Mια συνάντηση με την Έβελυν Ασουάντ και τον Σταύρο Τσουμάνη (PAGAN)

 

Όσες και όσοι έχουμε παραστεί σε έστω και μία μυσταγωγική συναυλία των PAGAN, έχουμε «μυηθεί» στο αρχέγονο, διονυσιακό σύμπαν τους.

Ενόψει του καθιερωμένου «γενέθλιου» λάιβ τους στο Κύτταρο την Κυριακή 27 Οκτωβρίου, αλλά και της επικείμενης κυκλοφορίας της σύνθεσής τους Tara, συναντιόμαστε με την Έβελυν Ασουάντ και τον Σταύρο Τσουμάνη.

Επειδή οι συμβολισμοί έχουν για μένα μια σημασία, πώς αισθάνεστε ενόψει ενός ακόμα «γενέθλιου» λάιβ των PAGAN στο Κύτταρο την Κυριακή 27 Οκτωβρίου;

(Έβελυν Ασουάντ) Δεν πρόκειται για μια απλή συναυλία. Θέλουμε να προχωρήσουμε ένα βήμα παραπέρα. Αγωνιώ, λοιπόν, ν’ ανακαλύψω πώς θα λειτουργήσουν οι αλλαγές που θα επιχειρήσουμε. Θα υπάρχουν ευχάριστες εκπλήξεις!

Σε τι συνίστανται οι αλλαγές ή ο εμπλουτισμός του δρώμενου των PAGAN;

(E.A.) Κατ’ αρχάς θα παρουσιάσουμε τρία καινούρια κομμάτια. Για να ενταχθούν αυτά στο σετ, έπρεπε ν’ αφαιρέσουμε άλλα. Δύσκολη υπόθεση!

(Σταύρος Τσουμάνης) Αν πραγματοποιούσαμε μια αμιγώς μουσική περφόρμανς, θα παίζαμε επί χρόνια τα ίδια κομμάτια με τον ίδιο τρόπο.

(Ε.Α.) Φοράω ένα συγκεκριμένο κοστούμι. Αναρωτιέμαι, λοιπόν, αν ήρθε η ώρα ν’ αλλάξει ή αν συνιστά τον «πυρήνα» του συγκροτήματος.

(Σ.Τ.) Όταν ξεκινήσαμε, είχαμε συμφωνήσει ότι τα δύο βασικότερα στοιχεία της περφόρμανς ήταν ο φωτισμός και τα κοστούμια. Έχοντας αυτά, και χωρίς σκηνικά κάνεις μια περφόρμανς.

Γι’ αυτό και θέλαμε το κοστούμι της Έβελυν, της «πρωθιέρειας» του δρώμενου, να ταυτίζεται με την ίδια και ν’ αντικατοπτρίζει ό,τι επιθυμούμε να ενστερνιστούμε: το αρχέγονο στοιχείο και το γεγονός πως η ανθρώπινη ψυχή φέρει σκιές.

Αλλάζοντας, όμως, μερικές λεπτομέρειες δίχως να χαθεί ο συνολικός χαρακτήρας είναι μια σοφή σκέψη, καθώς αφ’ ενός διατηρείς την ταυτότητά σου, αφ’ ετέρου εξελίσσεσαι.

Μια εξέλιξη του υπάρχοντος θα προσπαθήσουμε, λοιπόν, να υλοποιήσουμε, σκοπεύοντας ν’ ανακαλύψουμε πώς θα νιώσουμε μ’ αυτή σε ενεργειακό και ενστικτώδες επίπεδο.

Από εσάς ξεκινούν όλα, σε κάθε περίπτωση.

(Σ.Τ.) Η μετουσίωση των παραστατικών τεχνών συντελείται, άλλωστε, όταν γίνεις ένα μ’ αυτές και η πραγματικότητα μετατρέπεται σε κάτι συγκεχυμένο.

Για μένα είναι σημαντικό να επιχειρείς, κατά διαστήματα, να βγαίνεις από την λεγόμενη «ζώνη ασφαλείας» σου και ν’ αναλαμβάνεις -λελογισμένα, ίσως- ρίσκα.

Η εποχή, βέβαια, δεν ευνοεί γενικά τέτοιες απόπειρες. Στην δε Ελλάδα, ευνοούνται ακόμα λιγότερο.

