Ζμπίγκνιεφ Πράισνερ: «Ελπίζω πως ο κόσμος θα θέλει ακόμα να κρατιέται απ’ το χέρι»

 

Ζμπίγκνιεφ Πράισνερ (Φωτογραφία: Anna Włoch) 

Μ’ ένα ολοκαίνουριο άλμπουμ -ενδοσκοπικό όσο ποτέ,- το Melancholy, κι ένα soundtrack στα «σκαριά», ο Ζμπίγκνιεφ Πράισνερ, ένας από τους σημαντικότερους και πιο δραστήριους σύγχρονους συνθέτες, μοιράζεται μερικές σκέψεις.

«Γκραν Κάνιον. Το ταξίδι μιας ζωής. Είναι ένα μέρος όπου μόνο η σιωπή μιλάει. Και ήταν αυτή η Σιωπή η οποία με ενέπνευσε να συνθέσω το ‘Melancholy’», γράφετε στην εισαγωγή του καινούριου άλμπουμ σας, Melancholy.

Γιατί κατ’ αρχήν αυτό το ταξίδι ήταν τόσο σημαντικό για εσάς; Ή μήπως εξελίχθηκε σε μια σημαντική εμπειρία κατά την διάρκεια αυτών των οκτώ θαυματουργών ημερών που διήρκεσε;

Το ταξίδι στο Γκραν Κάνιον ήταν μια κομβική εμπειρία για μένα. Η απεραντοσύνη του τόπου και η συντριπτική σιωπή προξένησαν βαθύ αντίκτυπο στην ψυχή μου.

Κατά την διάρκεια εκείνων των οκτώ ημερών, βρέθηκα βυθισμένος σε έναν κόσμο όπου ακουγόταν μόνο η φωνή της φύσης, και μέσα σ’ αυτήν την σιωπή ανακάλυψα την έμπνευση να συνθέσω το Melancholy.

«Μερικές φορές η σιωπή μιλάει πιο δυνατά από τις λέξεις», ισχυρίστηκε κάποτε ο αείμνηστος Kριστόφ Κισλόφσκι.

Δεδομένου του ότι η σιωπή που σας κατέκλυσε στο Γκραν Κάνιον λειτούργησε ως πηγή έμπνευσης, πώς την βιώνετε τόσο ως άνθρωπος όσο και ως καλλιτέχνης;

Υπάρχουν και στιγμές που φοβάστε την σιωπή; Ενδίδετε στην μελαγχολία;

Η σιωπή του Γκραν Κάνιον λειτούργησε ως ισχυρή μούσα για μένα, τόσο ως άνθρωπο όσο και ως καλλιτέχνη. Ενώ η σιωπή μπορεί να είναι αποθαρρυντική μερικές φορές, κρύβει επίσης την δυνατότητα για ενδοσκόπηση και δημιουργικότητα.

Ως καλλιτέχνης, αγκαλιάζω την σιωπή ως καμβά πάνω στον οποίο ζωγραφίζω τα συναισθήματα και τις σκέψεις μου.

Η μελαγχολία, για μένα, δεν είναι απλώς μια ψυχική κατάσταση, αλλά κι ένα κανάλι μέσα από το οποίο εκφράζω την πολυπλοκότητα των ανθρώπινων συναισθημάτων.

Η μουσική σας απαιτεί από τον ακροατή/την ακροάτρια να κλείσει τα μάτια του/της, να τεντώσει τα αυτιά του/της, ν’ αφεθεί και να παραδοθεί ολόψυχα στην δύναμη της φαντασίας του/της.

Γενικά, συνθέτετε έχοντας κατά νου ασαφείς ή συγκεκριμένες εικόνες; Αν δεν είχατε αφοσιωθεί στη μουσική, θα μπορούσατε να έχετε γίνει ζωγράφος;

Όταν συνθέτω μουσική, συχνά αντλώ έμπνευση τόσο από ασαφείς όσο και από συγκεκριμένες εικόνες. Κάθε κομμάτι έχει τη δική του αφήγηση, επιτρέποντας στους ακροατές να «μπαρκάρουν» σ’ ένα ταξίδι της δικής τους φαντασίας.

