Kronos Quartet: «Το Kronos Quartet κοιτάζει πάντα προς το μέλλον»

 

Kronos Quartet (Φωτογραφία: Danica Taylor)

Στον μισό αιώνα της ύπαρξής του, το μυθικό Kronos Quartet επαναπροσδιορίζει και διευρύνει το τι μπορεί να σημαίνει ένα κουαρτέτο εγχόρδων.

Ενόψει της συναυλίας του στο Gazarte τη Δευτέρα 16 Νοεμβρίου, κουβεντιάζουμε με τον David Harrington, βιολιστή και ιδρυτικό μέλος του σχήματος, και την  Gabriela Díaz, βιολίστρια και εκ των νεότερων μελών του.

Το Kronos Quartet πήρε το όνομά του από τον αρχαιοελληνικό θεό Χρόνο, την προσωποποίηση του χρόνου.

Μετρώντας πάνω από 50 χρόνια ύπαρξης -αν και με εναλλαγές στα μέλη-, πώς διαχειρίζεστε το πέρασμά του σε προσωπικό και καλλιτεχνικό επίπεδο, και σε ποιον βαθμό αυτό επηρεάζει την προσέγγισή σας στην τέχνη (αλλά και στη ζωή);

David Harrington: Η ηχητική ενσάρκωση του χρόνου βρίσκεται στον πυρήνα του Kronos Quartet.

Οι προσπάθειές μας να καταγράψουμε, μέσα από τη μουσική μας, το θαύμα της ζωής και ορισμένα ζητήματα τα οποία αντιμετωπίζει το είδος μας -όπως η απειλή του πυρηνικού αφανισμού, η κλιματική αλλαγή και η Tεχνητή Nοημοσύνη-, σε συνδυασμό με την ανακάλυψη καλλιτεχνών και μουσικών που διαθέτουν την ιδιαίτερη ικανότητα να εκφράζουν, για όλους εμάς, νέους και αναζωογονητικούς τρόπους για να ακούσουμε το μέλλον, αποτελούν κεντρικό άξονα της πορείας των Kronos από το 1973.

Ως τρόπος ζωής, η συμμετοχή στους Kronos υπήρξε διαρκώς πηγή ενέργειας και εξακολουθεί να ενισχύει την πεποίθηση ότι, όλοι μαζί, μπορούμε να ξεπεράσουμε τα τεράστια εμπόδια τα οποία διαρκώς βρίσκουμε μπροστά μας.

Τα μέλη του Kronos, με την πάροδο των ετών, υπήρξαν μια ομάδα υπέροχων ανθρώπων, οι οποίοι επέδειξαν επίσης απίστευτη αφοσίωση στην προσπάθεια να καταστήσουν τον κόσμο που μοιραζόμαστε ένα πιο δίκαιο μέρος:

Έναν κόσμο όπου η μουσική μπορεί να διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στην κοινωνία και στο μέλλον όλων μας.

Τώρα, με τις Ayane Kozasa, Gabriela Diaz και τον Paul Wiancko στο πλευρό μου, βρισκόμαστε σε ένα υπέροχο σημείο, όπου καθημερινά αντλώ έμπνευση από μουσικούς που μεγάλωσαν σε έναν μουσικό κόσμο στη διαμόρφωση του οποίου συνέβαλε το Kronos.

Νιώθω να με κατακλύζει ένα τεράστιο κύμα αισιοδοξίας!

Αυτή η νέα ενέργεια για την εξερεύνηση του μέλλοντος, μέσω της πλατφόρμας του Kronos Quartet, με κρατά διαρκώς σε εγρήγορση, γεμάτο ανυπομονησία για το πού μπορούμε να φτάσουμε στη συνέχεια.