(Ε.Α.) Γι’ αυτό κι ευελπιστώ ότι, μέσα από την προσπάθεια κι ακόμα κι αν κάνουμε λάθος, θα μάθουμε από αυτό και θα μας φανερωθεί ο δρόμος τον οποίο πρέπει ν’ ακολουθήσουμε.

(Σ.Τ.) Ως δημιουργός, ο κύριος «δαίμονας» που έχω ν’ αντιμετωπίσω είναι ένα χάος ιδεών το οποίο δεν ξέρω πού θα με οδηγήσει.

Όταν, όμως, οδηγούμαι κάπου με επιτυχία, αναζητώ τα τυποποιημένα εργαλεία τα οποία θα με βοηθήσουν να υπηρετήσω καλύτερα το ένστικτό μου.

Όλη η εμπειρία, η γνώση και το ταλέντο σου πρέπει, επομένως, να καλλιεργηθούν έτσι, ώστε να μπορείς να εκμεταλλευτείς την πρώτη ενστικτώδη σκέψη σου. Όσο εξασκείς το ένστικτό σου, τα όποια λάθη προκύπτουν σε επίπεδο εφαρμογής.

Λειτουργείς κι εσύ με βάση το ένστικτο στις επιλογές σου, Έβελυν;

(Ε.Α.) Πολύ! Δεν είμαι άνθρωπος της λογικής. Θεωρώ ότι ποτέ δεν κάνει λάθος το ένστικτο. Απλώς, επειδή στην κοινωνία όπου ζούμε τα ένστικτα έχουν θαφτεί, είναι δύσκολο να τα «εξορύξουμε».

Πρέπει, επομένως, να είσαι «καθαρός» για να μπορέσεις να τ’ ακούσεις.

Είμαι βέβαιος πως τα εκάστοτε κοινά αντιλαμβάνονται και βιώνουν το ακατέργαστο, αρχέγονο, ενστικτώδες υπόβαθρο της περφόρμανς σας - και τα δονεί.

(Ε.Α.) Η σκηνική μου ύπαρξη και δουλειά βασίζονται σε μια επεξεργασία του ενστίκτου και της παρόρμησης, οπότε και στο μουσικό επίπεδο προς την ίδια κατεύθυνση κινούμαι.

Όντας, λοιπόν, παρορμητικός άνθρωπος κι επειδή έχω πολλές ιδέες, αλλά δυσκολεύομαι να τις βάλω σε μια σειρά, χρειάζομαι ανθρώπους που να με βοηθήσουν στην οργάνωση.

Σε κάθε περίπτωση, το ιδανικό για μένα βρίσκεται ανάμεσα στο χάος και την απόλυτη οργάνωση. Φέρνω το χάος κι οι άλλοι μου φέρνουν την οργάνωση. Οπότε, τα βρίσκουμε κάπου στην μέση!

Η σκηνοθέτριά μας, η Marlene Kaminsky, βοηθά στην οργάνωση του χάους μας.

(Σ.Τ.) Η ομάδα αρχίζει να «σφίγγει» πολύ, και γίνονται ξεκάθαροι οι ρόλοι.  Προσωπικά, δε βλέπω την Marlene ως σκηνοθέτρια, αλλά ως ένα ακόμα μέλος της μπάντας.

Το πρώτο που μου ζήτησε, σε μια από τις πρώιμες κουβέντες μας, ήταν να έρθει σε μια πρόβα μας και να την παρακολουθήσει, ώστε να διαπιστώσει αν μπορεί να συνδεθεί μ’ αυτό που ενστερνιζόμαστε.

Παρά την δυτικοευρωπαϊκή της κουλτούρα, ακούγοντας το Κοίτα με συνδέθηκε μαζί μας, καθώς δε θεωρούσε ότι επρόκειτο για αμιγώς ελληνική μουσική.

Πλέον, μας έχει δώσει δύο-τρεις φορές λύσεις και σε μουσικό επίπεδο και η σχέση που έχει αναπτύξει με την Έβελυν είναι πολύ ιδιαίτερη.

Άρα λειτουργείτε περισσότερο ως κολεκτίβα παρά ως συγκρότημα.

(Σ.Τ.) Πολύ εύστοχη διαπίστωση!

Έχει ενδιαφέρον, πάντως, πώς αναδιαμoρφώνονται οι όποιες εσωτερικές ισορροπίες με την προσθήκη νέων μελών ή την ανάληψη ρόλων και από άλλα μέλη.

