημιουργίας μιας ισχυρής ενέργειας που άνοιξε, ή μάλλον σάρωσε τις πόρτες του κατεστημένου εφησυχασμού και της υποκρισίας μέσα στη μουσική βιομηχανία και όχι μόνο.

Οι The Fall θα είχαν υπάρξει, ωστόσο, έτσι κι αλλιώς.

«Η φεμινιστική της οπτική βοήθησε στη διαμόρφωση της πρώιμης πολιτικής στάσης του συγκροτήματος και ήταν ένα από τα πολύ λίγα μέλη των The Fall, πέραν του frontman Mark E. Smith, η οποία συνέβαλε με στίχους στα τραγούδια του γκρουπ», διαβάζω στη Wikipedia.

Με ποια έννοια βοήθησες στη διαμόρφωση της «πρώιμης πολιτικής στάσης» των The Fall, με ποιο ρεύμα φεμινισμού ταυτιζόσουν τότε και ποια από τα τραγούδια του συγκροτήματος φέρουν επίσης την «υπογραφή» σου;

Δεν μπορείς να πραγματοποιήσεις κανενός είδους πρόοδο ενώ αγνοείς το ήμισυ της ανθρώπινης φυλής. Ο φεμινισμός είναι απαραίτητος.

Πρέπει να υπάρξει επίγνωση των ανισοτήτων τις οποίες πολλές γυναίκες είναι υποχρεωμένες να αντιμετωπίζουν καθημερινά.

Για μένα δεν υπάρχει κανένα φεμινιστικό ρεύμα.

Οι γυναίκες έχουν καταπιεστεί από τα πατριαρχικά συστήματα επί αιώνες. Είναι μια συνεχής, αυξανόμενη συνειδητοποίηση. Για ορισμένες γυναίκες είναι το δικαίωμα να μην ακρωτηριάζονται τα γεννητικά τους όργανα.

Πραγματικά πρόκειται για τα ανθρώπινα δικαιώματα, τι είδους κόσμο θέλουμε να αναπτύξουμε με σεβασμό και αξιοπρέπεια στον πυρήνα του.

Νομίζω ότι ο Mark επηρεάστηκε από τις εμπειρίες μου ως νοσοκόμας στο νοσοκομείο του Prestwich. Το καθεστώς εκεί ήταν ανελέητο και αμείλικτο. Προσωπικό και κάτοικοι, μια κατάσταση τύπου «αυτοί και εμείς». Απανθρωποποίηση. 

Το Repetition έρχεται στο μυαλό.

Μετά από μια πρώιμη συναυλία των The Fall, εγώ και ο Μαρκ παρενοχληθήκαμε από έναν τύπο στο κοινό που μας είπε πώς η αδερφή του είχε ωφεληθεί από την ηλεκτροσπασμοθεραπεία και δεν είχαμε το δικαίωμα να πούμε κάτι διαφορετικό.

Θα μπορούσα να γράφω για αυτό το θέμα για πολύ καιρό, αλλά θα το αφήσω εκεί.

Το Rowche Rumble ήταν άλλο ένα. Είχα αφήσει το συγκρότημα μέχρι τότε. Λατρεύω αυτό το τραγούδι.

Έχοντας πάρει -και επιβιώσει από- υπερβολική δόση ναρκωτικών και νευρικό κλονισμό την άνοιξη του 1978, εγκατέλειψες το συγκρότημα. Πώς έχεις διαχειριστεί τη χρήση -και την κατάχρηση- ναρκωτικών από τότε;

Μετά το «overdose» μου -ένα φιλικό μου πρόσωπο πρότεινε να μου δώσουν ένα hotshot- μου πήρε έναν χρόνο για να ανακτήσω τον εαυτό μου. Έμοιαζε σαν να είχαν γκρεμιστεί όλα. Σώμα, μυαλό και ψυχή έπρεπε να ανακάμψουν.

Είμαι μεγάλη θαυμάστρια της ιατρικής της Φύσης και πιστεύω πως δεν πρέπει να αλλοιώνομαι χάριν του κέρδους και για βραχυπρόθεσμες διορθώσεις.

Η κάνναβη, για παράδειγμα, είναι ένα πολύ ευεργετικό φυτό με πολλές ιδιότητες που συμβάλλουν στην υγεία. Δεν πρέπει να αλλοιωθεί για να αυξηθεί η THC (σημ.: τετραϋδροκανναβινόλη).

Κάτι τέτοιο τη θέτει εκτός ισορροπίας και μετά μπορεί να είναι επιβλαβής.

Η φύση έχει δημιουργήσει έναν κόσμο γεμάτο φυτά τα οποία μπορούν να μας βοηθήσουν με τις αρρώστιες/ασθένειές μας. Υπάρχουν πολλά για να μάθεις και τα περισσότερα φάρμακα μπορείς να τα καλλιεργήσεις δωρεάν.

Αφότου χώρισαν οι δρόμοι σου με τους The Fall, συνίδρυσες τους Blue Orchids το 1979. Κατά τη διάρκεια των ετών που παρέμεινες μέλος τους, οι Blue Orchids λειτούργησαν και ως backing και ως support γκρουπ για την Nico.

Ποια ήταν η Nico, ως πρόσωπο, πίσω από τον μύθο;

Θεωρούσα ότι ο Νίκο ήταν ένας πολύ έξυπνος χαρακτήρας. Η μουσική της είναι μοναδική. Μια οραματίστρια η οποία ενσάρκωσε τη γοτθική αυθεντικότητα.