Πώς σχετίζεστε με τις μυθολογίες του παρελθόντος και του παρόντος, και τι αντλείτε από αυτές σε πολιτισμικό και υπαρξιακό επίπεδο;

D.H.: Ως μουσικοί, σε μια εποχή αυξημένου κινδύνου και τεράστιων δεινών -που συνυπάρχουν με μια απίστευτη προοπτική για το άριστο, καρπό αιώνων ανακάλυψης- οφείλουμε, κατά περίπτωση, να γινόμαστε θεραπευτές, οραματιστές, προειδοποιητές για τον κίνδυνο, παρηγορητές, δημιουργοί κοινότητας, αμφισβητίες της εξουσίας, δημιουργοί μαγικών στιγμών και παιδαγωγοί.

Οι μουσικοί οφείλουν να ενσαρκώνουν το σύνολο της μουσικής στη ζωή και το έργο τους.

Πρέπει, μέσα από το έργο της ζωής μας, να εμπνέουμε το κοινό μας ώστε να ανακαλύψει μια ανανεωμένη ενέργεια και την επιθυμία να βιώσει την ίδια την ουσία την οποία η μουσική μπορεί να αναδείξει από τον καθένα μας.

Το κουαρτέτο ιδρύθηκε από τον βιολιστή David Harrington στο Σιάτλ της Ουάσιγκτον και η πρώτη του εμφάνιση πραγματοποιήθηκε τον Νοέμβριο του 1973.

Τι είχατε κατά κύριο λόγο στο μυαλό σας όταν ξεκινήσατε αυτό που αποδείχθηκε μια περιπέτεια ζωής;

D.H.: Πριν σχηματίσω το Kronos Quartet τον Σεπτέμβριο του 1973, βρισκόμουν σε μια δύσκολη φάση, καθώς δεν είχα βρει μουσική που να νιώθω ότι είναι η κατάλληλη για να την παίξω ως απάντηση στον αμερικανικό πόλεμο στο Βιετνάμ.

Ξαφνικά, τον Αύγουστο, άκουσα στο ραδιόφωνο το Black Angels του George Crumb. Αμέσως κατάλαβα τι έπρεπε να κάνω. Επιτέλους, είχα το τραγούδι μου!

Αφού μελέτησα την παρτιτούρα του Black Angels, έγινε σαφές πως, για να ερμηνεύσω αυτό το έργο, χρειαζόταν να συγκροτήσω μια ομάδα απόλυτα αφοσιωμένη στις καθημερινές πρόβες και στην εκμάθηση όλων των δεξιοτήτων οι οποίες απαιτούνταν για την εκτέλεσή του.

Χρειάστηκαν πολλά χρόνια για να μπορέσουμε να αρχίσουμε να δημιουργούμε έναν κόσμο μουσικής, στον οποίο το Black Angels βρίσκει τη θέση του ανάμεσα σε μουσική από ποικίλες πηγές, πολιτισμούς και ηχητικές οπτικές.

Τώρα μπορούμε να δημιουργούμε συναυλίες και ηχογραφήσεις που ενσωματώνουν στοιχεία από τον κόσμο των γεγονότων και των ανακαλύψεων. Υπό αυτή την έννοια, δεν υπήρξε ποτέ καλύτερη στιγμή για τη μουσική του Kronos.

Το Kronos Quartet έχει περιγραφεί ως «πιθανότατα το πιο διάσημο συγκρότημα νέας μουσικής στον κόσμο» και έχει επαινεθεί για τον συμπεριληπτικό χαρακτήρα του ρεπερτορίου του.

Πώς διαχειρίζεστε τη φήμη και πώς επιλέγετε κάθε φορά το ρεπερτόριό σας;

D.H.: Επιλέγουμε τους συνθέτες και τους προσκεκλημένους καλλιτέχνες μας με μεγάλη προσοχή.

Ελπίζουμε πάντα ότι, όταν κάποιος γράφει ένα νέο έργο για το Kronos, αυτό θα είναι το καλύτερό του έργο, θα αποκαλύπτει κατά κάποιον τρόπο τον εσωτερικό του ήχο σε εμάς και στο κοινό μας, και θα δείχνει σε όλους μας μια νέα κατεύθυνση στη διαρκή αναζήτησή μας για το μέλλον.

