Λαρς Ρούντολφ: «Αντίσταση σημαίνει να εστιάζεις στην ομορφιά των ανθρώπων, της φύσης, του πολιτισμού»

 

Βασισμένη στο πολυεπίπεδο μυθιστόρημα του Λάσλο Κρασναχορκάι, Η μελαγχολία της αντίστασης, η εμβληματική ταινία του πρόωρα χαμένου Μπέλα Ταρ, Οι αρμονίες Βερκμάιστερ, κυκλοφορεί σε επανέκδοση στους κινηματογράφους.

Με αυτήν την αφορμή κουβεντιάζουμε με τον πρωταγωνιστή της, τον καταξιωμένο Γερμανό ηθοποιό του θεάτρου και του σινεμά, Λαρς Ρούντολφ.

Όντας τότε σχετικά άπειρος ηθοποιός του κινηματογράφου, επιλέχθηκες για τον πρωταγωνιστικό ανδρικό ρόλο στο αριστουργηματικό Οι αρμονίες Βερκμάιστερ του Μπέλα Ταρ.

Μέχρι σήμερα, ο ρόλος αυτός υπήρξε ίσως ο πιο ολοκληρωμένος και, αναμφίβολα, ο πιο αξιομνημόνευτος της πορείας σου. Καταρχάς, ποιος ήταν στην πραγματικότητα ο Γιάνος Βάλουσκα;

Σε ευχαριστώ για τις ενδιαφέρουσες ερωτήσεις σου.

Από τη μία, ο Γιάνος Βάλουσκα είναι ένας άνδρας που διανέμει αλληλογραφία και εφημερίδες σε μια μικρή πόλη.

Από την άλλη, καθώς εμβαθύνεις στο υπέροχο μυθιστόρημα του Λάσλο Κρασναχορκάι, Η μελαγχολία της αντίστασης, μεταμορφώνεται σε ένα είδος αγγέλου.

Δεν ξέρω αν καταλαβαίνει καν την ανθρώπινη φύση, ωστόσο είναι ένας πολύ αθώος, νέος και καλός άνθρωπος.

Συνομιλεί με τον καθηγητή μουσικής Γκιόργκι Έστερ -τον οποίο υποδύεται ο αείμνηστος Πέτερ Φιτς- για τον Γερμανό οργανίστα, θεωρητικό της μουσικής και συνθέτη της εποχής του Μπαρόκ, Aντρέας Βερκμάιστερ, καθώς και για το χρωματικό σύστημα που εκείνος είχε επινοήσει.

Είναι επίσης ένας πολύ παθητικός άνθρωπος, μη ενεργά εμπλεκόμενος στην πολιτική.

Σε ποιον βαθμό η ενσάρκωσή του διαμόρφωσε την οπτική σου στην υποκριτική;

Μετά την ολοκλήρωση της ταινίας Οι αρμονίες Βερκμάιστερ, είχα την ευκαιρία να ταξιδέψω σε φεστιβάλ και να συμμετάσχω σε οντισιόν, ακόμη και για ταινίες του Χόλιγουντ. Ωστόσο, ήμουν ακόμη ένας πολύ νέος και άπειρος ηθοποιός.

Είχα, πάντως, συνεργαστεί με άλλους σκηνοθέτες στο θέατρο, όπως ο Φρανκ Κάστορφ. Είχα επίσης λάβει το βραβείο Καλύτερου Νέου Ηθοποιού στη Γερμανία για το κινηματογραφικό ντεμπούτο μου, το Not A Love Song του Γιαν Ράλσκε.

Έμαθα πολλά για την υποκριτική βήμα προς βήμα, μέσα από εργαστήρια με Αμερικανούς εκπαιδευτές υποκριτικής. Αργότερα, έπαιξα επίσης στο θέατρο, στο Βερολίνο και τη Ζυρίχη, υπό τη διεύθυνση του Κριστόφ Μαρτάλερ.

Έτσι, σιγά-σιγά, κατά κάποιον τρόπο έγινα ηθοποιός.

Πώς θα περιέγραφες τον Tαρ ως σκηνοθέτη, τόσο στο πλατό όσο και εκτός αυτού;

Θα ήθελα να σου πω πώς γνώρισα αρχικά τον Μπέλα.

Δίδασκε στη Σχολή Κινηματογράφου του Βερολίνου. Εκείνη την εποχή ήμουν νέος ηθοποιός και συνεργαζόμουν με πολλούς συναδέλφους στη Σχολή.

Κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων μιας σκηνής ταινίας, το σενάριο προέβλεπε έναν άγριο καβγά ανάμεσα στον χαρακτήρα τον οποίο υποδυόμουν εγώ και σε εκείνον που ενσάρκωνε μια ηθοποιός.

Κατά λάθος, την χτύπησα πολύ δυνατά και της έσπασα το τύμπανο του αριστερού αυτιού. Χρειάστηκε να πάει στον γιατρό. Όλοι οι άλλοι συμφοιτητές με κατηγόρησαν γι’ αυτό. Λυπήθηκα πολύ.

Ο Μπέλα βρισκόταν ανάμεσα στους θεατές και ήταν ο μόνος ο οποίος μου είπε ότι δεν έφταιγα εγώ, αλλά πως εκείνη έφερε μέρος της ευθύνης, καθώς ήταν πολύ άκαμπτη ως ηθοποιός.

«Αν είσαι καλός ηθοποιός, μπορείς να διαχειριστείς ένα απρόοπτο», μου εξήγησε.

Στην πραγματικότητα, με παρακολουθούσε καθ’ όλη τη διάρκεια των γυρισμάτων. Καταλάβαινα από τον τρόπο που με κοιτούσε ότι ήθελε να παίξω σε αυτήν τη φοιτητική ταινία.

Ίσως δύο χρόνια αργότερα, με πήρε τηλέφωνο και μου είπε: «Λαρς, έχω ένα σενάριο για σένα. Την ημέρα κατά την οποία σε βρήκα, κατάλαβα πως μπορούσα να γράψω μια ταινία με τον Kρασναχορκάι. Εσύ είσαι ο Βάλουσκα», κατέληξε.