Το 2012 συνίδρυσες το συγκρότημα Poppycock, μια σχεδόν αποκλειστικά γυναικεία «ασταθή κολεκτίβα μουσικών».

Γιατί το ήθος και η πρακτική της κοινότητας, με όποιον τρόπο κι αν εκδηλώνονται, ήταν πάντα τόσο καθοριστικά για σένα;

Περιέργως, υπήρξαν αρκετοί άνθρωποι που ενεπλάκησαν στις Poppycock όλα αυτά τα χρόνια. Ωστόσο, ήταν πάντα κατά κύριο λόγο γυναίκες. Και γιατί όχι; Η μπάντα έχει αλλάξει με ανθρώπους να φεύγουν και να νέους να έρχονται ανά τα χρόνια.

Η σύνθεση τώρα είναι αρκετά σταθερή. Είναι μια τόσο ταλαντούχα ομάδα μουσικών και τραγουδιστριών που νιώθω προνομιούχα να συνεργάζομαι μαζί τους.

Πάντα αγαπούσα πολλές, διαφορετικές μορφές μουσικής και, ως παιδί, στιχουργικά είχαν απήχηση σε μένα. Π.χ., το In the Ghetto του Elvis Presley, το Love of the common people του Nicky Thomas ή το Ball of Confusion των The Temptations.

Έμοιαζε σαν ο κόσμος να ήταν γεμάτος από ανθρώπους οι οποίοι νοιάζονταν για τον κόσμο, για την κοινότητα, γι’ αυτό που συνέβαινε.

Μετά από μια παρατεταμένη «κυοφορία», τον Σεπτέμβριο του 2024 οι Poppycock έφεραν τελικά στον κόσμο ένα απολαυστικό, αλλά συγκινητικό, ποπ κόσμημα -από το εξώφυλλο μέχρι την τελευταία νότα-, το Magic Mothers.

Σ’ ευχαριστούμε που περιγράφεις το Magic Mothers ως ένα «ποπ κόσμημα», αυτό είναι υπέροχο!

Ποιος είναι ο ορισμός σου για την ποπ μουσική στις μέρες μας; Και πώς μπορεί να παραμείνει πολιτική, όντας προσβάσιμη σε ευρύτερο κοινό;

Αποφεύγοντας τα κλισέ, παίζοντας με τις λέξεις και βρίσκοντας εκείνες που φαντάζουν κατάλληλες για σένα.

Και τι μαγικό έχουν οι μητέρες και η μητρότητα;

Λοιπόν, έχω τρία παιδιά τα οποία μεγάλωσα στην κοιλιά μου και τα γέννησα, κι είναι απλά ένα θαύμα, ανεξάρτητα από το πώς νιώθεις, ή η επιστήμη το εξηγεί και η ποίηση το αγγίζει

Kι όμως, είμαστε όλοι εδώ επειδή κάποιος άνθρωπος μάς γέννησε. Αυτό, το ονομάζω «Mαγεία» - όπως ένα δέντρο μπορεί να παράγει αρκετούς σπόρους για να μεγαλώσει ένα μαγικό δάσος!

Το Magic Mothers έχει να κάνει με τη δύναμη, την αντοχή και τη συμπόνια.

Τέλος, τι είδους φεμινισμό θέτεις σε εφαρμογή σήμερα, σε μια εποχή που, ειδικά μετά την έλευση του κινήματος #MeToo, οι «σειρήνες» της αφομοίωσης και της οικειοποίησης ακούγονται πιο δυνατά από ποτέ;

Δεν προσυπογράφω κάποιο δόγμα, ούτε διαφορετικούς τύπους φεμινισμού. Ο φεμινισμός έχει να κάνει με την ισότητα και τη δικαιοσύνη.

Σε προσωπικό επίπεδο, σημαίνει να μην αφήνεις τα καθάρματα να σε εξουθενώνουν, να έχεις τα μάτια σου ανοιχτά και να διατηρείς το χιούμορ σου και όλα όσα αγαπάς.

Οι Poppycock εμφανίζονται λάιβ στο Ίλιον plus (Κοδριγκτώνος 17, Αθήνα) την Τρίτη 15 Απριλίου. Τη συναυλία ανοίγουν οι The Periods.



Πέμπτη 10 Απριλίου 2025

Βασίλης Βηλαράς: «Όλοι παλεύουμε με την εσωτερικευμένη ομοφοβία μας»

 

Βασίλης Βηλαράς (Φωτογραφία: Θεόφιλος Τσιμάς)

Σκηνοθέτης και ηθοποιός με προσωπικό στίγμα, ο Βασίλης Βηλαράς συμπράττει με την Λένα Κιτσοπούλου στην πολυεπίπεδη παράσταση Σε φιλώ, Πέτρος, η οποία ολοκληρώνεται την Κυριακή 13 Απριλίου.

Μια συνάντηση με τον Βασίλη Βηλαρά.

Μιας και η θεατρική διαδρομή σου ξεκίνησε από το Θέατρο Κωφών Ελλάδος, θα ήθελα να μου μιλήσεις για το τι σου έχει αφήσει ως αποτύπωμα σε προσωπικό και καλλιτεχνικό επίπεδο.

Τα έξι χρόνια κατά τα οποία συνεργάστηκα με το Θέατρο Κωφών ήταν πολύ καθοριστικά.

Όταν αποφοίτησα από τη Δραματική Σχολή «Αρχή» της Νέλλης Καρρά, μου πρότεινε η ίδια να αναλάβω τον ρόλο του σκηνοθέτη σ’ αυτό.