(Σ.Τ.) Ένα από τα όνειρά μας για το μέλλον είναι μια ολοκληρωμένη εικαστική κατάθεση, σε μεγάλο βαθμό αποδεσμευμένη από τα όσα έχουμε μέχρι στιγμής παρουσιάσει.

Όταν ολοκληρώνονται οι παραστάσεις/συναυλίες σας, βιώνεις μια λύτρωση;

(Ε.Α.) Θυμάμαι ότι την πρώτη φορά που παίξαμε στο Κύτταρο, με πολλούς δικούς μας ανθρώπους από κάτω, στο τελευταίο κομμάτι συγκινήθηκα πάρα πολύ.

Κοιτούσα τον κόσμο κι αναρωτιόμουν πώς τελικά τα καταφέραμε από το τίποτα. Ένιωσα, μάλιστα, περήφανη γι’ αυτό. Δε θέλω να επαναπαύομαι, όμως.

Αν η συναυλία έχει πάει καλά, υπάρχει η διάσταση της λύτρωσης. Ωστόσο, σκέφτομαι τι θα μπορούσαμε να έχουμε κάνει καλύτερα, κι αυτό πολλές φορές με αποτρέπει από το ν’ απολαύσω μια συναυλία εκ των υστέρων.

(Σ.Τ.) Τα προβλήματα είναι «παράθυρα». Αποστολή του καλλιτέχνη και του περφόρμερ είναι να μην αφήσουν το κοινό ν’ αντιληφθεί την όποια κρίση εντός ενός σχήματος.

Η συχνότητα των συναυλιών, που δεν είναι τακτική, αποτρέπει, πάντως, την επανάπαυση και την δημιουργία προβλημάτων.

Αν υιοθετούσατε μια λογική περιοδειών με διαδοχικές εμφανίσεις σε πόλεις και χώρους, θα κουραζόσασταν βιολογικά και καλλιτεχνικά.

(Σ.Τ.) Η ανάγκη μου είναι οι συναυλίες να γίνονται πραγματικά τελετές.

Για να καταλήξουν έτσι, πρέπει να συγκεντρωθεί η ενέργεια και μέσω ενός διαύλου -στην περίπτωσή μας ημών των ίδιων- να μεταφερθεί στον κόσμο, να επιστρέψει σε μας και να δημιουργηθεί η σύνδεση.

Πρέπει να προηγηθεί ένα χρονικό διάστημα κατά το οποίο όλο αυτό «βράζει» μέσα μας.

Φροντίζουμε κάθε φορά που δίνουμε μια συναυλία να αποπνέει μια αίσθηση γιορτής και χαράς. Δε θα μπορούσαμε να παίξουμε τρία Σαββατοκύριακα ή σε κάποιο μαγαζί. Θα αισθανόμασταν αμήχανα.

Δεν μπορείς να υποκριθείς ότι βιώνεις την έκσταση ή έστω μια ψυχική ένταση.

(Σ.Τ.) Καταλαβαίνεις πότε κάποιος άνθρωπος βρίσκεται σε έκσταση. Μπορείς να υποκριθείς άλλα πράγματα, όχι όμως και την έκσταση.

(Ε.Α.) Πάντως, επειδή δεχόμαστε πολλά μηνύματα, θα προσπαθήσουμε ν’ αυξήσουμε την συχνότητα των συναυλιών, αλλά και να επισκεφτούμε μέρη όπου δεν έχουμε βρεθεί.

Θα γίνει, λοιπόν, κι αυτό, σιγά σιγά, απλώς λόγω της πολυπρόσωπης σύνθεσης του crew είμαστε λίγο δυσκίνητοι. Όλα χρειάζονται ισορροπία.

Απαιτείται, επίσης, και ξεκούραση. Όταν σας βλέπω στις συναυλίες σας, νιώθω ότι εκτυλίσσεται μπροστά μου ένα εκρηκτικό φυσικό φαινόμενο.

(Σ.Τ.) Πολύ χαίρομαι που το λες. Είναι και θέμα εργασίας, πάντως. Πέρασαν, λοιπόν, χρόνια δουλειάς -σε ό,τι με αφορά χωρίς αντίκρισμα- μέχρι να αποφασίσουμε να παρουσιάσουμε το πολυπρόσωπο πρότζεκτ μας.

Όταν ενσωματώθηκε η Έβελυν σ’ αυτό, φάνηκε τι πήγαινε να γίνει.