Όταν ξεκινήσαμε τα γυρίσματα, δεν ήξερα τίποτα για τον Μπέλα και τα φιλμ του.

Τα γυρίσματα της ταινίας Οι αρμονίες Βερκμάιστερ ξεκίνησαν, στην πραγματικότητα, μια κρύα χειμωνιάτικη μέρα στη Βουδαπέστη με τη σκηνή του νοσοκομείου, όπου το εξαγριωμένο πλήθος ξυλοκοπά τους ηλικιωμένους ασθενείς σε μια ψυχιατρική πτέρυγα.

Σύμφωνα με τον Μπέλα, δεν υπήρχαν αρκετά ρολά φιλμ για τα γυρίσματα.

«Κόλλησε αυτά τα ρολά μεταξύ τους!» τον παρότρυνα. «Λαρς, δεν ξέρεις τις ταινίες μου;» με ρώτησε. «Όχι, δεν τις ξέρω», απάντησα ειλικρινά. «Δεν μπορούμε να πάμε σπίτι!» Κι όμως, πήγαμε σπίτι. Ήμουν πολύ θυμωμένος.

Πριν την επανέναρξη των γυρισμάτων, είδα το Sátántangó. Τότε κατάλαβα τις ταινίες του.

Χρειάστηκαν μερικοί μήνες για να ξεκινήσουμε από την αρχή και όλη η διαδικασία διήρκεσε τρία χρόνια λόγω διαφόρων προβλημάτων: πολλοί οπερατέρ ήταν μεθυσμένοι, ενώ ένας παραγωγός αυτοκτόνησε.

Νομίζω ότι ταξίδεψα αεροπορικώς στη Βουδαπέστη γύρω στις σαράντα φορές.

Μετά τον αρχικό μου θυμό για τον Μπέλα, δεν τσακωθήκαμε. Ήταν άνθρωπος καλόκαρδος και φερόταν πάντα ευγενικά σε μένα και στο υπόλοιπο συνεργείο. Διέθετε μεγάλη υπομονή.

«Απλώς περπάτα, Λαρς, μην κάνεις τίποτα άλλο. Απλώς γίνε ο Βάλουσκα», μου έλεγε. Προσπάθησα και τα κατάφερα.

Λαρς Ρούντολφ

Η ταινία βασίζεται στο μυθιστόρημα του Λάσλο Κρασναχορκάι Η μελαγχολία της αντίστασης - «μια κωμωδία της αποκάλυψης, ένα βιβλίο για έναν Θεό που όχι μόνο απέτυχε, αλλά δεν εμφανίστηκε καν στην εξέταση», σύμφωνα με τον Τζέιμς Γουντ.

Πώς διάβασες το βιβλίο εκείνη την εποχή και σε ποιον βαθμό έχει εξελιχθεί αυτή η ανάγνωση έκτοτε;

Διάβασα το μυθιστόρημα για πρώτη φορά κατά τη διάρκεια της προετοιμασίας και το αγάπησα πολύ.

Μετά τον θάνατο του Μπέλα, συμμετείχα σε κάποιες αναγνώσεις του βιβλίου με το μουσικό μου σχήμα στο Βερολίνο. Το εναρκτήριο απόσπασμα ήταν εξαιρετικό, όπως και οι πολλές αποχρώσεις του χαρακτήρα του πρωταγωνιστή.

Μπορεί το μυθιστόρημα -όπως και η ταινία- να προσεγγιστούν ως κριτική του αυταρχισμού και των παγίδων -ή ακόμα και της αποτυχίας- της επανάστασης;

Νομίζω ότι αποτελούν κριτική επ’ αυτού. Ο Μπέλα, ο Κρασναχορκάι και ο Βάλουσκα πίστευαν στην ατομική ευθύνη.

Δες πώς ο Βαλούσκα νοιαζόταν για τους ηλικιωμένους στην ψυχιατρική πτέρυγα ή για τις εφημερίδες του, πώς τρομοκρατήθηκε από την επιθετικότητα του όχλου και πώς κατέληξε ανήμπορος και έγκλειστος σε ψυχιατρικό ίδρυμα.

Ο Μπέλα αγαπούσε τον κόσμο του Τόμας Μπέρνχαρντ και ο Βάλουσκα πίστευε στη σχέση με την οικογένεια, τους φίλους, τους ανθρώπους με τους οποίους μπορείς να μιλήσεις, καθώς και με το κοινό.

Ο Μπέλα αγαπούσε επίσης τη διδασκαλία, ιδίως κατά τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια της ζωής του.

«Παρατηρήστε τι υπάρχει εκεί, παρατηρήστε την αργή κίνηση», προέτρεπε τους μαθητές του. Το 2013 εγκαινίασε το πρόγραμμα «Film Factory» στο Σαράγεβο.

Η κηδεία του τελέστηκε τον Φεβρουάριο στη Βουδαπέστη. Οκτώ νεκροθάφτες έσπρωξαν το φέρετρο στο χώμα. Ο χρόνος έπαψε να υπάρχει για καμιά δεκαριά λεπτά. Το μόνο που ακουγόταν ήταν ο ήχος του χώματος καθώς δεχόταν το φέρετρο.

Την ίδια βραδιά, κάναμε μια γιορτή μόνο με τους μαθητές του. Δεν τους γνώριζα όλους, αλλά ήταν πολύ όμορφο να τους γνωρίσω με εκείνη την αφορμή.

Από υπαρξιακή, ιστορική και πολιτική σκοπιά, γιατί η αντίσταση μπορεί να είναι μελαγχολική;

Στο μυθιστόρημα του Κρασναχορκάι υπάρχουν όλοι αυτοί οι παράξενοι, επιθετικοί άνδρες που ακολουθούν μια μυστική εντολή καταστροφής.

Η αντίσταση σε αυτήν συνιστά απλώς έναν μελαγχολικό και θλιβερό τρόπο ύπαρξης, ο οποίος τελικά οδηγεί στην τρέλα.