Απάντησα «ναι» ενστικτωδώς, χωρίς να ξέρω αν ήθελα κάτι τέτοιο. Ήδη στη Σχολή με αποκαλούσαν «σκηνοθέτη», πάντως.

Απέπνεες «σκηνοθετίλα»;

Με έναν τρόπο, φαντάζομαι πως ναι. Ίσως επειδή έπαιρνα έναν πιο «ηγετικό» ρόλο στην οργάνωση παρουσιάσεων στο πλαίσιο της Σχολής.

Μπαίνοντας, λοιπόν, σ’ αυτό το θέατρο το σημαντικότερο που έμαθα ήταν ότι κάθε άνθρωπος θέλει τον δικό του χειρισμό για να επικοινωνήσεις μαζί του, πολύ περισσότερο όταν, σ’ αυτήν την περίπτωση, δε μιλάγαμε την ίδια γλώσσα.

Συνειδητοποίησα έτσι, πως όταν δεν μπορεί να με καταλάβει κάποιος, δε φταίει εκείνος, αλλά εγώ.

Οπότε πρέπει εγώ ν’ αλλάξω τον τρόπο με τον οποίο του απευθύνομαι.

Η συγκεκριμένη στάση λείπει στο θέατρο. Όταν, επομένως, οι σκηνοθέτες δεν μπορούν να πάρουν ό,τι ζητάνε από τους ηθοποιούς, εκνευρίζονται με τους ηθοποιούς επειδή δεν τους εκπληρώνουν το μεγάλο καλλιτεχνικό τους όραμα.

Ίσως, όμως, πρέπει οι σκηνοθέτες να βρουν έναν άλλο τρόπο.

Ακούγεται επίπονη διαδικασία.

Για μένα, ο πυρήνας της θεατρικής δουλειάς συνίσταται στο να ξέρεις πώς να απευθύνεσαι σε όλους τους συνεργάτες, εντός κι εκτός σκηνής.

Συνεπώς εκείνη η περίοδος έβαλε τα θεμέλια στην οικοδόμηση αυτής της στάσης.

Και στην αποτύπωση της κίνησης, της μελωδίας και της δύναμης της γλώσσας και των λέξεων.

Εκείνος ο πρώτος κύκλος έκλεισε περισσότερο επειδή είχες εκπληρώσει τις τότε ανάγκες σου;

Είχα πάρει όσα είχε να μου δώσει το συγκεκριμένο σύμπαν και δεν είχα άλλα να δώσω κι εγώ.

Το Θέατρο Κωφών μού έτρωγε αδιανόητα πολύ χρόνο. Οι πρόβες για τις παραστάσεις διαρκούσαν τότε εννιά μήνες κι έτσι αναγκαζόμουν να λέω «όχι» σε πράγματα που ήθελα να κάνω. Ήξερα, λοιπόν, ότι έπρεπε να πάω παρακάτω.

Πώς ορίζεται το «παρακάτω» στην περίπτωσή σου;

Μετά το Θέατρο Κωφών μπορούσα να κάνω τα πράγματα 100% με τους δικούς μου όρους, ενώ πριν υπήρχαν και απαραίτητοι καλλιτεχνικοί περιορισμοί, μολονότι είχα περάσει υπέροχα.

Σε γοητεύει εξίσου να βρίσκεσαι στο προσκήνιο και στο παρασκήνιο των καλλιτεχνικών εγχειρημάτων στα οποία εμπλέκεσαι;

Γενικά μ’ αρέσει να παίζω, να είμαι ηθοποιός. Όχι άνευ όρων, όμως.


Βασίλης Βηλαράς, Λένα Κιτσοπούλου (Φωτογραφία: Χρήστος Συμεωνίδης)


Δηλαδή;

Μ’ αρέσει να δουλεύω με σκηνοθέτες που δεν είναι προσβλητικοί ή φοβικοί προς διάφορες κατευθύνσεις, είναι ευγενικοί και ξέρουν τι θέλουν, κάτι το οποίο δε μου συμβαίνει πολύ συχνά.

Μ’ αρέσει, πάντως, και η σκηνοθεσία πολύ, γι’ αυτό συχνά κάνω και τα δύο μαζί.

Αν παίζω σε κάτι που σκηνοθετώ, περνάω καλύτερα, νομίζω. Αν το παρατηρώ απέξω, νιώθω την ανάγκη να το ελέγξω και να το διορθώσω, και δεν περνάω καλά.

Οπότε η παράσταση Σε φιλώ, Πέτρος μπορεί να έχει πολλά λάθη, τα οποία θα αντιληφθώ μόνο όταν δω το βίντεο, αλλά περνάω καλύτερα απ’ ό,τι αν ήξερα τα λάθη που πρέπει να διορθώσω.

Τη χαρά του να παίζεις επί σκηνής και να εκτίθεσαι στο εκάστοτε κοινό την εισπράττω κι εγώ ως θεατής.

Kάθε παράσταση γίνεται με τους όρους που ονειρεύομαι και με συνεργάτες, συνήθως από το φιλικό μου περιβάλλον, τους οποίους επιλέγω, εκτιμώ, θαυμάζω, σέβομαι και συμπαθώ. Σ’ ένα τέτοιο σύμπαν είναι ιδανικές οι συνθήκες για να περνάω καλά.

Συνήθως διαλέγεις, σε διαλέγουν ή συμβαίνει ταυτόχρονα;

Συνήθως προτείνω σε άτομα με τα οποία θέλω να συνεργαστούμε και τις περισσότερες φορές ανταποκρίνονται, αλλά έχει τύχει να με πλησιάσουν άνθρωποι που θέλουν να συμμετάσχουν σε κάποια δουλειά μου. Αν ταιριάζουν, απαντάω θετικά.