Και ευγνωμονούμε τους ανθρώπους του Κυττάρου οι οποίοι μας έδωσαν το χέρι με καθαρή καλλιτεχνική διάθεση και μας παραχώρησαν την συγκεκριμένη ημερομηνία.

Αυτό που προσδοκώ για τους PAGAN για φέτος είναι μια ωραία, στοχευμένη περιοδεία, η οποία θα γίνει γεγονός πρώτα για εμάς και μετά για το κοινό.

Εσύ, Έβελυν, έχεις αλλάξει και υποκριτικά μέσα από τις εμφανίσεις σου με τους PAGAN; Κουβαλάς κάποια από αυτήν την ενέργεια σε όλες σου τις δουλειές;

(E.A.) Την ενέργεια που κουβαλώ στο θέατρο την μεταφέρω και στις συναυλίες - και αντιστρόφως.

Με την βοήθεια του Σταύρου ανακάλυψα πτυχές του τραγουδιού και της φωνής που δεν ήξερα ότι έχω, και μέσω αυτής της διαδικασίας εξελίσσομαι συνεχώς.

Όσο, μάλιστα, μεγαλώνεις γίνεται πιο δύσκολο ν’ ανακαλύψεις άγνωστες πτυχές του εαυτού σου. Κάθε χρόνο με ξαφνιάζει το τι διαθέτουμε και δεν το γνωρίζουμε, και μου δημιουργεί την όρεξη να συνεχίσω να ερευνώ.

Έχεις ποτέ αισθανθεί αμηχανία ή/και φόβο απέναντι είτε σ’ ένα κοινό -θεατρικό και συναυλιακό- είτε σ’ ένα κείμενο;

(Ε.Α.) Η απόπειρα εγκεφαλικής προσέγγισης ενός πράγματος πάντα μου προκαλεί φόβο, γιατί μένει σ’ ένα αρκετά επιφανειακό επίπεδο. Όταν, όμως, βυθιστείς στο ένστικτο, όταν κάτι ξεκινάει από την ρίζα, δεν υπάρχουν πλέον φόβος και αναστολές.

Λείπει πια αυτό το «άφημα» στην καθημερινότητα. Θεωρείται αντιπαραγωγικό να εκφράζουμε αβίαστα και απροσχεδίαστα αυτό που μπορεί να φέρουμε, και χωρίς κατ’ ανάγκη να είμαστε καλλιτέχνες.

(Σ.Τ.) Όλοι, δίαυλοι μιας παλιάς εικόνας είμαστε. Κουβαλάμε τόσες χιλιάδες τεραμπάιτ γενετικής μνήμης, που κάποια στιγμή απελευθερώνονται.

Ακόμα και τώρα, ασχολούμενος με την μουσική, δε νιώθω ότι δουλεύω. Η σχέση μου μαζί της είναι εφηβική και δε θ’ αλλάξει ποτέ. Το έχω αποδεχτεί αυτό.

Ο κύριος αγώνας μας συνίσταται στην αποτίναξη της συμβατικότητας, η οποία διαμορφώνεται από την κοινωνία βάσει των αναγκών της.

Αν, λοιπόν, καταφέρουμε να βρούμε τι μας καθορίζει πιο βαθιά ως ανθρώπους, ανοίγει ο δρόμος για την επίτευξη μιας εσωτερικής ισορροπίας που μπορεί να λειτουργήσει εξισορροπητικά και για το σύνολο.

«Ψάξτε βαθιά μέσα σας να βρείτε ποιοι είστε». Σ’ αυτήν την προτροπή συνοψίζεται η ουσία των PAGAN.

Όσο πιο πολύ ψάξεις αυτό που είσαι, έρθεις κοντά του και το απολαύσεις, θα αποτελεί παράγοντα ηρεμίας.

Μέχρι να συμβεί το αναπόφευκτο.

Οι PAGAN εμφανίζονται ζωντανά στο Κύτταρο Live Club την Κυριακή 27 Οκτωβρίου. Οι πόρτες ανοίγουν στις 20:30.

Σταύρος Τσουμάνης (PAGAN): «Η παραδοσιακή μουσική είναι “ωκεανός” ατελείωτος»

 

PAGAN (Φωτογραφία: Μαριάννα Αναγνωστοπούλου)

Μια συνάντηση με τον Σταύρο Τσουμάνη, παραγωγό και ιδρυτή των PAGAN, ενός από τα πιο «διονυσιακά» σχήματα της «εύφορης» εγχώριας «νεοπαραδοσιακής» σκηνής, ενόψει της συναυλίας τους το Σάββατο 2 Μαρτίου στο Temple.