Όπως διαβάζεις στις ειδήσεις, στην Ευρώπη εξακολουθεί να υπάρχει ένα δεξιό, συντηρητικό και ξενοφοβικό κλίμα. Τρελαίνεσαι αν ακούς ειδήσεις όλη μέρα, ειδικά σε αυτούς τους καιρούς της ψυχωτικής πολιτικής.

Ωστόσο, η Ευρώπη υπήρξε ανέκαθεν ένα μίγμα ανθρώπων που έρχονται, φεύγουν και αλλάζουν. Αυτό είναι το ενδιαφέρον στοιχείο σχετικά με τους ανθρώπους, την τέχνη και τις ιδέες: εξελίσσονται και αλλάζουν.

Αντίσταση σημαίνει να εστιάζεις στην ομορφιά των ανθρώπων, της φύσης, των πουλιών, των ζώων και του πολιτισμού.

Αυτήν τη στιγμή βρίσκομαι στις Άλπεις με φίλους και περπατάμε όλη μέρα, μέχρι να εξαντληθούν οι δυνάμεις μας.

Χάνα Σιγκούλα, Λαρς Ρούντολφ

Κατά τη γνώμη μου, η φάλαινα του φιλμ είναι ένα πλάσμα αφόρητα θλιμμένο - και πιθανότατα απείρως σοφό. Εσύ, τι πιστεύεις ότι συμβολίζει;

Η φάλαινα φέρει μέσα της ένα πνεύμα το οποίο, με κάποιον τρόπο, μεταμορφώνει τους ανθρώπους, την πόλη και τη χώρα. Από τη μία πλευρά, αυτή η αλλαγή είναι θανάσιμη και καταστροφική· από την άλλη, σηματοδοτεί τη γέννηση νέων ιδεών.

Ωστόσο, η ίδια η φάλαινα είναι ένα πολύ ήρεμο ζώο και συμβολίζει την ομορφιά μιας παράξενης, άγνωστης φύσης.

Έτσι, μια φάλαινα η οποία βρίσκεται μέσα σε μια πόλη προκαλεί εντονότερη αίσθηση σε σύγκριση με εκείνη που θα προκαλούσε αν ζούσε κοντά στη θάλασσα.

Πώς ορίζεις τον «κινηματογράφο τέχνης» στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, τόσο στο ευρωπαϊκό πλαίσιο όσο και σε παγκόσμια κλίμακα;

Αποτελεί η αμφιλεγόμενη τεχνητή νοημοσύνη εργαλείο απελευθέρωσης -ή, τουλάχιστον, πειραματισμού- ή υποταγής;

Υπάρχει πολλή ομορφιά στις ταινίες, στην ιστορία των ανθρώπων. Η τέχνη της αφήγησης είναι τόσο εκπληκτική, σχεδόν τόσο τέλεια όσο ένα όμορφο λουλούδι.

Καμιά φορά χρησιμοποιώ την τεχνητή νοημοσύνη για να ρωτήσω διάφορα πράγματα. Ξέρω ότι εξαιτίας της χάνονται εκατομμύρια θέσεις εργασίας.

Το ανθρώπινο γένος πιθανότατα θα σβήσει κάποια μέρα με τον ίδιο τρόπο με τον οποίο γεννήθηκε. Δε θα ζήσουμε για πάντα. Καθώς γερνάω, είμαι τυχερός που δε θα γίνω μάρτυρας αυτού του τέλους.

Ωστόσο, τον Αύγουστο γίνεσαι 60.

Ανατρέχοντας σε μια σεμνή πορεία εκτεινόμενη σε περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες, τι έχεις απολαύσει περισσότερο, τι -ίσως- σου διέφυγε και τι θα ήθελες να εξερευνήσεις πληρέστερα στο μέλλον;

Ως τρομπετίστας και μουσικός ο ίδιος, ασχολούμαι πολύ με τον αυτοσχεδιασμό στη μουσική αυτόν τον καιρό. Επίσης, έχω ενταχθεί σε μια θεατρική ομάδα στο Βερολίνο, η οποία ξεκινά τη δραστηριότητά της τον Σεπτέμβριο.

Συνεχίζω να ασχολούμαι με τον κινηματογράφο και τις τηλεοπτικές σειρές, όταν μου αρέσουν ο ρόλος ή ο χαρακτήρας που μου προτείνονται. Ευτυχώς, τις περισσότερες φορές οι χαρακτήρες μού αρέσουν.

Ευχαριστώ θερμά τον Λαρς Ρούντολφ για τον χρόνο του, καθώς και για την παραχώρηση της φωτογραφίας του.

Η ταινία του Μπέλα Ταρ Οι αρμονίες Βερκμάιστερ προβάλλεται από τις 16 Ιουλίου στους κινηματογράφους σε επανέκδοση από τη νεοσύστατη εταιρεία διανομής «Amarcord».

N.U. Unruh: «Είχαμε και εξακολουθούμε να έχουμε πίστη σε αυτό που κάναμε/κάνουμε»

 

Επί 45 και πλέον χρόνια, οι Einstürzende Neubauten παραμένουν ανυποχώρητα στις «επάλξεις» μιας αβάν-γκαρντ ασυμβίβαστης, παιγνιώδους και βαθιά προσωπικής. Οι δε συναυλίες τους αποτελούν  μοναδικές εμπειρίες ζωής.

Ενόψει δύο τέτοιων συναυλιών, στο Φεστιβάλ Μονής Λαζαριστών και στο Ηρώδειο -την Τετάρτη 17 και την Πέμπτη 18 Ιουνίου, αντίστοιχα-, συνομιλούμε με τον N.U. Unruh, ντράμερ και ιδρυτικό μέλος του συγκροτήματος.

Οι Einstürzende Neubauten σχηματίστηκαν στις αρχές της δεκαετίας του 1980 στο (τότε) Δυτικό Βερολίνο/Δυτική Γερμανία.