Ενώ η μουσική είναι το κύριο μέσο έκφρασής μου, πάντα με προσείλκυαν και οι εικαστικές τέχνες. Ίσως σε μια άλλη ζωή, θα μπορούσα να έχω εξερευνήσει τον κόσμο της ζωγραφικής.

Όπως συνέβη και με τον προκάτοχό του, το It’s not too late, το Melancholy συνδυάζει επίσης στοιχεία (νεο)κλασικής μουσικής, τζαζ, ακόμη και electronica με προσωπικό και ταυτόχρονα λειτουργικό τρόπο.

Απολαμβάνετε το να εξερευνάτε άγνωστες μουσικές περιοχές;

Πράγματι, βρίσκω μεγάλη χαρά στο να ξεπερνάω τα όρια της μουσικής και να εξερευνώ άγνωστες περιοχές.

Συγχωνεύοντας στοιχεία κλασικής, τζαζ και ηλεκτρονικής μουσικής στις συνθέσεις μου, επιδιώκω να δημιουργήσω ένα μοναδικό ηχητικό τοπίο που επιδρά στους ακροατές σε προσωπικό επίπεδο.

Αν το It’s not too late ήταν «μια επείγουσα και αγωνιώδης έκκληση στην ανθρωπότητα, κυρίως προς τις νεότερες γενιές», το Requiem for the world, η τελευταία σύνθεση του Melancholy, υποδηλώνει μια πένθιμη ψυχική κατάσταση.

Η συναισθηματική σας ανθεκτικότητα και η ηθική σας σταθερότητα έχουν δεχθεί καταστροφικό πλήγμα τα τελευταία δύο χρόνια; Θρηνείτε για τη Γάζα, που θεωρώ ότι είναι το μέτρο της χαμένης ανθρωπότητας (της «Δύσης»);

Τα τελευταία χρόνια αποτέλεσαν αναμφίβολα πρόκληση και υπήρξαν στιγμές κατά τις οποίες δοκιμάστηκε η συναισθηματική μου αντοχή.

Η κατάσταση του κόσμου, ιδιαίτερα στην Ουκρανία, το Ισραήλ και την Γάζα, με γεμίζει με θλίψη και μια αίσθηση ηθικής υποχρέωσης να μιλήσω ενάντια στην αδικία.

Ωστόσο, μέσα στο σκοτάδι, εξακολουθώ να προσπαθώ να κρατήσω ένα κατάλοιπο ελπίδας για την ανθρωπότητα.

Ορμώμενος από ένα ακόμη απόφθεγμα του Κριστόφ Κισλόφσκι, «Για μένα αισιοδοξία είναι δύο εραστές που περπατούν προς στο ηλιοβασίλεμα αγκαλιά. Ή ίσως προς στην ανατολή του ηλίου - ό,τι σας αρέσει»-, μια ερώτηση:

Πού βρίσκετε ίχνη αισιοδοξίας στις μέρες μας, κύριε Πράισνερ;

Ο Kισλόφσκι εξήγησε επίσης τι σήμαινε για εκείνον η αγάπη: όταν δύο άτομα ξυπνούν το πρωί και νιώθουν την διάθεση να κρατηθούν απ’ το χέρι. Ελπίζω πως ο κόσμος θα θέλει ακόμα να κρατιέται απ’ το χέρι.

Αυτήν την στιγμή ολοκληρώνετε την ηχογράφηση ενός νέου soundtrack. Θα θέλατε να ρίξετε λίγο φως σε αυτό και στην ταινία που μουσικά «επενδύει»;

Αυτό που μπορώ να αποκαλύψω είναι ότι η ταινία τιτλοφορείται Κεντρική Ευρώπη και είναι η πρώτη μεγάλου μήκους του Τζανλούκα Μινούτσι. Θα είναι ένα σημαντικό φιλμ για φέτος.

