Γιουριέτ Ρομέρο: «Οι φυλακές αποτελούν καθρέφτη του ποιοι είμαστε ως κοινωνία»

 

Βγαλμένη από την πραγματικότητα των φτωχών, μαύρων, περιθωριοποιημένων Αφρο-Κολομβιανών γυναικών, η συλλογή διηγημάτων της Κολομβιανής Γιουριέτ Ρομέρο, Οι Επισκέπτριες, κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις Εκδόσεις Carnívora.

Μια συνομιλία με την πολλά υποσχόμενη συγγραφέα.

Το Οι Επισκέπτριες, λογοτεχνικό σου ντεμπούτο, είναι ουσιαστικά ένα διεπιστημονικό πολυμεσικό εγχείρημα το οποίο περιλαμβάνει την ανά χείρας συλλογή διηγημάτων, μια τηλεοπτική σειρά και μια ταινία.

Γιατί αποφάσισες να το δομήσεις με αυτόν τον τρόπο;

Πάντα ήθελα να γυρίσω μια ταινία βασισμένη σε αυτή την ιδέα. Άρχισα να την επεξεργάζομαι και σταδιακά να την υλοποιώ το 2017, κατά τη διάρκεια του τελευταίου έτους των σπουδών μου στο πανεπιστήμιο.

Εκείνο το έτος αφιέρωσα ελάχιστο χρόνο στη συγγραφή, καθώς συνέβαιναν πολλά παράλληλα: αποφοίτησα και άρχισα να εργάζομαι σε διάφορα τηλεοπτικά πρότζεκτ.

Το 2019 ταξίδεψα στην Ισπανία για να παρακολουθήσω ένα θερινό σεμινάριο δημιουργικής γραφής στο Πανεπιστήμιο Κομπλουτένσε της Μαδρίτης.

Είχα ήδη γράψει μία ή δύο ιστορίες και όσα έμαθα εκεί με βοήθησαν να δομήσω το βιβλίο και να σημειώσω σημαντική πρόοδο.

Αυτή η εκπαιδευτική εμπειρία λειτούργησε ως μέρος του κινήτρου για να ξεκινήσω τη συγγραφή του βιβλίου. Στο μεταξύ, η ιδέα της δημιουργίας μιας ταινίας έχανε τη δυναμική της λόγω των προκλήσεων που συνεπάγεται η κινηματογραφική παραγωγή.

Το 2020, χάρη σε μια επιχορήγηση από την κυβέρνηση της Κολομβίας, ολοκλήρωσα το βιβλίο· στο πλαίσιο του μεταπτυχιακού μου, διαμόρφωσα το εγχείρημα ως μια διαμεσική προσπάθεια η οποία περιλάμβανε ένα βιβλίο, μια σειρά και μια ταινία.

Ελπίζουμε ότι η ταινία θα κάνει πρεμιέρα την ερχόμενη χρονιά.

«Στις κοινωνίες μας, οι φυλακές έχουν χρώμα και κοινωνική τάξη. Δεν είναι απλώς χώροι νομικής τιμωρίας, αλλά μια βάναυση αντανάκλαση της ανισότητας», γράφεις. Πράγματι, οι ηρωίδες σου είναι φτωχές, μαύρες και Αφρο-Κολομβιανές.  

Με ποιους τρόπους οι φυλακές δεν αποτελούν μόνο «αντανάκλαση της ανισότητας», αλλά και πεδίο αντιπαράθεσης και αγώνα στο πλαίσιο της Κολομβίας;

Ναι, στην Κολομβία και, υποθέτω, σε ολόκληρη τη Λατινική Αμερική, πιστεύω πως οι φυλακές αποτελούν καθρέφτη του ποιοι είμαστε ως κοινωνία.

Στην ουσία τους, διαχωρίζονται από ένα ταξικό σύστημα που, σε δομικό επίπεδο, καλλιεργεί τον βαθιά ριζωμένο ρατσισμό και τον μισογυνισμό. Το σωφρονιστικό σύστημα λειτουργεί εντός ενός πατριαρχικού πλαισίου· αυτό είναι γεγονός.

Τι σημαίνει να είναι κάποιος ελεύθερος σε έναν θεμελιωδώς ανελεύθερο κόσμο; Αποτελεί η λογοτεχνία μια άσκηση ελευθερίας;

Σκέφτομαι μερικές φορές ότι η ελευθερία είναι μύθος. Στο βιβλίο, ήθελα να θίξω το πώς, για τις γυναίκες, η ίδια η γέννηση μπορεί να αποτελεί μια φυλακή.

Η παγκόσμια αντίληψη για τη γυναικεία φύση αποτελεί από μόνη της μια μορφή εγκλεισμού και, τέλος πάντων, ας δούμε τι συμβαίνει στον κόσμο:

Εκείνες τις υπερσυντηρητικές τάσεις που προτείνουν την επιστροφή των γυναικών σε καθεστώς πολίτη δεύτερης κατηγορίας, μια θέση που υποτίθεται ότι είχαμε ξεπεράσει.

