Σταύρος Λάντσιας: «Η μουσική με έχει βοηθήσει να ακούω περισσότερο»

 

Διακεκριμένος τζαζ πιανίστας και συνθέτης, ο Σταύρος Λάντσιας, με ένα εκλεκτό επιτελείο μουσικών, παρουσιάζει την Κυριακή 27 Σεπτεμβρίου στο πλαίσιο των Φ hill Sessions την καινούρια δουλειά του, Waving Hands.

Κουβεντιάζοντας μαζί του ενόψει του λάιβ.

Eίστε διακεκριμένος τζαζ πιανίστας και συνθέτης. Ποια υπήρξαν τα αφετηριακά ερεθίσματα που σας έστρεψαν σε αυτήν την κατεύθυνση;

Σίγουρα οι δίσκοι του πατέρα μου, που είχε μια μεγάλη συλλογή από βινύλια με πολλά είδη μουσικής. Και οι πρώτοι μουσικοί που γνώρισα, που μαζί με τους δασκάλους μου στο Ωδείο και στο σχολείο λειτούργησαν ουσιαστικά σαν μέντορες.

Νομίζω ότι πολύ νωρίς κατάλαβα πως η μουσική δεν είναι μόνο κάτι που μαθαίνεις, αλλά κυρίως κάτι που ανακαλύπτεις μέσα από τους ανθρώπους.

Πόσο έχει μεταβληθεί η αντίληψή σας για τη μουσική, γενικότερα, την τζαζ, ειδικότερα, και τον εαυτό σας ως μουσικό εντός και εκτός σκηνής με την πάροδο των χρόνων;

Εμπιστεύομαι περισσότερο τον εαυτό μου να εκφράζομαι χωρίς φίλτρα και να μη φοβάμαι το βάρος της παράδοσης της jazz, με όλους τους σπουδαίους μουσικούς που προϋπήρξαν.

Επιθυμώ να ακούγεται η δική μου φωνή, ακόμη κι αν αυτή δε χωράει εύκολα σε μια συγκεκριμένη κατηγορία.

Έχοντας υπάρξει μάρτυρας της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο το 1974, όπως κατά καιρούς έχετε δηλώσει, με πoιους τρόπους έχει η ενεργός εμπλοκή σας με τη μουσική συμβάλει στην αποτύπωση και υπέρβαση αυτού του τραύματος;

Δεν ξέρω αν θα χρησιμοποιούσα τη λέξη «υπέρβαση». Κάποια πράγματα που ζεις σε μικρή ηλικία δεν τα ξεπερνάς ακριβώς. Τα κουβαλάς και με τα χρόνια αλλάζει ο τρόπος που τα κοιτάζεις.

Η μουσική με βοήθησε περισσότερο να μη χρειάζεται να τα εξηγώ. Υπάρχουν πράγματα που δεν μπορώ ή δεν θέλω να τα κάνω αφήγημα.

Μπορούν, όμως, να υπάρχουν μέσα σε μια ατμόσφαιρα, σε μια μελωδία, σε μια αρμονία.

Το Beyond, για παράδειγμα, γεννήθηκε από αυτή την ανάγκη να κοιτάζω προς την άλλη πλευρά του Πενταδακτύλου και να φαντάζομαι τι υπάρχει πέρα από αυτό.

Δεν προσπάθησα ποτέ να κάνω μια «μουσική του 1974». Προτιμώ ό,τι έχω ζήσει να περνάει στη μουσική με έναν πιο ασυνείδητο τρόπο. Αν κάτι είναι πραγματικά δικό σου, τελικά θα βγει χωρίς να χρειάζεται να το πιέσεις.

Οι συνθέσεις σας έχουν μια διακριτή κινηματογραφική ατμόσφαιρα, ποιότητα και χροιά. Σκέφτεστε «κινηματογραφικά» όταν συνθέτετε;

Ναι, αλλά όχι με την έννοια ότι σκέφτομαι απαραίτητα μια συγκεκριμένη ταινία ή μια συγκεκριμένη σκηνή. Περισσότερο σκέφτομαι εικόνες και καταστάσεις.

Ίσως επειδή η μουσική μου είναι ορχηστρική, έχω ανάγκη να αφήνω χώρο στη φαντασία του ακροατή.