Καθένα από τα μέλη των PAGAN έχει την δικιά του «διαδρομή» ανά τα χρόνια. Πότε, ωστόσο, ανάγονται οι απαρχές του συγκροτήματος;

Ήταν μια «συλλογή» ανθρώπων η οποία προέκυψε σταδιακά: κάποιοι ήρθαν, κάποιοι έφυγαν, κάποιοι επέστρεψαν.

Η στιγμή που κύλησε η «σταγόνα» και είπα «Θα γίνει η μπάντα» ήταν όταν βρέθηκε μπροστά μου ο Μάρκος Παύλου, που παίζει την γκάιντα.

Ως παραγωγός, είχα ήδη επαφή με πολλά παραδοσιακά όργανα και κάθε μορφή άσκαυλου, άρα και με την γκάιντα.

Η δυναμική του οργάνου αυτού είναι ιδιάζουσα: μόνο τέρμα μπορείς να το παίξεις. Αν θες το παίξεις χαμηλά, δεν μπορείς. Φουσκώνει, πιέζει, τέλος!

Καλείσαι, λοιπόν, να δημιουργήσεις στον ακροατή ένα όμορφο συναίσθημα με την υψηλότερη δυνατή ένταση. Γι’ αυτό και πολλοί, ακούγοντας την γκάιντα, παραπονούνται ότι «γκαρίζει» στο αυτί τους.

Αν, επομένως, ο οργανοπαίκτης δεν είναι βιωματικά δεξιοτέχνης, δεν πρόκειται να σε παρασύρει.

Στην περίπτωση του Μάρκου Παύλου έχουμε να κάνουμε μ’ έναν βιωματικό δεξιοτέχνη.

«Γλυκαίνει» την μελωδία, αφαιρώντας τα όποια ενοχλητικά στοιχεία, που, τελικά, ανάγονται στον αστικό χαρακτήρα τον οποίο έχει προσλάβει το παίξιμο της γκάιντας.

Το όργανο αυτό φέρει μέσα του πολλά χρόνια Ιστορίας.

Ιστορίας και ιστοριών.

Ακριβώς. Αυτό το «απόσταγμα» πρέπει, λοιπόν, να μεταλαμπαδευτεί μ’ έναν τρόπο βιωματικό, όχι θεωρητικό.

Στον Μάρκο διέκρινα, επίσης, μια μουσική ανιδιοτέλεια. Έκανε αυτό που έκανε γιατί δεν μπορούσε να υπάρξει διαφορετικά. Είναι ένας πολύ «καθαρός» άνθρωπος και μουσικός, χωρίς τα «κολλήματα» άλλων παραδοσιακών μουσικών.

«Εγώ είμαι Δυτικός», του εξήγησα, «ωστόσο το ακούω αυτό το “κούνημα” που έχεις και συντονίζομαι. Πρέπει, όμως, να δουλέψουμε μαζί, για να το συγκεράσουμε. Να πλησιάσεις ένα 20% εσύ σε μένα, κι ένα 80% εγώ σε σένα».

«Εγώ ξέρω τι σημαίνει σύγχρονη παραγωγή, εσύ ξέρεις τι σημαίνει αρχέγονο βίωμα. Πάμε να τα κάνουμε ένα, χωρίς όμως να είναι το ένα στολίδι του άλλου», του πρότεινα.

Έτσι ξεκίνησαν οι PAGAN.

Τώρα πια, ξέρω τα ακόρντα και τα «γυρίσματα» του Μάρκου. «Τραγουδάω» την γκάιντα από μέσα μου. Περιγράφω τον ήχο με το μυαλό, και τον «μεταφράζει» εκείνος παίζοντας.

Είσαι Δραμινός, αν δεν κάνω λάθος.

Είμαι Δραμινός, αλλά η καταγωγή μου είναι από την Ήπειρο και τον Πόντο.

Κατόπιν, λοιπόν, συναντήσαμε τον Θάνο Τσελεμπή (τύμπανα), και ταυτόχρονα «τζαμάραμε» με τον Μάρκο στο στούντιο. Ακούγοντας, ωστόσο, το όργανο συνειδητοποιούσα πως «ευνουχίζεται».