Ήταν η επιλογή του ονόματος του συγκροτήματος μια συνειδητή απόφαση; Αποτελούσε κάποιο είδος αισθητικής/πολιτικής δήλωσης εκ μέρους σας;

Το όνομα του συγκροτήματος ανάγεται στα μαθήματα γεωγραφίας στο σχολείο και σε συγκεκριμένες ζημιές από σεισμό σε κτίρια στην Τουρκία.

Ένα δίμετρο έγχρωμο παιδί από την τάξη μας έδωσε σε αυτό το απόφθεγμα μια απτή διάσταση χαμογελώντας και ψιθυρίζοντας στους άλλους τι είχε πει ο δάσκαλος: «Einstürzende Neubauten».

Χρειάστηκαν άλλα 4-5 χρόνια για να χρησιμοποιηθεί αυτή η σύμπτωση ως το όνομα του συγκροτήματος.

Πώς θα περιγράφατε και πώς βιώσατε το πολιτιστικό και πολιτικό κλίμα στη (Δυτική) Γερμανία εκείνη την εποχή;

Το πολιτιστικό και πολιτικό κλίμα ήταν αρκετά απαλλαγμένο από περιορισμούς στο (Δυτικό) Βερολίνο.

Το λογότυπο του συγκροτήματος μπορεί να είναι εμπνευσμένο από τον ιερό δακτύλιο του Στόουνχεντζ, μια σπηλιά των ιθαγενών Αμερικανών Oλμέκων ή αρχαίες κινεζικές παραδόσεις.

Γενικά, έχετε ενδιαφερθεί για Δυτικές και μη Δυτικές φιλοσοφικές παραδόσεις;

Δεν έχουμε μία και μοναδική εξήγηση για το πώς εμφανίστηκε αυτό το σχέδιο. Οι υποθέσεις σου κινούνται στη σωστή κατεύθυνση.

Ένα από τα καθοριστικά χαρακτηριστικά του ήχου των EN είναι η χρήση οργάνων κατά παραγγελία, φτιαγμένων κυρίως από παλιοσίδερα και εργαλεία κατασκευής. Είστε αποκλειστικά υπεύθυνος για αυτήν την καινοτομία.

Θα θέλατε, λοιπόν, να αναλύσετε τόσο την αναγκαιότητα της επιλογής, όσο και τη διαδικασία μέσω της οποίας κατασκευάστηκαν αυτά τα όργανα και στη συνέχεια ενσωματώθηκαν στον ήχο των EN;

Αναγκάστηκα να πουλήσω το σετ ντραμς μου για να πληρώσω το ενοίκιο και έφτιαξα ένα μεταλλικό σετ ντραμς ως υποκατάστατο.

Μας ευχαρίστησε ιδιαίτερα το ότι χρησιμοποιήσαμε έτοιμα αντικείμενα που βρήκαμε και τα οποία μας ενέπνευσαν μουσικά.

Για παράδειγμα, εξαρτήματα κλιματιστικών, ελατήρια οικοδομών και διάφορα πράγματα από εργοτάξια, συμπεριλαμβανομένων και μηχανημάτων.

Μεταφέραμε όλο εκείνο τον μεταλλικό εξοπλισμό στους χώρους του στούντιο κατά τη διάρκεια των πρώτων περιόδων ηχογράφησης.

Ξεκινήσαμε με δύο ντράμερ - τον FM Einheit και εμένα, τον N.U. Unruh.

Παρά τις περιστασιακές αλλαγές μελών, όχι μόνο δεν έχετε καταρρεύσει με την πάροδο του χρόνου, αλλά έχετε επίσης καταφέρει να παραμείνετε ενεργοί και να επανεφεύρετε συνεχώς τη μουσική σας ταυτότητα.

Πού αποδίδετε τη μακροζωία των EN;

Είχαμε και εξακολουθούμε να έχουμε ισχυρή πίστη σε αυτό που κάναμε/κάνουμε, και οι αντιδράσεις στις συναυλίες ήταν πολωτικές.

Πώς αξιολογείτε τη συνάφεια του συγκροτήματος στο παρόν;

Δεν κρίνουμε τη συνάφεια μόνοι μας.

Ήσασταν -και εξακολουθείτε να είστε- ένα ασυμβίβαστα πειραματικό συγκρότημα. Πώς ορίζετε την πειραματική μουσική σήμερα, τόσο ως προς τη μορφή όσο και ως προς το περιεχόμενο;

Η μορφή και το περιεχόμενο της μουσικής η οποία παράγεται με πειραματικό τρόπο -όχι συμβατικό, δηλαδή- έχουν έναν μικρό κανόνα: να μην είναι πολύ επαναλαμβανόμενα με τον έναν ή τον άλλον τρόπο.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη εξελίσσεται ραγδαία και σταδιακά διεισδύει σε κάθε πόρο της ζωής μας. Πώς πιστεύετε ότι θα μπορούσε να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο η μουσική -πειραματική ή μη- συλλαμβάνεται, παράγεται και βιώνεται;

Είμαστε πεπεισμένοι πως η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν επηρεάζει ιδιαίτερα τη δουλειά μας.

Διατηρείτε την αίσθηση της Ευφορίας στην εποχή της ψηφιακής μεταφοράς δεδομένων, για να παραφράσω τον τίτλο του εξαιρετικού σόλο άλμπουμ σας από το 2000;

Ο τίτλος αυτού του άλμπουμ από το 2000 ήταν ένα εικονογραφημένο όνομα και χρησιμοποίησα κυρίως τους θορύβους των κινητών τηλεφώνων για να δημιουργήσω ένα είδος ambient ηλεκτρονικής μουσικής.

Θα γνωρίζεις το βιβλίο του Βάλτερ Μπένγιαμιν, Το έργο τέχνης στην εποχή της τεχνολογικής του αναπαραγωγιμότητας.