Για μένα προσωπικά, η γραφή υπήρξε πάντα ένας ασφαλής χώρος όπου μπορώ να υπάρχω πέρα ​​από ταμπέλες και προσδοκίες· φυσικά, οι προκαταλήψεις οι οποίες έχουν διαμορφωθεί μέσα μου παραμένουν, αλλά τουλάχιστον νιώθω ελεύθερη.

Σε ποιον βαθμό ταυτίζεσαι προσωπικά με τις φωνές και την καθαρά σωματική υπόσταση των ηρωίδων σου, με τους αγώνες, τις αντιφάσεις και τις χαρές τους;

Κάθε μία από τις γυναίκες που εμφανίζονται στο βιβλίο ενέχει ένα κομμάτι του εαυτού μου.

Αυτό δε συμβαίνει μόνο επειδή πρόκειται για γυναίκες οι οποίες έχουν υποστεί φυλετική κατηγοριοποίηση, και έχουν μεγαλώσει σε συνθήκες φτώχειας (κάποιες από αυτές, όπως κι εγώ).

Αλλά και επειδή έχουν επηρεαστεί από την πραγματικότητα του να είναι «επισκέπτριες» και να ζουν μέσα σε αόρατες φυλακές, όπως η οικογένεια, ο έρωτας κ.ά.

Δυστυχώς, οι χαρακτήρες αυτοί αντικατοπτρίζουν τον τρόπο με τον οποίο έβλεπα, μεγαλώνοντας, τις γυναίκες της οικογένειας και της γειτονιάς μου.

«Αυτή η συλλογή ιστοριών γεννήθηκε από τη βαθιά μου ανησυχία για τον κόσμο, για την ίδια τη φύση, όταν ανακάλυψα, ως επισκέπτρια, ότι είμαι καταδικασμένη να φροντίζω όποιον άντρα βρεθεί στη ζωή μου», ισχυρίζεσαι περαιτέρω.

Με ποια έννοια είναι η φροντίδα βάρος;

Η φροντίδα ενός άλλου ανθρώπου μπορεί να αποτελεί προνόμιο σε μια πραγματικότητα όπου κάτι τέτοιο θεωρείται δεδομένο.

Η παροχή φροντίδας δεν είναι απλώς μια πράξη με την κυριολεκτική έννοια, εμπεριέχει επίσης τη διαρκή σκέψη για τους άλλους.

Το σύστημα, στη σημερινή του μορφή, είναι έτσι δομημένο ώστε οι γυναίκες να αναλαμβάνουν αυτόν τον ρόλο αυτόματα.

Γι’ αυτό, από την παιδική μας ηλικία, ακούμε φράσεις όπως «ετοίμασε το φαγητό» ή «τακτοποίησε το σπίτι», οι οποίες δε θα ακουστούν ποτέ για τα αγόρια.

Υπό αυτήν την έννοια, η φροντίδα μετατρέπεται σε βάρος, δεδομένου ότι δεν υπάρχει περιθώριο επιλογής.

Θα ήθελες να αναπτύξεις τις ευρύτερες κοινωνικοπολιτικές προεκτάσεις της έννοιας της «αναμονής», είτε πρόκειται για αναμονή σε κάποια ουρά είτε υπό μια πιο μεταφορική έννοια;

Γεννήθηκα και μεγάλωσα σε μια πόλη που δεν είχε τρεχούμενο νερό και, από παιδί ακόμα, άκουγα το ίδιο πράγμα: ότι πρέπει να περιμένουμε να έρθει το κράτος να το φτιάξει.

Όσο θυμάμαι τον εαυτό μου, άκουγα: «Κάποια μέρα θα ζούμε σε μια πιο ασφαλή πόλη».

Στην πραγματικότητα, η αναμονή διαποτίζει την καθημερινότητά μας σε τέτοιο βαθμό, που φαντάζει φυσιολογική σε κάθε τομέα της ζωής.

Όταν έχεις ραντεβού με γιατρό, η αναμονή είναι ο κανόνας, αν το ραντεβού σου ήταν για τις 7:00, μπορεί να εξεταστείς τελικά στις 11:00 το πρωί, επειδή και σε άλλα δέκα άτομα είχαν πει την ίδια ώρα.

Αν πας να διεκπεραιώσεις κάποια γραφειοκρατική διαδικασία, πρέπει να περιμένεις επειδή το σύστημα έχει καταρρεύσει. Περιμένεις να επανέλθει το ρεύμα μετά από διακοπή.

Αν έχεις κάποιον συγγενή στη φυλακή, πρέπει να περιμένεις να οριστεί ημερομηνία ακρόαση, μια διαδικασία που μπορεί να διαρκέσει χρόνια.

Πιστεύω ότι οι λαοί της Λατινικής Αμερικής βρίσκονται σε μια διαρκή, συστηματική αναμονή καθ’ όλη τη διάρκεια της Ιστορίας τους, και φυσικά ήθελα να αποτυπώσω αυτήν την ιδέα στο βιβλίο.