Η μουσική την οποία συνέθεσα λειτουργεί ως ζωτικό αφηγηματικό στοιχείο, εμπλουτίζοντας την ιστορία με την συναισθηματική της δύναμη.

Είμαι ενθουσιασμένος που θα μοιραστώ περισσότερες λεπτομέρειες μόλις το έργο κυκλοφορήσει στους κινηματογράφους.

Ευχαριστώ θερμά την Eliza Dziedzic (Preisner Productions), πάντα πρόθυμη να συνδράμει στην πραγματοποίηση των συνεντεύξεων με τον Ζμπίγκνιεφ Πράισνερ (ενίοτε, μάλιστα, να τις «προτείνει»!)

Την ευχαριστώ, εξάλλου, για την παραχώρηση της φωτογραφίας του καλλιτέχνη.

Το ολοκαίνουριο άλμπουμ του Ζμπίγκνιεφ Πράισνερ Melancholy κυκλοφορεί από την Preisner Productions.

Ζμπίγκνιεφ Πράισνερ: «Το σινεμά είναι όλη μου η ζωή, είμαι γνωστός λόγω των ταινιών»

 

Ζμπίγκνιεφ Πράισνερ (Φωτογραφία: Anna Włoch)

Γνωστός κυρίως μέσα από τις αξέχαστες μουσικές με τις οποίες έχει επενδύσει τις ταινίες του Κριστόφ Κισλόφσκι, ο Πολωνός συνθέτης Ζμπίγκνιεφ Πράισνερ επιστρέφει με ένα καινούριο άλμπουμ, το It’s not too late, μια αγωνιώδη έκκληση για ανάκτηση της ανθρωπιάς μας, σε συνεργασία με την Λίζα Τζέραρντ.

Με αφορμή την κυκλοφορία του, ο συνθέτης μοιράζεται μαζί μας αγωνίες, αναμνήσεις και συναισθήματα.

Είστε ένας αυτοδίδακτος συνθέτης κινηματογραφικής μουσικής. Τι «πυροδότησε» την αρχική ενασχόλησή σας με τη σύνθεση μουσικής;

Υπήρξε η ακρόασή της κομμάτι της πολιτισμικής ανατροφής σας; Και ποιος είναι ο ρόλος που το σινεμά έχει διαδραματίσει στην καθημερινότητά σας ανά τα χρόνια;

Το γεγονός ότι είμαι αυτοδίδακτος δεν υπήρξε επιλογή μου, αλλά απόρροια μιας πραγματικότητας.

Δεν υπήρχαν μουσικά σχολεία στη μικρή πόλη όπου μεγάλωσα και οι γονείς μου δεν είχαν την οικονομική δυνατότητα να με στείλουν ως οικότροφο σε μουσικό σχολείο σε μια μεγάλη πόλη.

Στο λύκειο, όμως, άρχισα να παίζω κιθάρα κι έφτιαξα ένα ροκ συγκρότημα. Όταν μπήκα στο πανεπιστήμιο, συνειδητοποίησα πως ήθελα να γίνω συνθέτης και έμαθα όλα όσα χρειάζονταν για να κάνω αυτή τη δουλειά.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1970 ξεκίνησα να δέχομαι τις πρώτες προτάσεις να συνθέσω μουσική για ταινίες, αρχικά για ντοκιμαντέρ και κατόπιν για φιλμ μυθοπλασίας.

Στα 1984 συνάντησα τον Κισλόφσκι και συνέθεσα τη μουσική για την ταινία του Δίχως τέλος. Το σινεμά είναι όλη μου η ζωή, είμαι γνωστός λόγω των ταινιών.

Το It’s not too late, το πιο πρόσφατο άλμπουμ σας που μόλις κυκλοφόρησε, είναι μια επείγουσα και αγωνιώδης έκκληση στην ανθρωπότητα, κυρίως προς στις νεότερες γενιές.