Γιατί;

Επειδή υπηρετεί μελωδίες που δεν είναι καμωμένες γι’ αυτό. Ως συνεχιστές, λοιπόν, αυτής της παράδοσης, πρέπει να σεβαστούμε το όργανο και την μέχρι τώρα Ιστορία του.

Στους PAGAN η ψυχεδέλεια του αρχέγονου παίρνει δρόμους ανάλογους με την δραματουργία του κάθε τραγουδιού.

Ουσιαστικά, η μουσική είναι πάντα μια φανταστική, μη ορατή απεικόνιση της δραματουργίας αυτού που ακούμε. Όσο πιο εικονοπλαστική είναι η μουσική, τόσο πιο βαθιά δουλεμένη είναι. Το συνειδητοποίησα με την πάροδο των χρόνων.

Σε κάθε περίπτωση, δεν υπάρχει κάτι που να μην έχει ειπωθεί σήμερα.

Υπάρχουν «ματιές» - λίγο πιο πρωτότυπες, λίγο πιο προσωπικές.

Το «προσωπικές» κάνει την διαφορά.

Αν δεν επενδύσουμε σ’ αυτό που είμαστε, δε γίνεται να μην είναι διαφορετικό, καθώς όλοι είμαστε διαφορετικοί. Το αν αυτό θα βρει το κοινό του είναι άλλο ζήτημα. Μπορεί να μην το βρει.

Η τιμιότητα απέναντι στις καταβολές μας είναι πολύ σημαντική, και για να νιώσουμε ωραία, και ως ένδειξη τού ότι δεν κυνηγάμε τον ανταγωνισμό.

Η τέχνη πρέπει να παραμείνει ανθρωποκεντρική, κι όχι να κοιτάμε πώς θα «φάμε» την δουλειά του άλλου. Γίνονται τρομερές μηχανορραφίες σ’ έναν χώρο που πρέπει να είναι πεντακάθαρος.

Πόσο μάλλον ο «νεοπαραδοσιακός», που είναι εξαιρετικά «εύφορος», με πληθώρα καλλιτεχνών να έχουν αναδυθεί τα τελευταία χρόνια.

Τώρα γιγαντώνεται.

Σταύρος Τσουμάνης (αριστερά), Έβελυν Ασουάντ (δεξιά)/ Φωτογραφία: Μαριάννα Αναγνωστοπούλου

Το κοινό στοιχείο των καλλιτεχνών φαίνεται να συνδέεται με την ανάγκη αναδιαπραγμάτευσης της σχέσης με την λεγόμενη «παράδοση», το «παρελθόν», τις «ρίζες»...

Την μνήμη, που την κουβαλάμε. Έχουμε ενσωματώσει κι επεξεργαστεί την Δυτική κουλτούρα, και μπορούμε ν’ αντλήσουμε γνώση και δύναμη από αυτή, αλλά κάπου συνειδητοποιούμε ότι ίσως τα θεμέλια να είναι λιγάκι σαθρά.

Τα φωνητικά της Έβελυν Ασουάντ σε ποιο στάδιο της δημιουργικής διαδικασίας εισήλθαν;

Εισήλθαν παράλληλα.

Τα περισσότερα από αυτά τα τραγούδια έχουν λίγους στίχους, κι υπάρχει λόγος γι’ αυτό. Ή μπορεί ένας στίχος να δημιουργεί τόσες πολλές εικόνες, που δε χρειάζεται να υπάρχει «στολίδι» στο τραγούδι. Το «στολίδι» είναι το ίδιο το τραγούδι.

Οπότε πρέπει κι η ερμηνεία να είναι «καθαρή», ώστε να εικονοποιεί αυτό το οποίο ακούμε.

Αποπνέει και μια τραχύτητα.

Όχι σε όλες τις περιπτώσεις. Η ερμηνεία της Νona, της πρώτης μας κυκλοφορίας, αποπνέει μια γλυκύτητα, γιατί το τραγούδι περιγράφει μια συμπαντική ένωση.

Η χροιά της φωνής είναι, επομένως, άμεσα συνυφασμένη με τον ύφος και την ποιότητα του συναισθήματος που κρύβει ο στίχος. Μας «μιλάει» το ίδιο το τραγούδι.

Ο καθένας, άλλωστε, έχει διαφορετική σχέση με την παραδοσιακή μουσική, η οποία είναι «ωκεανός» ατελείωτος.