Η παράσταση Σε φιλώ, Πέτρος λειτουργεί σε διάφορα επίπεδα. Υπάρχει ένα ρεαλιστικό υπόβαθρο ανταλλαγής γραμμάτων που ανάγεται στο παρελθόν αλλά συνομιλεί με το παρόν, ενώ κυριαρχεί και το μουσικό στοιχείο.

Πώς συλλάβατε και συγκεράσατε, από κοινού με την Λένα Κιτσοπούλου, τα διαφορετικά επίπεδα αφήγησης και γραφής, και μάλιστα με τρόπο απρόσμενο;

Φαντασιωνόμενος αυτό το πρότζεκτ, σκεφτόμουν πράγματα που έχω ήδη κάνει και με τα οποία νιώθω ασφάλεια, άλλα που δεν έχω δοκιμάσει και με τρομοκρατούν, και κάποια που είχα μεν κάνει, αλλά εκλάμβανα την επανάληψή τους ως πισωγύρισμα.

Καθένα, λοιπόν, από τα στοιχεία τα οποία περιέγραψες ανάγεται σε διαφορετική περίοδο της ζωής μου και αισθανόμουν την ανάγκη να επιλέξω τον λεγόμενο «κώδικα» της παράστασης, για να ξέρει ο θεατής τι βλέπει.

Κάποια στιγμή, υπό την επήρεια μέθης, συνειδητοποίησα την απλή αλήθεια:

Είμαι ενήλικας, μπορώ να κάνω ό,τι θέλω και δίνω λογαριασμό μόνο στον εαυτό μου. Αν, λοιπόν, θέλω να κάνω τρία ή τέσσερα διαφορετικά είδη θεάτρου σε μια παράσταση, μπορώ. Αν αυτό αρέσει και σε κάποιον άλλο, τέλεια. Αν όχι, κρίμα.

Οπότε μπορεί δραματουργικά να μην ταιριάζουν σε μία παράσταση τα γράμματα από το 1977, η συνομιλία με την Λένα στο σήμερα και τα τραγούδια από τις δεκαετίες του 1990 και του 2000, αλλά χέστηκα.

Λειτουργώ με το ένστικτο, και το κεφάλι μου φέτος είναι σ’ αυτά.

Βασίλης Βηλαράς, Λένα Κιτσοπούλου (Φωτογραφία: Χρήστος Συμεωνίδης)


Έπαιξε ρόλο και η συμπαίκτρια;

Εννοείται!

Το μεγαλύτερο κέρδος από τη συνεργασία με την Λένα είναι ότι δεν μπορώ, ούτε θέλω να φανταστώ την παράσταση με καμία άλλη γυναίκα. Είναι καταλυτικές η γενναιοδωρία κι η ανοιχτωσιά της στο πρότζεκτ.

Έχει φέρει όλο τον δικό της κόσμο, διαθέσιμο να μετασχηματιστεί με τον τρόπο που εγώ ονειρεύομαι.

Παίζει να μου έχει πει, «Είμαι εδώ να κάνω ό,τι θες», χωρίς όμως να μπει στην «παραμύθα» να θυσιάσει κάτι από τη δική της προσωπικότητα. Είμαι πολύ χαρούμενος γι’ αυτό.

Έχεις ανάγκη να αναδεικνύεις το κωμικό στοιχείο της ύπαρξης ή σε ανησυχεί, σε προβληματίζει σε τι περιοχές ελαφρότητας μπορεί να διολισθήσει;

Μ’ αρέσει πολύ η εναλλαγή κωμικών και δραματικών στιγμών.

Από συναισθηματική αδυναμία να αντιμετωπίσω πολλές καταστάσεις κάθετα συχνά καταφεύγω στο χιούμορ για να ισορροπήσω.

Αυτό ξέρω για τη ζωή μου, αυτό κάνω και στο θέατρο.

Δε μ’ απασχολεί πόσο μπορεί να ξεφύγει. Βασικός γνώμονας είναι το πόσο θα γελάσω εγώ στη σκηνή.

Παράγεται συγκίνηση και μέσα από το κωμικό και μέσα από το δραματικό στοιχείο.

Στη ζωή έχουμε κλάψει γελώντας και γελάσει κλαίγοντας.

Η γκέι διάσταση άργησε να εμφανιστεί στις δουλειές σου. Τι υπαγόρευσε την ανάγκη ανάδειξης και αυτού του πυρήνα;

Όσο ζω, θα ευχαριστώ την ύπαρξη του κόβιντ, παρά την οικονομική, κοινωνική και πολιτική καταστροφή που προκάλεσε, γιατί, κυριολεκτικά, μου άλλαξε τη ζωή.

Με ποιον τρόπο;

Ο χρόνος μακριά από το θέατρο, σε συνδυασμό με την παροχή του επιδόματος που δεν έλυσε αλλά έκανε αντιμετωπίσιμο το ζήτημα της επιβίωσης, μου έδωσε τη δυνατότητα, όπως και σε άλλους, να «κοπροσκυλιάσουμε» χωρίς ενοχές.

Κι αυτό με οδήγησε στο να αναλογιστώ όντως τη ζωή μου.

Ήδη, και προ κόβιντ, σε πρώιμα χρόνια, αισθανόμουν πως σε δουλειές δεν μπορούσα να είμαι ο εαυτός μου.