Το συνθέσατε κυρίως με τον συνεχιζόμενο -από το 2014- πόλεμο στην Ουκρανία κατά νου;

Σε όλη μου τη ζωή παρατηρώ όσα συμβαίνουν στον κόσμο. Δεν είναι ζήτημα πολέμων: ανησυχώ γι’ αυτό που συμβαίνει στο μυαλό των ανθρώπων, πώς καταστρέφεται η δημοκρατία, πώς ο πολιτισμός κινείται δυστυχώς προς μια λάθος κατεύθυνση.

Παλαιότερα μιλούσαμε για πολιτισμό και τέχνη, στις μέρες μας είναι δύσκολο να αποκαλέσουμε το οτιδήποτε πολιτισμό και τέχνη. Ο κόσμος καταρρέει μπροστά στα  ίδια μας τα μάτια. Το άλμπουμ είναι η έκκλησή μας: «Δεν είναι πολύ αργά».

Μουσικά λιτό και ήρεμα μελαγχολικό, το It’s not too late συγκεράζει στοιχεία (νεο)κλασικής και τζαζ μουσικής με έναν πολύ προσωπικό και συνάμα λειτουργικό τρόπο.

Θα περιγράφατε τον εαυτό σας ως λάτρη της κλασικής και της τζαζ μουσικής;

Είναι δύσκολο να περιγράψω το ίδιο μου το άλμπουμ. Δεν είναι αυτός ο ρόλος μου, αλλά νομίζω ότι συνιστά το καινούριο μουσικό πρόσωπό μου.

Άρχισα να εκτιμώ περισσότερο την ηλεκτρονική μουσική, την οποία χρησιμοποιώ εκεί όπου η ορχήστρα δε θα αποτελούσε την καλύτερη επιλογή.

Ο συνδυασμός τέτοιας μουσικής με μουσικούς που έχουν κλασική παιδεία -στην περίπτωσή μου τσελίστες, πιανίστες, σαξοφωνίστες- είναι για μένα ένα είδος καινούριου ανοίγματος, ενός νέου μουσικού κόσμου.

Μου αρέσει πολύ αυτός ο κόσμος και σχεδιάζω να συνεχίσω προς αυτή την κατεύθυνση στο μέλλον.

Ο κατανυκτικός τόνος του άλμπουμ δίνει την εντύπωση μιας θρησκευτικής λειτουργίας. Στρέφεστε στη θρησκεία για παρηγοριά και έμπνευση;

Δε σκεφτόμουν την οποιαδήποτε θρησκεία όταν συνέθετα το άλμπουμ. Είναι μια κραυγή ενάντια στα εγκλήματα που συντελούνται σε όλον τον κόσμο.

Το να συζητάς για το καλό και για το κακό είναι κάτι οικουμενικό. Μπορεί να «διαβαστεί» με θρησκευτικό, αλλά και με απλά ανθρώπινο τρόπο.

Δεν είναι πολύ αργά να σταματήσουμε την εκατόμβη που κρέμεται από πάνω μας. Χρειάζεται να προχωρήσουμε προς το φως, όχι προς το σκοτάδι.

Το It’s not too late σηματοδοτεί μια ακόμα συνεργασία με την θρυλική Αυστραλή τραγουδίστρια, συνθέτρια και δεξιοτέχνη σε πληθώρα οργάνων Λίζα Τζέραρντ, μετά τα Diaries of hope, Melodies of my youth και Ο άνθρωπος του Θεού.

Τι σας έφερε κοντά, κατ’ αρχάς; Μοιράζεστε παρόμοιες αισθητικές, μουσικές και φιλοσοφικές ευαισθησίες;

Η φιλία μάς έφερε κοντά. Οι σχέσεις ανάμεσα σε μένα και τους καλλιτέχνες είναι πάντα το πιο σημαντικό. Νομίζω πως μοιραζόμαστε την ίδια ευαισθησία.