Όταν συμπράττουμε με έναν προσκεκλημένο μουσικό, ελπίζουμε να ανακαλύψουμε νέες πτυχές τού τι σημαίνει να διαμορφώνουμε τις νότες που καλούμαστε να παίξουμε.

Θέλουμε να μάθουμε περισσότερα για τον κόσμο μέσα από την κοινότητα των μουσικών με τους οποίους κάνουμε πρόβες και εμφανιζόμαστε.

Στην πορεία, έχετε συνεργαστεί (μεταξύ πολλών άλλων) με αρκετούς από τους «γίγαντες» του μινιμαλισμού, όπως οι Steve Reich, Philip Glass και Terry Riley.

Τι είναι αυτό που σάς ελκύει περισσότερο στον μινιμαλισμό και πόσο εκτιμάτε τη σιωπή, ειδικά σε μια εποχή στην οποία ο θόρυβος και η κάθε λογής ακαταστασία κυριαρχούν στις αισθήσεις μας;

D.H.: Κατά ενδιαφέροντα τρόπο, οι συνθέτες με τους οποίους συνεργαζόμαστε μάς έχουν διδάξει, ο καθένας με τον τρόπο του, νέα πράγματα για το τι σημαίνει να είναι κανείς μουσικός.

Δεν υπάρχουν δύο συνθέτες που να παρουσιάζουν ομοιότητες στην προσέγγισή τους.

Ο Terry Riley, ο οποίος έχει γράψει 24 έργα για το Kronos, διαθέτει μια εκπληκτική γενναιοδωρία πνεύματος και δεν παύει να εκφράζει την έκπληξή του για το τι επιφέρουν στον κόσμο η εξουσία και η απληστία.

Στις πρόβες, ο Morton Feldman μιλούσε για την απαλή επαφή του δέρματος του δαχτύλου με τη χορδή «λα». Όταν έλεγε, «Πρέπει να ακούγεται σαν Σούμπερτ», καταλαβαίναμε αμέσως τι εννοούσε.

Η Laurie Anderson ίσως επιθυμεί να εντάξει στοιχεία από διάφορα αλφαβητικά συστήματα γραφής στο οπτικό μέρος του έργου της.

Ο Astor Piazzolla επιζητούσε μια ορμή στον ρυθμό, καθώς και κάτι παθιασμένο, εκτενές, ενίοτε ακόμα και εκρηκτικό.

Κάθε συνθέτης έχει δώσει στο Kronos νέα εργαλεία. Κανείς δεν παίζει «βιολί στον αέρα» όπως το έκανε ο Henryk Gorecki! Και τα όργανά μας δεν ήταν ποτέ πιο κουρδισμένα απ’ ό,τι αφού τα κούρδισε ο LaMonte Young.

Το «κέντρο» του ρυθμού οριζόταν πιο ξεκάθαρα από τον Zakir Hussain απ’ ό,τι από οποιονδήποτε άλλον με τον οποίο έχουμε παίξει. Η φωνή της Mahsa Vahdat διεισδύει βαθύτερα στη ζωή κάθε φορά που έχουμε την ευκαιρία να εμφανιστούμε μαζί της...

Gabriela Díaz: Για το Kronos έχουν γραφτεί πολλά έργα από αυτούς τους μουσικούς γίγαντες της εποχής μας: τον Glass, τον Reich και τον Riley.

Προσωπικά, ποτέ δεν αγάπησα τον όρο «μινιμαλιστής». Είναι αλήθεια πως υπάρχει επανάληψη -ενίοτε πολύ μικρού μουσικού υλικού- η οποία αναπτύσσεται και μεταμορφώνεται με την πάροδο του χρόνου.