Σε οτιδήποτε παρέκκλινε από την ετεροκανονικότητα τού φοράγανε την ταμπέλα του «γκέι» ή του «κουίρ» θεάτρου, όχι κατ’ ανάγκη με υποτιμητικό τρόπο.

Αλλά τι είναι στ’ αλήθεια το «γκέι θέατρο»; Εξυπηρετεί όσους δεν είναι γκέι, ώστε να μην την «πατήσουν» ερχόμενοι σε μια τέτοια παράσταση;

Ή ενθαρρύνει άλλους, που είναι γκέι.

Μακάρι να συνέβαινε κάτι τέτοιο!

Αυτή η συνθήκη με αποθάρρυνε και με πίεζε, λοιπόν, τότε, και δεν ήξερα πώς να τη διαχειριστώ. Ως ηθοποιός, δεν μπορούσα να σκέφτομαι αν θα «σπάσουν» οι καρποί μου ή αν θα έπρεπε να βαρύνω τη φωνή μου.

Με την έλευση, λοιπόν, του κόβιντ, διαπίστωσα ότι έχω να πω πολύ περισσότερα απ’ όσα έλεγα μέχρι τότε και πήρα την απόφαση να το κάνω, αρχικά μέσω της φωτογραφίας και κατόπιν του κινηματογράφου.

Σταδιακά, οι τέχνες με βοήθησαν ν’ αποκτήσω μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση και να συνειδητοποιήσω πως το πρόβλημα δεν το έχω εγώ, αλλά το κοινωνικοπολιτικό σύμπαν γύρω μας, αν και όλοι παλεύουμε με την εσωτερικευμένη ομοφοβία μας.

Υπάρχει πάντα μια φωνούλα μέσα σου που σου λέει, «Είσαι λίγο χαλασμένος». Το βασικό πρόβλημα του community είναι το εσωτερικευμένο μίσος απέναντι στον εαυτό του.

Ανάγεται σε περιόδους όπου δεν έχεις τον έλεγχο της ζωής σου, και θέλει πολλή δουλειά για να αποτιναχτεί. Αν μπορεί ποτέ.


Βασίλης Βηλαράς, Λένα Κιτσοπούλου (Φωτογραφία: Χρήστος Συμεωνίδης)


Πατάς σε πιο στέρεες βάσεις πια;

Γενικά, νιώθω ότι με κάθε χρόνο που περνάει είμαι πιο πιστός στον εαυτό μου και σ’ αυτό για το οποίο φτιάχτηκα, αλλά μέσα του υπάρχουν ρωγμές.

Σε μια από τις παραστάσεις του Σε φιλώ, Πέτρος αισθανόμουν πως «το είχα», ότι είχαν ανοίξει τα σύμπαντα, και μερικές μέρες αργότερα ένιωθα σκουπίδι, πως δεν μπορούσα να προσφέρω τίποτα στην Λένα ως συμπαίκτης.

Το να μην υιοθετείς την οποιαδήποτε πεπατημένη δεν αυξάνει τη αυτοπεποίθηση;

Για τον εαυτό μου δεν μπορώ να σκεφτώ ότι υπάρχει κάτι κατακτημένο που θα επαναλάμβανα με άνεση, όταν μάλιστα έχουν μεσολαβήσει δώδεκα μήνες κατά τους οποίους μου έχουν συμβεί κοσμοϊστορικά γεγονότα. Δεν είμαι ο ίδιος άνθρωπος.

Θεωρώ πως είμαι ένας οριακά κανένας τύπος που κάνει ό,τι του κατέβει στο κεφάλι και είναι αρκετά τυχερός ώστε να υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι πληρώνουν γι’ αυτό.

Η επαφή με το κοινό λειτουργεί ανατροφοδοτικά, σε επηρεάζει, σε αφήνει αδιάφορο;

Αδιάφορο σίγουρα όχι.

Τα τελευταία χρόνια, εισπράττω πολλή αγάπη και κατανόηση, στις οποίες δεν ήμουν συνηθισμένος ούτε ως παιδί ούτε ως νέος, οπότε δεν ξέρω πώς να τις διαχειριστώ.

Γι’ αυτό και πολλές φορές δε θυμάμαι -αν και θα το ήθελα πολύ- τα θετικά σχόλια, άρα δε με επηρεάζουν.

Τα «αρνητικά» σχόλια, αντίθετα, τα θυμάμαι για μια ζωή, γιατί αυτό έχω μάθει, να «χτυπάω» τον εαυτό μου.

Αισθάνεσαι ότι κυριαρχεί ένα πνεύμα αλληλοϋποστήριξης στη θεατρική κοινότητα;

Έχει να κάνει με τις επιλογές του κάθε ανθρώπου.

Αν βρεθείς σ’ έναν κόσμο στον οποίο έχουν φορέσει την ταμπέλα του «εμπορικού» κι αυτό που μετράει είναι το ταμείο και τα εισιτήρια, μπορεί να είναι αντιπαθητικός.

Αν υπάρχει χώρος για δύο ζεν πρεμιέ και δύο ενζενί κάθε χρόνο, μάλλον θα «τρώγονται» μεταξύ τους.

Εγώ, όμως, δεν κατοικώ σ’ αυτό το σύμπαν, οπότε δεν το ξέρω.

Το σύμπαν όπου ζω είναι γεμάτο υποστήριξη, νοιάξιμο, φροντίδα. Όχι πως δεν έχει και δυσάρεστες πλευρές. Όταν θες να δουλέψεις, αλλά δουλεύουν άλλοι, σε πιάνει ένα «γαμώτο» το οποίο μπορεί να εκφραστεί με πολλούς τρόπους.