Εκτός από τα άλμπουμ τα οποία ανέφερες, έχουμε συνεργαστεί και σε άλλα πρότζεκτ όπως οι συναυλίες 2014: Here and Now και 2016 Where to?, που μιλάνε για ζητήματα τα οποία είναι πολύ σημαντικά για εμάς.

Ελπίζω να είναι σημαντικά και για κάποιους άλλους ανθρώπους στον κόσμο.

Το όπλο μας είναι η μουσική και προσπαθούμε να το χρησιμοποιούμε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.

Το If dreams were life είναι η αγαπημένη μου σύνθεση από αυτό το άλμπουμ. Ποιο είναι το πιο επαναλαμβανόμενο, επίμονο, ίσως ανεκπλήρωτο όνειρό σας;

Χαίρομαι που σ’ αρέσει, έχω κι εγώ συναισθήματα γι’ αυτό. Δεν παραπονιέμαι για τη ζωή μου, έχει υπάρξει καλή για μένα. Αυτό που έχει χαθεί και δεν μπορεί να ανακτηθεί είναι ότι πολλοί φίλοι μου -καλλιτέχνες και όχι μόνο- έχουν πεθάνει.

Ο Κισλόφσκι έρχεται συχνά στα όνειρά μου. Βρισκόμαστε στο σπίτι συζητώντας για ένα καινούριο φιλμ. Σ’ εκείνο το όνειρο πάντα του λέω πως είναι νεκρός και πάντοτε μου απαντά με τον ίδιο τρόπο: «Είμαι ζωντανός, είμαι εδώ μαζί σου».

Όταν ξυπνάω, αισθάνομαι καλύτερα. Λυπάμαι που αυτά είναι μονάχα όνειρα.

Σχεδόν τρεις δεκαετίες πριν συνθέσατε το Song for the unification of Europe. Στις μέρες μας, η Ευρώπη -κι όχι απλώς η Ευρωπαϊκή Ένωση- καταρρέει υπαρξιακά, ηθικά, πολιτικά, οικονομικά.

Ο εθνικισμός ανεβαίνει, οι ανισότητες βαθαίνουν, τείχη -ορατά και αόρατα- ανεγείρονται, ο κοινωνικός συντηρητισμός εντείνεται. Είναι πολύ αργά, έχουν όλα χαθεί ή υπάρχει κάποια αχτίδα ελπίδας μπροστά μας;

Όταν συνέθετα το Song for the Unification of Europe, συνέβαινε ο πόλεμος στη Γιουγκοσλαβία και είπα στον Κισλόφσκι ότι έπρεπε να δώσουμε ένα σαφές μήνυμα στην ταινία.

Η Α’ Επιστολή προς Κορινθίους του απόστολου Παύλου είναι το πιο ισχυρό μήνυμα που μπορείς να στείλεις στους ανθρώπους: «Μείζων δε τούτων η αγάπη».

Δεν ξέρω αν το θυμάσαι, αλλά το Song for the Unification of Europe τελειώνει με τη νεκρώσιμη πομπή. Εκείνη την εποχή αυτό ήταν η πρόκλησή μας. Σήμερα εκείνη η πομπή είναι ακριβώς αυτό για το οποίο με ρωτάς.

Πιστεύω, όμως, ακόμα πως δεν είναι πολύ αργά.

Ζείτε ακόμα στην Ελλάδα; Κι αν ναι -ακόμα κι αν όχι-, τι έχετε αποκομίσει από τη διαμονή σας στη χώρα και την αλληλεπίδραση με τους ανθρώπους της;

Εξακολουθώ να ζω μεταξύ Ελλάδας και Πολωνίας. Αγαπώ την Ελλάδα σαν πατρίδα μου. Έχω πολλούς φίλους και νιώθω σπουδαία εδώ. Είμαι ήρεμος στην Ελλάδα, κάτι που εξαφανίζεται όταν βρίσκομαι στην Πολωνία.

Είναι κρίμα που η Ρόδος είναι τόσο μακριά από την Πολωνία.