Το τελευταίο άλμπουμ των EN, Rampen (apm: alien pop music), είναι ένα απολαυστικά χαλαρό (αλλά με έναν παράξενο τρόπο) μουσικό κέρασμα. Τι είναι η ποπ μουσική, κατά τη γνώμη σας;

Αξιολογώντας το τελευταίο μας άλμπουμ δεν μπορώ να έχω μια απάντηση, δε σκεφτόμασταν την εμπορική επιτυχία ή τη δημοφιλία κατά την ηχογράφησή του.

Προσωπικά, ακούω κλασική μουσική στην κουζίνα, στο αυτοκίνητο ή στο εργαστήριο.

Στις 17 και 18 Ιουνίου θα εμφανιστείτε σε Θεσσαλονίκη και Αθήνα, αντίστοιχα. Πώς νιώθετε που την Πέμπτη 18 Ιουνίου θα παίξετε στο Θέατρο Ηρώδου του Αττικού, λίγο πριν το κλείσιμό του για ανακαίνιση;

Θα έχουμε την ευκαιρία να χρησιμοποιήσουμε αυτόν τον σημαντικό αρχαίο τόπο για τη μουσική μας. Ίσως να είναι μια μοναδική εμπειρία!

Οι Einstürzende Neubauten εμφανίζονται ζωντανά στο Θέατρο Ηρώδου του Αττικού στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών-Επιδαύρου την Πέμπτη 18 Ιουνίου στις 21:00.

Μία μέρα νωρίτερα, την Τετάρτη 17 Ιουνίου, θα δώσουν το συναυλιακό παρόν και στη Θεσσαλονίκη, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Μονής Λαζαριστών. Οι πόρτες ανοίγουν στις 20:00.

Χάινερ Γκαίμπελς: «Η τέχνη είναι η μόνη δυνατότητα και προϋπόθεση της ελευθερίας»

 

Χάινερ Γκαίμπελς (Φωτογραφία: Harald Hoffmann)

Συνθέτης, μαέστρος, πανεπιστημιακός καθηγητής, ο Γερμανός Χάινερ Γκαίμπελς έχει μεταμορφώσει το σύγχρονο θέατρο και τη μουσική μέσα από το πολύπλευρο έργο του επί πέντε και πλέον δεκαετίες.

Ενόψει της παρουσίασης του εμβληματικού Σλήμαν ΙΙΙ (29/5-1/6) στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών-Επιδαύρου, απάντησε από την Κολομβία στις ερωτήσεις μας.

«Ο Χάινερ Γκαίμπελς κατάφερε να επανεφεύρει το μουσικό θέατρο. Είναι ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της διεθνούς μουσικής και του πρωτοποριακού θεάτρου», διαβάζω στην απόφαση της κριτικής επιτροπής για το Ευρωπαϊκό Βραβείο Θεάτρου που σας απονεμήθηκε το 2001.

Τροφοδοτείται η καλλιτεχνική σας πρακτική από την επείγουσα ανάγκη να επανεπινοείτε συνεχώς -ίσως ακόμη και να αμφισβητείτε- τον εαυτό σας ως καλλιτέχνη;

Η καλλιτεχνική μου πρακτική είναι βασισμένη στην εμπιστοσύνη στην ατομική φαντασία του κοινού και τροφοδοτείται από τη δυσπιστία προς την ιεραρχική δομή των θεσμικών μορφών τέχνης.

Επιπλέον, είμαι μουσικός και πιστεύω στην ανοιχτότητα της πολυφωνίας - όχι μόνο όταν μιλάμε για μουσική, αλλά και για όλα τα άλλα μέσα τα οποία παίζουν σημαντικό ρόλο στις παραστατικές τέχνες, όπως το φως, ο χώρος, οι λέξεις, οι ήχοι και οι εικόνες.

Πώς αντιλαμβάνεστε την έννοια της «πρωτοπορίας» σήμερα;

Κάποτε, στη διάρκεια της δεκαετίας του 1980, μου είχε απονεμηθεί ένα δελτίο ταυτότητας πρωτοποριακού καλλιτέχνη, το οποίο είχε εκδώσει ένας άλλος καλλιτέχνης της αβάν-γκαρντ... Αλλά αυτό ήταν αστείο...

Επί του παρόντος βρίσκεστε στην Κολομβία, όπου την πρώτη εβδομάδα του Ιουνίου θα παρουσιάσετε το νέο σας έργο, DO YOU REMEMBER DO YOU NO I DON’T για το Teatro Colón. Πώς έχει εξελιχθεί αυτή η εμπειρία μέχρι στιγμής;

Ω, είναι μια υπέροχη εμπειρία, βρισκόμαστε ακόμα στη μέση της. Είναι μια συνεργατική διαδικασία με μια ομάδα 8 χορευτών και 6 μουσικών - όλα τα άτομα από την Κολομβία.

«Το έργο ξεδιπλώνεται ως ένα σύγχρονο μυστήριο. Το μυστήριο εδώ αναφέρεται στην κοινή αβεβαιότητα παρά στην υπέρβαση, στην κοινή προσοχή παρά στην κοινή πεποίθηση», σύμφωνα με την ιστοσελίδα σας.

Με ποια έννοια μπορεί το μυστήριο να γίνει απελευθερωτικό;

Δε θέλω να σκηνοθετήσω ένα συγκεκριμένο νόημα και δεν έχω κάποιο μήνυμα.

Έτσι, το μυστήριο είναι μια άλλη λέξη για την ανοιχτότητα της τέχνης στην ατομική ερμηνεία: ενός κειμένου, ενός τραγουδιού ή μουσικής και οποιωνδήποτε ήχων, ενός έργου τέχνης.

Ο Γάλλος συγγραφέας Μορίς Μπλανσό είχε μιλήσει για τη λογοτεχνία ως ένα σύγχρονο μαντείο.

Το Σλήμαν ΙΙΙ, το οποίο θα παρουσιαστεί στο πλαίσιο του φετινού Φεστιβάλ Αθηνών-Επιδαύρου, «είναι μια προσπάθεια δημιουργίας χώρων για την εμπειρία του κοινού, που μπορούν να επανεξετάσουν την αντίληψή μας για την Iστορία».