Θα έλεγα, ωστόσο, ότι αν μη τι άλλο, η μουσική αυτών των συνθετών είναι «μαξιμαλιστική».

Τα συναισθήματα που καθοδηγούν τις αρμονίες και τους ρυθμούς έχουν βαθιές ρίζες.

Η ένταση η οποία συσσωρεύεται σε μεγάλα χρονικά διαστήματα μπορεί να απαιτήσει πολλά τόσο από τον ακροατή όσο και από τον ερμηνευτή, ωστόσο η συναισθηματική ανταμοιβή που προσφέρουν τα έργα αυτών των σπουδαίων συνθετών είναι τεράστια.

Τον Φεβρουάριο του 2023, ο τσελίστας και συνθέτης Paul Wiancko έγινε ο τσελίστας του κουαρτέτου. Τον Μάρτιο του 2024, η βιολίστρια Gabriela Díaz και η βιολονίστρια Ayane Kosaza έγιναν τα νεότερα μέλη.

Πόσο φιλόξενο είναι το κουαρτέτο ως δομή όσον αφορά την ενσωμάτωση νέων μελών; Πώς βιώνετε εσείς, υπό αυτήν την ιδιότητα, τη συμμετοχή σας και με ποιους τρόπους η εναλλαγή των μελών επηρεάζει τη συλλογική δυναμική;

G.D.: Το Kronos αποτελεί μια ασυνήθιστη περίπτωση στον κόσμο των κουαρτέτων εγχόρδων. Λίγα κουαρτέτα διατηρούν μια τόσο μακρόχρονη και τόσο ζωντανή πορεία.

Ένας από τους λόγους είναι η ακόρεστη περιέργεια του David, το πάθος του για τη μουσική της εποχής μας και την ανακάλυψη νέων μουσικών φωνών, καθώς και η μουσική και προσωπική του ευελιξία.

Δίνει το παράδειγμα, και αυτή η δεκτικότητα επεκτείνεται και στους ανθρώπους με τους οποίους συμπράττει μουσικά.

Από το πρώτο λεπτό της ακρόασής μου, ένιωσα να με υποδέχονται θερμά, αποδεχόμενοι αυτό που πραγματικά είμαι· σε καμία περίπτωση δε μου ζητήθηκε να μιμηθώ το άτομο το οποίο είχε προηγουμένως αυτόν τον ρόλο.

Ήταν εξαιρετικά ευχάριστο να ανακαλύπτουμε τους ρόλους του καθενός μας μέσα στο κουαρτέτο.

Εξερευνούμε τη μουσική μαζί και ανταλλάσσουμε ιδέες για νέους συνθέτες και συνεργάτες, ενώ κάθε νέο μέλος φέρνει τις δικές του ιδέες σε αυτήν τη συζήτηση.

Η παρουσία σας έχει ασκήσει τεράστια επίδραση στον κινηματογράφο. Ως κουαρτέτο, έχετε συμβάλει στη δημιουργία ή/και στην εκτέλεση μουσικών επενδύσεων για αξέχαστες ταινίες, όπως το Ρέκβιεμ για ένα όνειρο και το Dracula.

Παρακολουθεί φιλμ το Kronos Quartet; Ποια είναι η πιο ενδιαφέρουσα πτυχή του κινηματογράφου για εσάς, ως συνθέτες/ερμηνευτές;

G.D.: Μας αρέσει πολύ να συζητάμε για ταινίες! Κάθε μέλος μας έχει ελαφρώς διαφορετικά γούστα και έχουμε μάθει πολλά ο ένας για τον άλλον συζητώντας για τις αγαπημένες μας ταινίες.

Η κινηματογραφική μουσική κατέχει μια ξεχωριστή θέση στον κόσμο της μουσικής· δεν υπάρχει αποκλειστικά για τον εαυτό της. Προωθεί τη δραματική εξέλιξη, εντείνει το συναίσθημα και βοηθά τον θεατή να κατανοήσει μια σκηνή.