Το πώς, λοιπόν, κάθε άνθρωπος την αντιλαμβάνεται είναι κάτι πολύ προσωπικό.

Θέτεις ένα πολύ σημαντικό ζήτημα.

Ας το συνειδητοποιήσουμε. Η μουσική, μέχρι και την πρώτη ηχογράφησή της, παιζόταν μόνο ζωντανά και μετά χανόταν. Άρα, δεν μπορούμε καν να διανοηθούμε τι αλλαγές μπορεί να έχουν συντελεστεί από γενιά σε γενιά κι από μουσικό σε μουσικό.

Αυτή η μεταβλητή είναι η παράδοση. Και παράδοση είναι αυτό που κάνουμε εμείς τώρα. Εμείς είμαστε η παράδοση, γιατί έτυχε να αντλήσουμε την τελευταία έκφραση που καταγράφηκε.

Σέβομαι απόλυτα την τελευταία εικόνα, και μάλιστα «σκάβω» όσο γίνεται περισσότερο, ώστε να καταλάβω τι τελικά από την συγκεκριμένη εικόνα είναι τόσο ακλόνητο και αναλλοίωτο.

Είναι σαν να αποσυναρμολογείς ένα αυτοκίνητο για να συνειδητοποιήσεις ποιο είναι το εξάρτημα που πρέπει να παραμείνει το ίδιο, ενώ όλα τα άλλα, ακόμα κι αν αλλαχτούν, το αυτοκίνητο θα λειτουργεί.

Ως συγκρότημα, αναβιώσεις κάνουμε, όχι διασκευές. Δεν έχουμε, άλλωστε, κάποιο πρωτότυπο για να διασκευάσουμε. Στην παράδοση δεν κάνουμε διασκευές.

Μ’ ενδιαφέρει αυτό που είπες. Άρα ως σχήμα αντιλαμβάνεστε τους εαυτούς σας ως αναβιωτές;

Δε με απασχολεί, απλώς με «χαλάει» η αναφορά στον όρο «διασκευή».

Αν υπάρχει μια πρωτότυπη αναφορά που την «πειράζω», πρόκειται για διασκευή. Σε ό,τι αφορά τις παραδοσιακές συνθέσεις, πρόκειται για «αποστάγματα» που κατέληξαν στα χέρια μας.

Σε άλλες περιπτώσεις, μπορεί η μελωδία να προϋπήρχε, και κάποιος, κάποια στιγμή να εμπνεύστηκε να προσθέσει και στίχους. Ή το αντίστροφο: να «πλάστηκαν» πρώτα οι στίχοι, και κατόπιν να «επενδύθηκαν» μουσικά.

Σιγά σιγά και δειλά δειλά, λοιπόν, απενοχοποίησα τον πειραματισμό, γιατί αρχικά δεν ήθελα να «χαλάσω» αυτό το υλικό.

Η απενοχοποίηση λειτουργεί και προς μια άλλη κατεύθυνση.

Το να μπορεί, λοιπόν, κόσμος να ψυχαγωγηθεί, να χορέψει, να νοσταλγήσει μέσω ξαναδουλεμένων παραδοσιακών ακουσμάτων/ερεθισμάτων είναι από τα καλύτερα πράγματα που έχουν συμβεί στο μουσικό πεδίο την τελευταία 15ετία.

Χαίρομαι πολύ γι’ αυτό ρεύμα.

Για να έχουν τόσοι μουσικοί τέτοιες επιρροές σημαίνει πως κάτι σου έχουν ξυπνήσει μέσα σου, κάτι ξυπνούν και στον κόσμο, κάτι προκύπτει πρωτογενώς από την βάση, και διαδίδεται στόμα με στόμα κυρίως.

Αλλιώς δε θα λειτουργούσε, όσο promotion κι αν είχε.

Οφείλεται, κατά την γνώμη σου, η σαγήνη την οποία ασκούν τέτοια ακούσματα σ’ έναν -αστικό- τρόπο ζωής αγχωτικό και ασφυκτικό, που αφήνει μικρό -ή και κανένα-περιθώριο στην φαντασία;

Πολύ ωραία ερώτηση!

Επειδή τυχαίνει να μοιράζω την ζωή μου ανάμεσα στην Δράμα και την Αθήνα -αναλογικά πολύ περισσότερο ζω στην Αθήνα, δυστυχώς-, ο τρόπος που αντιμετωπίζει ο κόσμος στην Δράμα την παραδοσιακή μουσική είναι εντυπωσιακά ο ίδιος.