Γενικά, ωστόσο, νιώθω ότι είναι ένα φροντιστικό σύμπαν, έτοιμο να υποστηρίξει συναδέλφους.

Φαίνεται από τις πολλές καταγγελίες για σεξουαλική, λεκτική και ψυχολογική κακοποίηση τα τελευταία χρόνια.

Άνθρωποι έχουν πάει κόντρα σε μεγαλοπαράγοντες προκειμένου να υπηρετήσουν την αλήθεια του συνάδελφού τους.

Η παράσταση Σε φιλώ, Πέτρος, σε σκηνοθεσία/σύνθεση κειμένου Βασίλη Βηλαρά, με τον ίδιο και την Λένα Κιτσοπούλου, παρουσιάζεται στο Θέατρο Δίπυλον (Σαμουήλ Καλογήρου 2, Αθήνα) μέχρι και την Κυριακή 13 Απριλίου.

Μέρες & ώρες παραστάσεων: Πέμπτη, Παρασκευή, Σάββατο (21:00), Κυριακή (19:30).



Δευτέρα 7 Απριλίου 2025

Αλάνα Σ. Πορτέρο: «Χρωστώ τα πιο σημαντικά μαθήματά μου στην επιθυμία»

 

Αλάνα Σ. Πορτέρο (Φωτογραφία: Flora Downes)

Μυθιστόρημα σεξουαλικής ενηλικίωσης με φόντο την εργατική τάξη, το Κακή Συνήθεια της τρανς Ισπανίδας συγγραφέως, ακτιβίστριας και δημοσιογράφου Αλάνα Σ. Πορτέρο είναι ένα βιβλίο βαθύ, ποιητικό και ταξικά συνειδητοποιημένο.

Συνομιλώντας με την συγγραφέα με αφορμή την πρόσφατη κυκλοφορία του στα ελληνικά.

Το Kακή Συνήθεια ταξινομείται ως ένα μυθιστόρημα σεξουαλικής ενηλικίωσης με φόντο την εργατική τάξη.

Σε μένα, ωστόσο, περισσότερο μοιάζει με μια συλλογή χαλαρά -και κινηματογραφικά- συνδεδεμένων διηγημάτων, με την αφηγήτρια να είναι ο μόνος χαρακτήρας που βρίσκεται παντού.

Είναι ένας καλός τρόπος να το δεις.

Το μυθιστόρημα χτίστηκε βάσει αρκετά κλασικών συντεταγμένων. Δε νομίζω ότι είναι ένα ιδιαίτερα μυθιστορηματικό κείμενο στη μορφή του.

Αλλά η παράδοση των λαϊκών παραμυθιών και η διαίρεση σε ωδές των ελληνικών επικών κειμένων είναι μεγάλη επιρροή για μένα, οπότε μου αρέσει αυτή η ιδέα της αφήγησης μιας ζωής που αποτελείται από διηγήματα.

Θα ήθελες να αναλύσεις τον τρόπο δόμησής του και τον ρόλο του περιβάλλοντος -τις εργατικές γειτονιές της Μαδρίτης που αναφέρονται στο βιβλίο και την ίδια τη Μαδρίτη ως πόλη-, και σε κοινωνικοπολιτικό και σε μυθοπλαστικό επίπεδο;

Συχνά, οι ιστορίες oι οποίες εκτυλίσσονται σε περιβάλλοντα της εργατικής τάξης είναι αφηγημένες υπό το πρίσμα ενός συγκεκριμένου «ταξικού τουρισμού» που με ενοχλεί πολύ.

Για μένα, ήταν θεμελιώδες να αφηγηθώ την τάξη με όρους πολιτικής δικαίωσης, με οριζόντια οπτική. Αυτό δε με εμποδίζει να χρησιμοποιήσω όλα τα ποιητικά και λογοτεχνικά μέσα τα οποία έχω στη διάθεσή μου.

Το να βρεις έναν όμορφο τρόπο να φανταστείς την τάξη και την πόλη είναι από μόνη του μια πολιτική πράξη.

Η φτώχεια κι η περιθωριοποίηση έχουν δικαίωμα στην ποίηση. Η λαϊκή κουλτούρα που μιλάει για τους ανθρώπους δε χρειάζεται πάντα να είναι υπερρεαλιστική.

Όσον αφορά στη Μαδρίτη, είναι μια πόλη από την οποία οι δεξιές πολιτικές έχουν αποσπάσει σχεδόν όλη την προσωπικότητα και τη γοητεία της, εκτός από το ότι την καθιστούν αβίωτη για τους ανθρώπους της εργατικής τάξης.

Ήθελα να αφηγηθώ αυτήν την ιστορία καλά, να θυμηθώ πώς ήταν η πόλη χωρίς να την εξιδανικεύω, να εξιστορήσω πώς οι αλλαγές την απογυμνώνουν από σχεδόν όλα όσα την καθιστούν διαφορετική από άλλες πόλεις.

Με ποια έννοια είναι η Μαδρίτη μια πόλη «όπου η ασχήμια έβρισκε τον τρόπο να ξελογιάζει», όπως εξομολογείται η αφηγήτρια;

Επειδή η Μαδρίτη δεν έχει το πλάτος άλλων μεγάλων ευρωπαϊκών πόλεων, δεν έχει επίσης μνημειακότητα, είναι μια πόλη στενών δρόμων, ανθρώπων.

H ομορφιά της Μαδρίτης βρισκόταν πάντα στο χάος της, στην ικανότητά της να εκπλήσσει, στο μικρό που γίνεται μεγάλο.