Οι καλύτερες μουσικές επενδύσεις είναι τόσο άρρηκτα συνδεδεμένες με τη δράση της ταινίας, που δεν μπορείς να φανταστείς μια σκηνή χωρίς τη μουσική της.

Αν και γράφτηκε χρόνια αργότερα, δεν μπορώ να φανταστώ τη σκηνή με τον Βαν Χέλσινγκ και τον Δράκουλα, από το Dracula, χωρίς την αδυσώπητη μουσική επένδυση του Philip Glass.

Είχαμε την τύχη να συμμετάσχουμε σε ορισμένες αξιόλογες κινηματογραφικές μουσικές επενδύσεις και ενδιαφερόμαστε ενεργά για τη συνέχιση της συνεργασίας μας με δημιουργούς ταινιών.

Εδώ και περισσότερα από 50 χρόνια, το Kronos Quartet επαναπροσδιορίζει διαρκώς το τι μπορεί να σημαίνει ένα κουαρτέτο εγχόρδων.

Τι σημαίνει, λοιπόν, ουσιαστικά για εσάς σήμερα; Πώς οραματίζεστε τις προοπτικές του και τι είδους ιστορίες θα θέλατε να αφηγηθείτε στο μέλλον «με χάρη, χιούμορ και βάθος», όπως έχει δηλώσει ο David Harrington;

G.D.: To Kronos διευρύνει τα όρια από την πρώτη κιόλας μέρα, και είναι συναρπαστικό να αποτελεί κάποιος μέρος αυτής της ιστορίας σήμερα. Τόση υπέροχη μουσική υπάρχει χάρη στο Kronos, και κάθε πρόβα μας αποτελεί μια ανακάλυψη.

Εκτός από το να υποδεχόμαστε νέα έργα στον κόσμο, η Ayane, ο Paul κι εγώ έχουμε επίσης την ευκαιρία να ερμηνεύουμε έργα που είχαν ήδη μακρά πορεία προτού ενταχθούμε εμείς στο σχήμα και τα οποία έχουν καταστεί αναπόσπαστο κομμάτι της εργογραφίας για κουαρτέτο εγχόρδων, όπως το Different Trains του Steve Reich.

Δεν μπορούσα να πιστέψω την εμπειρία τού να το παίζω για πρώτη φορά με τον Kronos.

Ήταν ένα έργο που είχα μελετήσει εμμονικά στο πανεπιστήμιο, και τώρα βρισκόμουν στη σκηνή ερμηνεύοντάς το μαζί με τον άνθρωπο ο οποίος το είχε παραγγείλει.

Το Kronos Quartet κοιτάζει πάντα προς το μέλλον και αναζητά διαρκώς νέες φωνές, νέους συνεργάτες και νέες μουσικές περιπέτειες.

Μου αρέσει το γεγονός ότι μια συναυλία των Kronos μπορεί να χωρέσει μια τόσο μεγάλη ποικιλία μουσικής:

Από την πιο βαθυστόχαστη τοποθέτηση για το τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος, μέχρι ένα απολαυστικά ανόητο κομμάτι που περιλαμβάνει ένα viral βίντεο με μια γάτα να πίνει λαίμαργα γάλα.

Θα συνεχίσουμε να αφηγούμαστε ιστορίες με αυτό το εύρος· αντικατοπτρίζει την καθημερινή μας ζωή.

Ευχαριστώ θερμά τον Graham Keeton από το τιμ του Kronos Quartet για τον συντονισμό της συνέντευξης με τον David Harrington και την Gabriela Díaz και για την παραχώρηση του φωτογραφικού υλικού (credit: Danica Taylor).

Το Κronos Quartet εμφανίζεται ζωντανά τη Δευτέρα 16 Νοεμβρίου στο Gazarte - Main Stage (Βουτάδων 32-34, Γκάζι).