Πώς δουλεύεις τη γλώσσα που χρησιμοποιείται στους διαλόγους και τους μονολόγους του βιβλίου σου;

Ο χειρισμός του διαλόγου σε αυτό το βιβλίο αποτελεί άμεσο πρότυπο για τον τρόπο με τον οποίο δουλεύεται ένας διάλογος στο πλαίσιο ενός σεναρίου, με όλο τον ρεαλισμό και την εγκράτεια που απαιτούνται στη μεγάλη οθόνη.

Ο Αμπελάρδο δε λα Εσπριέγια, ακροδεξιός λαϊκιστής υποστηριζόμενος από τον Τραμπ, εξελέγη πρόσφατα πρόεδρος της Κολομβίας σε μια εκλογική διαδικασία αμφισβητούμενη, αλλά χαρακτηριζόμενη από προσέλευση-ρεκόρ.

Πώς ερμηνεύεις την ανησυχητική επιστροφή των πολιτικών φαντασμάτων της Ακροδεξιάς και του φασισμού στη Λατινική Αμερική και σε παγκόσμια κλίμακα; Τι συμβαίνει ειδικότερα στην Κολομβία;

Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο θεωρώ ανησυχητική την τρέχουσα συγκυρία.

Ακριβώς επειδή έβλεπα την άνοδο ενός προοδευτικού εγχειρήματος στην εξουσία ως μια δημοκρατική πρόοδο, η τρέχουσα ενίσχυση της ακροδεξιάς συνιστά, κατά τη γνώμη μου, ένα βαθύ πισωγύρισμα.

Την αντιλαμβάνομαι ως άμεση απειλή για τα δικαιώματα των γυναικών και των πληθυσμών που διαφοροποιούνται εθνοτικά ή ως προς τον σεξουαλικό προσανατολισμό, ομάδες των οποίων οι κατακτήσεις θα μπορούσαν να περιοριστούν ή ακόμα και να ανατραπούν.

Και σε ποιον βαθμό επηρεάζει η κοινωνικοπολιτική μετατόπιση την οπτική σου στη συγγραφή;

Είναι αναπόφευκτο ότι αυτό το πλαίσιο θα επηρεάσει το έργο μου ως συγγραφέα.

Οι πολιτιστικές πολιτικές δεν είναι ποτέ ουδέτερες, οι προτεραιότητες στη χρηματοδότηση, τα αφηγήματα που προωθούνται και οι φωνές οι οποίες βρίσκουν βήμα διαμορφώνονται όλα από ιδεολογικές αποφάσεις.

Το έργο μου πιθανότατα θα κληθεί να αναμετρηθεί με αυτές τις νέες πολιτιστικές ατζέντες, όπως, άλλωστε, συμβαίνει ήδη.

Τείνω να ολοκληρώνω πολλές από τις συνεντεύξεις των τελευταίων δύο χρόνων (μετά την 7η Οκτωβρίου 2023 και την έναρξη μιας γενοκτονίας μεγάλης κλίμακας κατά των Παλαιστινίων από το ισραηλινό κράτος) με ένα επιτακτικό ερώτημα:

Γιατί εξακολουθεί να έχει σημασία η ενασχόληση με την τέχνη, σε οποιαδήποτε μορφή, σε έναν κόσμο σπαρασσόμενο από πολέμους και γενοκτονίες;

Διότι η τέχνη και ο πολιτισμός δεν αποτελούν καταφύγιο αποκομμένο από την πραγματικότητα, είναι δυνάμεις που συμβάλλουν στη διαμόρφωση ιδεολογιών, συλλογικών φαντασιακών και τρόπων κατανόησης της πραγματικότητας.

Οι ιστορίες που αφηγούμαστε επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο μια κοινωνία θυμάται, δικαιολογεί ή αμφισβητεί τη βία.

Σε έναν κόσμο που σημαδεύεται από πολέμους και γενοκτονίες, οφείλουμε να συνεχίσουμε να γράφουμε, να δημιουργούμε ταινίες και να παράγουμε έργα τέχνης.

Όχι για να δώσουμε οριστικές απαντήσεις, αλλά για να διατηρήσουμε μια κριτική ματιά απέναντι στα γεγονότα και να αντισταθούμε στην επιβολή μιας μοναδικής, εξίσου βίαιης αφήγησης.

Όταν κυριαρχεί μία και μόνο εκδοχή της Iστορίας, ένα τμήμα της κοινωνίας καθίσταται αόρατο.

Ευχαριστώ θερμά το τιμ των Εκδόσεων Carnívora για την καθοριστική συμβολή του στον προγραμματισμό της συνέντευξης, τη μετάφραση των απαντήσεων της συγγραφέως στα ελληνικά και την παραχώρηση της φωτογραφίας της.

Η συλλογή διηγημάτων της Γιουριέτ Ρομέρο Οι Επισκέπτριες κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις Εκδόσεις Carnívora σε μετάφραση της Δέσποινας Δρακάκη.