Κανείς δεν έρχεται στη Μαδρίτη λέγοντας, «Τι όμορφη πόλη!», αλλά φεύγοντας από αυτήν οι άνθρωποι συνηθίζουν να αναφωνούν: «Τι ωραία που πέρασα!»

Πόσο σημαντική είναι η επανοικειοποίηση των ΛΟΑΤΚΙ+ αφηγήσεων, όπως αυτή που αποτυπώνεις, από μέλη της αντίστοιχης κοινότητας;

Οι ΛΟΑΤΚΙ+ αφηγήσεις αποτελούν μέρος του καθολικού. Έχουμε το δικαίωμα να είμαστε οικουμενικές, και χωρίς εμάς η οικουμενική κουλτούρα δεν είναι πλήρης, η αφομοίωση αλλάζει τα πάντα.

Μόλις το ξεκαθαρίσουμε αυτό, οι αφηγηματικές μας φωνές θα ξεδιπλώσουν όλες τους τις δυνατότητες.

Είναι επιβεβλημένο να σταματήσουμε να γράφουμε πεπεισμένες ότι το κάνουμε από το περιθώριο και για το περιθώριο, αυτή η νοοτροπία μας κάνει μικρότερες, ασήμαντες και δεν είμαστε κάτι τέτοιο.

Όταν γράφεις, έχεις κυρίως τη ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα κατά νου, ή απευθύνεσαι και σε ευρύτερα αναγνωστικά κοινά;

Προσπαθώ να μη σκέφτομαι ποτέ τους αναγνώστες.

Το μεγαλύτερο σημάδι σεβασμού που μπορώ να τους προσφέρω είναι να γράφω ακριβώς αυτό το οποίο θέλω. Σε κάθε περίπτωση, ένας/μία συγγραφέας θέλει να τον διαβάζουν όλοι και να δημιουργεί συζητήσεις μεταξύ διαφορετικών ανθρώπων.

Παρά τη -συνήθως σκληρή- εσωτερική και εξωτερική πραγματικότητα που ανακατασκευάζει και μεταφέρει, η γλώσσα σου είναι εξαιρετικά ποιητική. Πώς σχετίζεσαι με το σύμπαν της ποίησης;

Η ποίηση είναι το φυσικό μου μέσο, ​​μου ήταν δύσκολο να εγκαταλείψω το σύμπαν της καθαρής αφαίρεσης και να μάθω να τοποθετώ την ποίηση σε στέρεο έδαφος.

Η φαντασία μου, ο τρόπος που προσεγγίζω την πραγματικότητα εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από μεταφορές, ίσως ως μορφή προστασίας.

Η ματιά μου στα πράγματα είναι ποιητική, πρέπει να υπενθυμίζω στον εαυτό μου κάθε μέρα ότι πρέπει να πατήσω σε στέρεο έδαφος.

Η δουλειά μου στα Μ.Μ.Ε. με βοήθησε πολύ να ενώσω αυτούς τους δύο κόσμους, οι στήλες και τα άρθρα μου με έμαθαν να χτίζω στέρεες αφηγηματικές δομές πάνω στις οποίες να υποστηρίζω το ποιητικό.

«Οι τύψεις και η αυτοσυγκράτηση έρχονται με την ηλικία, όταν υποχωρεί ο εγωισμός, καθώς περνάμε στην άλλη πλευρά της ζωής και αρχίζουμε να καταλαβαίνουμε ότι δεν υπάρχει τίποτε άσχημο που να μην καταφέρει τελικά να μας αγγίξει», συλλογίζεται η αφηγήτρια.

Πώς διαχειρίζεσαι τις τύψεις, την αυτοσυγκράτηση, τον εγωισμό και το πέρασμα «στην άλλη πλευρά της ζωής»;

Κατανοώντας ότι δεν υπάρχει περίπτωση να διασχίσεις τον κόσμο χωρίς να βιώνεις αυτά τα συναισθήματα. Είναι μέρος της ζωής όσο καλά και αλώβητα θέλει κάποιος να τον διασχίσει.

Το να βλάπτεις τους άλλους είναι αναπόφευκτο, το να μετανιώνεις για βήματα είναι αναπόφευκτο, το να συμπεριφέρεσαι εγωιστικά είναι αναπόφευκτο.

Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να τελειοποιήσουμε καθένα από αυτά τα στάδια της ψυχής, να μάθουμε από αυτά όσο περισσότερα μπορούμε. Είναι εξαιρετικά εργαλεία για να γράφουμε με κάποιο βάθος, για παράδειγμα.

Η ενοχή, που γενικά συνοδεύει αυτά τα συναισθήματα, είναι εντελώς άχρηστη, είναι ένας τρόπος παγώματος της μάθησης.

«Όλα τα κοριτσάκια τρανς μεγαλώνουμε στη μοναξιά», σημειώνει αλλού. Βίωσες παρόμοια μοναξιά μεγαλώνοντας; Ή υπήρχαν και συνήθειες, στιγμές, τόποι, σχέσεις -και μουσική- που έκαναν τη ζωή σου λιγάκι φωτεινότερη;

Απολύτως ναι. Και με τον καιρό και την ωριμότητα έχω καταλάβει ότι αυτή η μοναξιά την οποία βιώνουμε τα τρανς κορίτσια στην αρχή της ζωής μας γίνεται κάτι πολύ χρήσιμο.

Αφιερώνουμε πολύ χρόνο κοιτάζοντας τη ζωή απέξω, έτσι ώστε να έχουμε μια μοναδική οπτική των πραγμάτων, μια συνολική άποψη που οι άλλοι άνθρωποι δεν μπορούν να καταλάβουν.