Ευχαριστώ θερμά την Eliza Dziedzic (Preisner Productions) για την πολύτιμη συνδρομή της στην πραγματοποίηση της συνέντευξης και για την παραχώρηση του φωτογραφικού υλικού που συνοδεύει το κείμενο.

Το άλμπουμ των Ζμπίγκνιεφ Πράισνερ και Λίζα Τζέραρντ It’s not too late κυκλοφορεί από την Preisner Productions.

23 χρόνια μετά το θάνατο του Κριστόφ Κισλόφσκι, ο Ζμπίγκνιεφ Πράισνερ τον θυμάται

Στις 13 Μαρτίου του 1996, η μεγάλη καρδιά του Κριστόφ Κισλόφσκι, ενός από τους σημαντικότερους δημιουργούς του σύγχρονου πολωνικού σινεμά (Χωρίς τέλος, Δεκάλογος, Η διπλή ζωή της Βερόνικα, Τρία χρώματα), παύει να χτυπά. 23 χρόνια μετά, ο στενός συνεργάτης και φίλος του -και πολύ προσφιλής στο ελληνικό κοινό- συνθέτης Ζμπίγκνιεφ Πράισνερ τον θυμάται και μας τον θυμίζει.

Επί μακρόν υπήρξατε συνεργάτης του Κριστόφ Κισλόφσκι. Πότε και πώς γνωριστήκατε για πρώτη φορά και ποια ήταν η αρχική σας εντύπωση γι’ αυτόν;

Ο Κριστόφ με προσκάλεσε σε μια συνάντηση στη Βαρσοβία, επειδή είχε ακούσει τη μουσική που είχα συνθέσει για την πρώτη ταινία μυθοπλασίας σε σκηνοθεσία Αντόνι Κράουζε, τη Μετεωρολογική πρόγνωση του 1982.

Το Χωρίς τέλος (1985), μια από τις πιο πολιτικές δουλειές του Κισλόφσκι, σηματοδότησε την έναρξη της επαγγελματικής συνεργασίας σας. Θα θέλατε να μου πείτε πώς «στρατολογηθήκατε» να συνθέσετε τη μουσική γι’ αυτή;

Το 1984, όταν ο Κισλόφσκι ολοκλήρωσε το φιλμ Χωρίς τέλος, με κάλεσε, μου το έδειξε και μου πρότεινε συνεργασία. Μου είπε μονάχα μια πρόταση: «Θέλω να συνθέσεις μουσική». Έπειτα από κάποιο διάστημα, συναντηθήκαμε ξανά και του είπα ότι, κατά τη γνώμη μου, η ταινία δε χρειαζόταν μουσική. Απάντησε: «Σε προσέλαβα για να συνθέσεις μουσική». Και τελικά αυτό έκανα.

Σε ένα γενικότερο επίπεδο, πώς λειτουργούσε η συνεργασία σας; Συνθέτατε διαισθητικά τη μουσική σας, η οποία στη συνέχεια με οργανικό τρόπο συνέκλινε με το σκηνοθετικό και σεναριακό όραμα του Κισλόφσκι, ή σας έδινε κάποιες ιδέες για την πλοκή εκ των προτέρων προς ανάπτυξη;

Η δουλειά πάνω στις ταινίες ήταν αρκετά τακτική, αλλά η διαφορά συνίστατο στο ότι ο Κισλόφσκι πίστευε στη δύναμη της μουσικής, πίστευε πως ήταν ένας από τους συμμετόχους στο φιλμ, πολύ σημαντικός γιατί επρόκειτο για καθαρή μεταφυσική. Πάντα έδινε ελευθερία.