Με τον ίδιο τρόπο που λειτουργούν οι ακροατές της στην Αθήνα την βιώνουν και οι Δραμινοί, οι οποίοι την έχουν δίπλα τους και ζουν με άλλους ρυθμούς. Η ανάγκη είναι παντού η ίδια.

Βοηθήθηκα, εξάλλου, πολύ από τους πολιτιστικούς συλλόγους. Δε φαντάζεσαι τι σχέση έχουμε αναπτύξει μ’ αυτούς.

Ανταμώνουμε, ανταλλάσσουμε απόψεις, και πολλές φορές κάνουμε κοινά πρότζεκτ, όπως συνέβη με τον Πολιτιστικό Σύλλογο Αγυιάς-Τερψιθέας Πάτρας.

Για να τιμήσουν τα 90 χρόνια λειτουργίας του, τίμησαν μέσω ενός βίντεο ένα έλος στην περιφέρεια της Πάτρας το οποίο έχει κηρυχτεί προστατευόμενη περιοχή Natura ως ένα περιθωριακό στοιχείο της φύσης και ταυτόχρονα ως ολόκληρο οικοσύστημα.

Σ’ αυτό το βίντεο χρησιμοποίησαν μουσική των PAGAN. Iκανοποιήθηκα ηθικά για είκοσι χρόνια. Συγκινητικό! Την ίδια ανάγκη βιώνουν κι οι Πατρινοί, κι οι Λαρισαίοι, κι οι Πρεβεζάνοι, κι οι Κρητικοί.

Έχετε κυκλοφορήσει κάποιο άλμπουμ; Νομίζω πως όχι.

Μπράβο, καλή ερώτηση!

Δε σου κρύβω ότι δεν ένιωθα έτοιμος να ξεκινήσω με ένα άλμπουμ. Προτίμησα να βάλω την «πινέζα» μας στον μουσικό «χάρτη» με την Νόνα, μια συμπαντική σύνθεση, δηλώνοντας: «Υπάρχουμε».

Από την πρώτη κυκλοφορία μέχρι το πρώτο λάιβ μεσολάβησαν δυο χρόνια και κάτι. Σ’ αυτό το διάστημα ωρίμαζε μέσα μου η δικιά μου ανάγκη να συνδεθώ με τους ανθρώπους που θα «ταξιδέψουν» αυτό το υλικό.

Πρέπει κάθε νέος συνοδοιπόρος να παίξει βιωματικά, συνδεόμενος με τον μινιμαλιστικό, διονυσιακό «πυρήνα» του συγκροτήματος, ώστε να γίνουμε ένα «κύμα».

Είμαστε όλοι «μπροστάρηδες», γιατί όλοι κουνάμε το «καράβι» με τον ίδιο ακριβώς τρόπο. Έχει φτάσει, λοιπόν, η στιγμή του άλμπουμ. Ευελπιστώ να κυκλοφορήσει μέσα στο 2024.

Κι υπάρχει τόσο πολύ υλικό, κατά το πλείστον πρωτότυπο, που είμαι υποχρεωμένος να μπω στην δυσάρεστη θέση να διαλέξω.

Δεν ξέρω αν θα το καταφέρω, αλλά έχω στο μυαλό μου την δημιουργία ενός κόνσεπτ άλμπουμ: μιας ιστορίας - ή πολλών μικρών ιστοριών οι οποίες δημιουργούν μια μεγάλου μήκους, όπως είναι οι ζωές όλων των ανθρώπων.

Οι δικές σας άλλαξαν όταν πρωτοεμφανιστήκατε πέρσι στο ιστορικό Κύτταρο.

Να ’ναι καλά ο Βασίλης ο Στάης που με φοβερή αγάπη και θέληση  φιλοξένησε την παραγωγή μας στο Κύτταρο στις 27 Οκτωβρίου του 2023!

Κάθε χρόνο, λοιπόν, αυτή είναι η ημερομηνία PAGAN στο Κύτταρο. Σηματοδοτεί κάτι που ξεκινάει, κάτι καινούριο.

Οι PAGAN εμφανίζονται λάιβ το Σάββατο 2 Μαρτίου στο Temple (Ιάκχου 17, Γκάζι) στις 21:30.