Η Ιστορία διαπερνά επίσης το DO YOU REMEBER DO YOU NO I DON’T, στην περίπτωση αυτή ως «ένα πεδίο από θραύσματα, υπολείμματα, χειρονομίες, μουσικές, ήχους και αντικείμενα».

Πού μπορεί να αποδοθεί το έντονο ενδιαφέρον σας για την Ιστορία ως (αποσπασματική) εμπειρία;

Το ενδιαφέρον μου είναι διττό: αφενός, μια αμφιβολία για τον κόσμο μας σήμερα. Αφετέρου, η αποφυγή της επανάληψης της Ιστορίας.

Το πολύπλευρο έργο σας σάς έχει ταξιδέψει σε «περισσότερες από 50 χώρες τα τελευταία 40 χρόνια». Πώς αυτή η ευλογία έχει αναζωογονήσει και διευρύνει την προσέγγισή σας στην τέχνη;

Ω, αυτό ήταν πριν από δέκα χρόνια... Υποθέτω ότι θα έχουν συμβεί περισσότερα μέχρι τώρα, αλλά είμαι πολύ προνομιούχος που έχω την ευκαιρία να κάνω τόσες πολλές όμορφες και εμπλουτιστικές συναντήσεις με τον Άλλο.

Είστε ενεργός υποστηρικτής της προώθησης «των συνθηκών και των δομών της σύγχρονης θεατρικής εκπαίδευσης, όντας συνιδρυτής αρκετών συνεργατικών δομών».

Ποια είναι η σημασία των συνεργατικών δομών στη θεατρική εκπαίδευση;

Είναι ο πυρήνας για την απελευθέρωση από τις εξουσίες και τις ιεραρχίες.

Στις μέρες μας, όλο και περισσότεροι/περισσότερες από εμάς ζούμε σε κυριολεκτικές ή μεταφορικές εμπόλεμες ζώνες. Ποιος είναι ο ρόλος -και το μέλλον- της τέχνης σε ένα τέτοιο πλαίσιο;

Η τέχνη είναι η μόνη δυνατότητα και προϋπόθεση της ελευθερίας.

Ευχαριστώ θερμά τον καλλιτέχνη για τον χρόνο του.

Η πολυεπίπεδη σκηνική σύνθεση του Χάινερ Γκαίμπελς, Σλήμαν ΙΙΙ, παρουσιάζεται μεταξύ 29 Μαΐου και 1 Ιουνίου στην Πειραιώς 260 (Δ), 21:00, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών-Επιδαύρου.

Συντελεστές:

Σύνθεση-Σκηνοθεσία: Χάινερ Γκαίμπελς

Σκηνικά-Κοστούμια-Σχεδιασμός φωτισμού: Michael Simon

Δραματουργία: Stephan Buchberger

Βοηθός σκηνοθέτη: Αλίκη Στενού

Βοηθός σκηνογράφου-ενδυματολόγου: Ελπίδα Δαλιάνη

Ήχος: Willi Bopp

Σχεδιασμός βίντεο: René Liebert

Παίζουν: Ακύλλας Καραζήσης, Ανδρομάχη Φουντουλίδου

Τραγουδούν: Λυδία Κονιόρδου, Άγγελος Κυδωνιεύς (κόντρα τενόρος)

Μουσικοί: Ανέστης Μπαρμπάτσης (μπουζούκι), Φίλιππος Φασούλας (κλαρίνο).

William Lennox: «Η μουσική δε μας έχει εγκαταλείψει ποτέ»

 

Days of Sorrow

Γνωστοί για τα μελαγχολικά, αλλά ακαταμάχητα χορευτικά, synth/darkwave ηχοτοπία τους, οι ιστορικοί, εκ Γερμανίας ορμώμενοι, Days of Sorrow εμφανίζονται την Παρασκευή 3 Απριλίου στο πλαίσιο του Death Disco Indoor Festival.

Λίγο πριν την πρώτη τους συναυλία επί ελληνικού εδάφους, ο William Lennox, από τα ιδρυτικά μέλη του γκρουπ, ανοίγει τα χαρτιά του(ς).

Όσον αφορά στους στίχους, η συντριπτική πλειονότητα των συνθέσεων που ανήκουν στα είδη post-punk/coldwave/darkwave/synth-punk φαίνεται να αναδύονται από «τις σκιές του κόσμου», ακόμα και όταν, μουσικά, είναι up-tempo.

Πώς ερμηνεύεις αυτό το γεγονός σε ψυχολογικό και κοινωνιολογικό επίπεδο; Και πώς συνδέεσαι με τον Ρομαντισμό ως αισθητική και υπαρξιακή πρόταση;

Κατ’ αρχάς, επίτρεψέ μου να σ’ ευχαριστήσω για την ευκαιρία που μου δίνεις να απαντήσω στις ερωτήσεις σου.

Το συνδέω με ένα άτομο το οποίο αμφισβητεί τις άγνωστες -και ίσως περιπετειώδεις- οντότητες μακριά από τον κοινωνικό κανόνα, είτε πρόκειται για το ίδιο το άτομο που βρίσκεται σε ταξίδι αυτοεξερεύνησης, είτε προσπαθεί να δει τα πράγματα αλλιώς.

Αυτή η αμφισβήτηση επηρεάζει μια ομάδα ανθρώπων οι οποίοι κοινωνικοποιούνται με βάση τα ίδια κοινά κριτήρια, δημιουργώντας δεσμούς με δυνάμεις εντός της ομάδας τους ή επηρεαζόμενοι από παρατηρήσεις διαφορετικών κοινωνικών προτύπων.

Μια up-tempo εκδοχή για την έκφραση αυτού στοχεύει να αναδείξει την ενέργεια που προκύπτει σε αυτές τις περιστάσεις.

Η σχέση με τον Ρομαντισμό ως αισθητική και υπαρξιακή πρόταση συνεπάγεται τη μετάβαση από μια κοσμοθεωρία υπαγορευόμενη αποκλειστικά από τη λογική σε μια που προτεραιοποιεί το συναίσθημα, τη φύση και την υποκειμενική εμπειρία.