Ο εμβληματικός Δεκάλογος είναι μια από πιο τις αγαπημένες μου φιλμικές δουλειές όλων των εποχών, και το σάουντρακ που συνθέσατε παίζει καθοριστικό ρόλο. Ξεχωρίζετε κάποια συγκεκριμένη σύνθεσή σας σχετιζόμενη με φιλμ του Κισλόφσκι, μια που να τη νιώθετε πιο κοντά συναισθηματικά;

Είναι δύσκολο να πω με ποια είμαι συναισθηματικά δεμένος. Θυμάμαι πιο πολύ τη συνεργασία μας στο Χωρίς τέλος. Δεν επρόκειτο καν για μουσική, αλλά για τελετουργία. Βίωσα ακόμα και την ανυπακοή της ορχήστρας, γιατί ζήτησα από τα μέλη της όχι μόνο να παίξουν, αλλά και να τραγουδήσουν. Κατόρθωσα να τα πείσω, πίστεψαν στην καλλιτεχνική ιδέα μου και όλα πήγαν πολύ καλά.

Σε ποιο βαθμό συνέβαλε η συνάντησή σας στη διαμόρφωση και την καλλιέργεια της προσωπικής σας προσέγγισης στην και της αντίληψής σας για τη μουσική και τον κινηματογράφο;

Νομίζω ότι δημιουργήσαμε μαζί μια πολύ πρωτότυπη γλώσσα. Κάθε ταινία του επενδυόταν από διαφορετικό είδος μουσικής. Καθώς, όπως προανέφερα, ο Κισλόφσκι πίστευε στη δύναμη της μουσικής, η ευθύνη μου ήταν τεράστια. Η μουσική ήταν πολύ δημιουργική και καλλιεργούσε στο κοινό την αντίληψη του φιλμ.

Εκείνη την περίοδο ούτε καν είχα συνειδητοποιήσει πόσο τεράστια ευθύνη έφερα. Ακολουθούσα τη διαίσθησή μου και δε φοβήθηκα ποτέ, πίστευα στη δουλειά μου.

Πώς θα τον περιγράφατε ως άνθρωπο και ως καλλιτέχνη; Ποιες ήταν οι πιο σημαντικές του ποιότητες και -πιθανόν- οι αδυναμίες του;

Ήταν σπουδαίος, γεμάτος χιούμορ, ένας ευαίσθητος άνθρωπος. Αυτό που μας άρεσε να κάνουμε περισσότερο εκτός από τις ταινίες ήταν σκι και πάντα αγοράζαμε εξοπλισμό για ξυλουργική.

Προσωπικά σας λείπει ή νομίζετε ότι η ανθρώπινη και η δημιουργική του «αύρα» θα συνεχίσει να γίνεται αισθητή μέσω της δουλειάς του;

Ο Κριστόφ άφησε τόσο πολλές σπουδαίες ταινίες που η ανάμνησή του θα κρατήσει για πάντα. Για εμάς που τον γνωρίζαμε είναι μια τεράστια απώλεια, ένας πραγματικός φίλος «έφυγε».

Και, τελικά, πόσο επίκαιρα είναι τα φιλμ του Κισλόφσκι όχι μόνο στην Πολωνία, αλλά και σε παγκόσμιο επίπεδο, 23 χρόνια μετά τον πρόωρο θάνατό του και 25 μετά την απόσυρσή του από τη δημιουργία ταινιών;

Όπου κι αν πηγαίνω, όλοι γνωρίζουν για τα φιλμ του και οι άνθρωποι τα βρίσκουν πολύ σύγχρονα. Κάποια από αυτά απέκτησαν ακόμα περισσότερο νόημα, όπως το Χωρίς τέλος.

Ο Κριστόφ ήταν Πολωνός σκηνοθέτης και παρόλο που ορισμένες από τις ταινίες του γυρίστηκαν στην Πολωνία, όπως ο Δεκάλογος, είναι κατανοητές σε όλο τον κόσμο, γιατί οι παρουσιαζόμενες ιστορίες ήταν οικουμενικές και όλες κουβαλούσαν μεταφυσικό μήνυμα.

Ευχαριστώ θερμά την Eliza Dziedzic (Preisner Productions) για την πολύτιμη συμβολή της στην πραγματοποίηση της συνέντευξης.