Και βέβαια, τα βιβλία, η μουσική, οι ταινίες υπήρξαν στιγμιαία λύτρωση, η πύλη για έναν άλλο κόσμο χωρίς κρίση, χωρίς μοναξιά, χωρίς τον εαυτό μου. Ήταν ένας τρόπος ύπαρξης στη θέση, στο πετσί ενός άλλου ανθρώπου. Ήταν χαρά.

«Ξέρεις ότι αγαπάς χωρίς συμπλέγματα όταν παύεις να φοβάσαι τις χειρονομίες που σε προδίδουν ως εραστή», αναγνωρίζει η αφηγήτρια. Πότε έπαψες να φοβάσαι εκείνες τις χειρονομίες;

Σταμάτησα να τις φοβάμαι χάρη στους άλλους ανθρώπους. Χάρη στην αγάπη και την επιθυμία των άλλων. Όταν υπήρξα επιθυμητή και αγαπητή με αρκετό πάθος και ελαφρότητα ώστε να μη μένει περιθώριο για φόβο.

Δε μου πήρε πολύ, στην πραγματικότητα. Χρωστώ όλα τα πιο σημαντικά μαθήματά μου στην επιθυμία. Είναι ένα ασφαλές μέρος για μένα.

Εκτός από συγγραφέας είσαι και ΛΟΑΤΚΙ+ ακτιβίστρια.

Σε ποιον βαθμό έχει υπάρξει πραγματική μεταστροφή όσον αφορά στο πώς γίνονται αντιληπτά/αντιμετωπίζονται τα ΛΟΑΤΚI+ άτομα σε κοινωνικό και θεσμικό επίπεδο στην Ισπανία τις τελευταίες δεκαετίες;

Χωρίς αμφιβολία έχει υπάρξει.

Η Ισπανία είναι ένα παράδειγμα του πώς τα πράγματα γίνονται καλά με αυτήν την έννοια. Η αλλαγή από τη δεκαετία του 1970 έως τώρα είναι εντυπωσιακή.

Όταν ταξιδεύω, την παρατηρώ πολύ και νιώθω πολύ περήφανη για τη χώρα μου και την κοινωνία μου.

Τώρα υπάρχουν πολιτικές φωνές που θέλουν να μας οδηγήσουν στο σκοτάδι. Εμπιστεύομαι στην ωριμότητα της κοινωνίας μας να μην τις ακούσουμε.

Αν και δεν απορρίπτω τη σημασία των αλλαγών στο νομικό πλαίσιο των δικαιωμάτων των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων, δεν είναι ρηχές αν δεν αμφισβητείται το κοινωνικοοικονομικό σύστημα που αναπαράγει τις πατριαρχικές δομές;

Απολύτως, αλλά ενώ πέφτει η πατριαρχία και ο καπιταλισμός, πρέπει να ζούμε. Και ένα νομοθετικό πλαίσιο που εγγυάται τα δικαιώματα όλων είναι απαραίτητο.

Εντέλει, πού αναφέρεται η «κακή συνήθεια» του τίτλου;

Στη βαθιά ριζωμένη και κοινωνικά επιβαλλόμενη/αναπαραγώγιμη ανικανότητα, στην ενοχή, στην ντροπή και στον φόβο να γιορτάσουμε αυτό το οποίο είμαστε, και ως άτομα και ως μέλη μιας κοινότητας;

Ναι, ο τίτλος αναφέρεται στο σύνολο των κακών κοινωνικών εθίμων/συνηθειών που, μαζί, σχηματίζουν μια αδράνεια.

Η κακή συνήθεια να μην ξέρουμε πώς να επικοινωνούμε, να προκαταλαμβάνουμε το άτομο που έχουμε απέναντί ​​μας χωρίς καν να ρωτάμε ποιος είναι.

Η κακή συνήθεια να μην εκτιμούμε τη διαφορά ως κοινό αγαθό, η κακή συνήθεια να αφήνουμε τον φόβο να υπαγορεύει τις περισσότερες αποφάσεις που παίρνουμε στη ζωή.

Είναι, επίσης, ένας φόρος τιμής στην Κακή εκπαίδευση, την ταινία του Πέδρο Αλμοδόβαρ.

Πώς, λοιπόν, μπορεί να ξεπεραστεί αυτή η «κακή συνήθεια»;

Βρισκόμαστε στο σωστό δρόμο αν μπορούμε να καταλάβουμε ότι ο κοινός εχθρός είναι αυτός που επιμένει πως οι άνθρωποι που διαχωρίζονται ιδεολογικά είναι εχθροί. Δεν είναι έτσι.

Δε χρειάζεται να σου αρέσει ο διπλανός σου, ο σύντροφός σου στο εγχείρημα της δημιουργίας ενός καλύτερου κόσμου. Σίγουρα δε χρειάζεται να σκέφτεται όπως εσύ.

Ευχαριστώ θερμά την ατζέντισσα της Αλάνα Σ. Πορτέρο, Maria Cardona Serra (Aevitas Creative Management UK) για την καθοριστική συμβολή της στην πραγματοποίηση της συνέντευξης.

Την ευχαριστώ, επίσης, για την παραχώρηση της φωτογραφίας της συγγραφέως.

Το μυθιστόρημα της Αλάνα Σ. Πορτέρο Κακή Συνήθεια κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις Εκδόσεις Πατάκη σε μετάφραση της Μαρίας Παλαιολόγου.