Είναι ένας τρόπος ζωής, αλλά και μια καλλιτεχνική προσέγγιση.

Εσύ (φωνητικά, πλήκτρα) και ο André Schreiber (μπάσο) φοιτήσατε στο ίδιο σχολείο στο Ντόρτμουντ στις αρχές της δεκαετίας του 1980, όταν το κίνημα του new wave έφτανε στο απόγειό του.

Σε αυτό το πλαίσιο γεννήθηκαν οι Days of Sorrow. Πώς βιώσατε την μουσική έκρηξη της εποχής μακριά από το επίκεντρό της; Ήταν η ίδρυση ενός συγκροτήματος ο τρόπος σας να ανακαλύψετε και να δοκιμάσετε τον εαυτό σας;

Εγώ ο ίδιος έχω ρίζες στη βόρεια Αγγλία και το γεγονός ότι πέρασα πολύ χρόνο εκεί εκείνη την περίοδο μού έδωσε κάποια πρόσβαση σε ό,τι συνέβαινε όσον αφορά στη μουσική και την απελευθέρωση από παλιές συμβάσεις.

Για έναν νέο άνθρωπο αυτό σήμαινε πολύ συναρπαστικές στιγμές καθώς διανοίγονταν νέα οράματα. Το να συναντάς φίλους και ομοϊδεάτες ήταν απλώς ένα συμπέρασμα για να δοκιμάσεις κάτι και να εκφραστείς μέσω της μουσικής.

Μια μέρα του 1984, ενώ κάνατε πρόβες, ο John Tollhaus σας άκουσε να παίζετε το σήμα κατατεθέν σας, Wild World, και σας πρότεινε αμέσως να κυκλοφορήσετε το τραγούδι σε ένα new wave sampler που είχε στο μυαλό του.

Ναι, αυτή είναι μια στιγμή την οποία έχω ακόμα ξεκάθαρα στο μυαλό μου.

Ο John Tollhaus άλλαξε γρήγορα γνώμη αφού άκουσε περισσότερα τραγούδια στην ίδια ηχογράφηση και αποφάσισε να κάνει ένα ολοκληρωμένο EP μαζί μας, με αποτέλεσμα το Whatever Happens.

Στις κατοπινές δεκαετίες, έχεις καταλήξει σε κάποιο συμπέρασμα για το τι συμβαίνει τελικά σ’ αυτόν τον «Άγριο κόσμο (...) όταν ένα αγόρι συναντά ένα κορίτσι»;

Δεν έχει γίνει αυτός ο κόσμος όλο και πιο αβίωτος/μοναχικός/αυταρχικός;

Κατ’ αρχάς, νομίζω ότι μπορούμε να θεωρούμε τους εαυτούς μας τυχερούς που ζούμε και που γεννηθήκαμε στο περιβάλλον στο οποίο γεννηθήκαμε. Ο κόσμος στον οποίο ζούμε είναι και θα είναι μια διαρκώς μεταβαλλόμενη διαδικασία.

Ρομαντικά, ναι, μπορείς να αναρωτηθείς τι συμβαίνει όταν ένα αγόρι συναντά ένα κορίτσι, αλλά εγώ το βλέπω περισσότερο ως μεταφορά να αναρωτηθείς τι είδους άτομο θα έπρεπε να είσαι σε αυτόν τον διαρκώς μεταβαλλόμενο κόσμο.

Τίποτα δεν είναι δεδομένο.

Η πρόκληση και η ενθάρρυνση είναι εκεί για να απελευθερωθείς από προκαθορισμένες απόψεις και προσδοκίες, καθώς χρειάζεται να εξέλθεις «...στον άγριο, άγριο κόσμο...» για να βρεις τον καλύτερο δρόμο για τον εαυτό σου και το περιβάλλον στο οποίο ζεις.

Νιώσατε ποτέ παγιδευμένοι στην επιτυχία που είχε αυτό το τραγούδι εκείνη την εποχή;

Όχι, ποτέ. Μάλιστα, ήμασταν πολύ περήφανοι εκείνη την εποχή που ο κόσμος το χόρευε στα κλαμπ, ενώ εξακολουθούμε να πιστεύουμε πως είναι ένα πολύ καλό τραγούδι και το ερμηνεύουμε με πάθος και υπερηφάνεια, γιατί όχι;

Το EP Remembering the Days ήταν η διευρυμένη κυκλοφορία η οποία ακολούθησε. Ήταν αντιπροσωπευτικό του πού βρισκόσασταν καλλιτεχνικά στα μέσα της δεκαετίας του ’80;

Θα έλεγα, ναι. Ήταν η πρώτη μας φορά που ηχογραφούσαμε σε στούντιο χωρίς πραγματική εμπειρία, αλλά με θέληση να παίξουμε όσο καλύτερα μπορούσαμε εκείνη την εποχή... Kαι πάλι, είμαστε περήφανοι που μας δόθηκε η ευκαιρία να το κάνουμε.

Κατά μία έννοια, μπορείς να το αποκαλέσεις ένα στιγμιότυπο, ένα βήμα στο ταξίδι μας.

To EP A thousand Faces κυκλοφόρησε το 1987. Λίγο αργότερα, και πριν από μια περιοδεία στην Ισπανία, οι Days of Sorrow διαλύθηκαν.

Γιατί; Και τι είδους «ανοιχτοί λογαριασμοί» συνέβαλαν στον επανασχηματισμό σας περίπου δυόμισι δεκαετίες αργότερα;

Προσπαθήσαμε να εξελιχθούμε και οι συνέπειες ήταν κάποιες αλλαγές στο αρχικό lineup της προηγούμενης περιοδείας στη Γερμανία. Αυτό σήμαινε νέες μουσικές επιρροές (εκ των υστέρων όχι πάντα τις καλύτερες) και διαφορετικές προσωπικότητες.

Και καθώς ήμασταν όλοι γύρω στα είκοσι-κάτι, αυτό σήμαινε επίσης ότι έπρεπε να επιλέξουμε μια πορεία για το μέλλον ως άτομα, βλέποντας τρία από τα τότε πέντε μέλη να μετακομίζουν για σπουδές ή για δουλειά.

Αυτό άφησε μόνο εμένα και τον André να προχωρήσουμε σε «παύση» των Days of Sorrow (τελικά για μεγάλο χρονικό διάστημα).

Συμπτωματικά, μια ισπανική δισκογραφική εταιρεία (Deadwax) επικοινώνησε μαζί μου και με τον André τόσα χρόνια αργότερα, καθώς ζητούσαν άδεια να επανεκτυπώσουν το πρώτο EP.

Συναντηθήκαμε και ξεκινήσαμε να ηχογραφούμε καινούργια τραγούδια σαν να μην είχε συμβεί ποτέ τίποτα. Ζητήσαμε από έναν παλιό φίλο, τον Frank Junge, να μας συνοδεύσει στα πλήκτρα, καθώς είχε το ίδιο παρελθόν με τους Days of Sorrow.

Ο Frank ηχογράφησε και έκανε την παραγωγή των τελευταίων demo μαζί μας τη δεκαετία του ’80.

Days of Sorrow (1984)

Κατά τη διάρκεια της «πανδημίας» ηχογραφήσατε μια εξαιρετική ακουστική έκδοση του Wild World, ακολουθούμενη από περισσότερα τραγούδια το 2021, τα οποία αποτελούν όλα το comeback άλμπουμ σας, Soulmate Sister.

Ποια θα περιέγραφες ως (την) «αδελφή ψυχή [σας]» στις μέρες μας, καλλιτεχνικά και υπαρξιακά;

Είναι απλώς η μουσική μας, η πορεία μας, ο ήχος, το συναίσθημα και η συνέχειά του. Η μουσική δε μας έχει εγκαταλείψει ποτέ.

Χρησιμοποιούμε ακόμα τους ίδιους ήχους και όργανα όπως στη δεκαετία του ’80, δεν υπήρχε ποτέ το ερώτημα να αλλάξουμε κάτι σε αυτό. Ήταν ένας συνεχής σύντροφος... μια αδελφή ψυχή.

Το Who We Are, πρώτο σινγκλ από το εξαιρετικό τελευταίο σας άλμπουμ, Raptures, «είναι μια στοχαστική και βαθιά προσωπική δήλωση που ανιχνεύει την ταυτότητα, τις επιρροές και τη διά βίου αφοσίωση του συγκροτήματος στη μουσική».

Το συλλάβατε ως ένα είδος ταπεινού προσωπικού και καλλιτεχνικού μανιφέστου; Ανακαλείς εκείνες τις πρώτες μέρες του συγκροτήματος με ένα μίγμα κριτικής αποστασιοποίησης και νοσταλγίας;

Το βλέπω ως μια προσωπική πυξίδα και είναι μια στοχαστική και βαθιά προσωπική δήλωση.

Στόχος μας ήταν να μεταφέρουμε αυτά τα συναισθήματα και το ταξίδι σε αυτό το τραγούδι, ώστε οι ακροατές μας να μπορέσουν να κατανοήσουν από πού προερχόμαστε και τι είμαστε ακόμα.

Φυσικά, οι αναμνήσεις του παρελθόντος έχουν μεγάλη συναισθηματική αξία για εμάς και μπορούμε να θυμηθούμε πολλές στιγμές, παρόλο που ο κόσμος ήταν πολύ διαφορετικός.

Αναγνωρίζουμε επίσης πως δεν ήταν όλα τέλεια και ότι εκείνες οι εποχές έχουν περάσει, κι όμως μας ελκύουν συναισθηματικά.

Πώς μπορεί να ερμηνευθεί η πτυχή της «έκστασης» του τίτλου; Με τη θεολογική της έννοια; Ή, απλώς, ως εκδήλωση μιας εκστατικής εμπειρίας;

Δεν πρέπει να τη βλέπουμε με θεολογική έννοια, για εμάς είναι μια κατάσταση βίωσης μιας συντριπτικής κατάστασης συναισθήματος, ευχαρίστησης και χαράς. Ένα έναυσμα για να εξερευνήσουμε τον εαυτό μας.

Την Παρασκευή 3 Απριλίου θα εμφανιστείτε ζωντανά στην Αθήνα για πρώτη φορά, στο πλαίσιο του Death Disco Indoor Festival. Τι συμβαίνει όταν οι Days of Sorrow συναντούν το αθηναϊκό darkwave κοινό;

Whatever happens... Αλλά να είσαι σίγουρος ότι το πλήθος θα παρακολουθήσει μια δυναμική και παθιασμένη μπάντα με τραγούδια από το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον.

Οι Days of Sorrow αντιπροσωπεύουν αυτό που είμαστε όλοι, απολαμβάνοντας το να είμαστε ένα μαζί τους. Ανυπομονούμε να μοιραστούμε τη μουσική! Σ’ ευχαριστούμε πολύ, Γιάννη!

Ευχαριστώ θερμά τον William Lennox για τον χρόνο του και για την παραχώρηση του φωτογραφικού υλικού του γκρουπ.

Οι Days of Sorrow είναι:

William Lennox: Φωνητικά

Frank Junge: Συνθεσάιζερ

Kati von Schlotterstein: Πλήκτρα και φωνητικά

Jojo Brand: Κιθάρα.

Οι Days of Sorrow εμφανίζονται την πρώτη μέρα του φετινού Death Disco Indoor Festival, την Παρασκευή 3 Απριλίου, στο Gazarte - Ground Stage (Βουτάδων 32-34, Γκάζι).

Ακολουθεί το lineup του Φεστιβάλ:

Παρασκευή 3 Απριλίου 2026

Selofan | Riki | Days of Sorrow | Ghost Cop

Σάββατο 4 Απριλίου 2026

And Also The Trees | Escape With Romeo | Desinteresse | Convex Model