Δε θέλω να του πω ακριβώς τι πρέπει να δει. Εύχομαι ακούγοντας τη μουσική μου ο ακροατής να μπορεί να κλείσει τα μάτια και να φανταστεί τη δική του ιστορία, να δει τις δικές του εικόνες.

Ποιοι είναι οι σκηνοθέτες και οι συνθέτες κινηματογραφικής μουσικής (πέραν του Ένιο Μορικόνε) οι οποίοι έχουν αφήσει το πιο ισχυρό χνάρι πάνω σας και γιατί;

Μου αρέσουν οι Dave Grusin, Ryuichi Sakamoto, Gabriel Yared, Thomas Newman και πολλοί άλλοι.

Με ενδιαφέρει περισσότερο ένας κινηματογραφικός συνθέτης όταν δεν γράφει απλώς μουσική για να συνοδεύσει την εικόνα, αλλά όταν η μουσική μπορεί να σταθεί και μόνη της. Αυτό είναι κάτι που εκτιμώ πολύ.

Πλημμυρισμένη από γλύκα, ευγένεια και θετικότητα, η πιο πρόσφατη κυκλοφορία σας, το άλμπουμ Waving Hands, είναι διαποτισμένη από το βίωμα της πατρότητας.

Σε ποιον βαθμό η μέχρι τώρα ενασχόλησή σας με τη μουσική σάς κάνει καλύτερο πατέρα και σε ποιον η ίδια η πατρότητα σάς «ανοίγει» ως μουσικό;

Νομίζω ότι η μουσική με έχει βοηθήσει να ακούω περισσότερο.

Και αυτό είναι πολύ σημαντικό και ως πατέρας. Να ακούω πραγματικά τα παιδιά μου, να παρατηρώ χωρίς να βιάζομαι να δώσω απαντήσεις και να αποδέχομαι ότι κάθε άνθρωπος έχει τον δικό του τρόπο να εκφράζεται.

Από την άλλη, η πατρότητα με έχει κάνει πιο ανοιχτό ως μουσικό. Με έχει φέρει πιο κοντά στο συναίσθημα και σε πράγματα που παλιότερα ίσως προσπαθούσα περισσότερο να ελέγξω.

Στο Waving Hands υπάρχει περισσότερη απλότητα, περισσότερη χαρά και ίσως λιγότερη ανάγκη να αποδείξω κάτι.

Τελικά, νομίζω ότι αυτά τα δύο συναντιούνται. Η μουσική με βοηθά να είμαι πιο παρών ως πατέρας και τα παιδιά μου με βοηθούν να είμαι πιο ανοιχτός ως μουσικός.

Magic Room: Υπάρχει περιθώριο για λίγη μαγεία στους απομαγευμένους, πολεμικούς, πολωμένους καιρούς μας; Κι αν ναι, σε τι συνίσταται;

Ναι, νομίζω ότι υπάρχει. Ίσως μάλιστα να τη χρειαζόμαστε περισσότερο όταν οι εποχές είναι δύσκολες.

Για μένα η «μαγεία» δεν είναι κάτι θεαματικό.

Μπορεί να είναι μια μουσική που σε σταματάει για λίγο, μια στιγμή επικοινωνίας με έναν άλλον άνθρωπο, ένα παιδί που γελάει, ή το να βρίσκονται οκτώ μουσικοί σε έναν χώρο και ξαφνικά να συμβαίνει κάτι που κανείς δεν είχε σχεδιάσει.

Ίσως τελικά η μαγεία να βρίσκεται ακριβώς σε αυτές τις μικρές στιγμές που δεν μπορούμε να ελέγξουμε.

Στο Waving Hands διασκευάζετε ένα μικρό «σπάραγμα» της Σονάτας του Σεληνόφωτος. Ποια είναι η ώρα της ημέρας (ή της νύχτας) κατά την οποία η δημιουργική σας δύναμη απογειώνεται;

Δε νομίζω πως έχω συγκεκριμένη ώρα. Υπάρχουν στιγμές που μια ιδέα μπορεί να έρθει το πρωί, ενώ άλλες φορές μπορεί να εμφανιστεί αργά το βράδυ. Αυτό που έχω καταλάβει είναι ότι η δημιουργικότητα χρειάζεται περισσότερο χώρο παρά χρόνο.

Μερικές φορές μια ιδέα μπορεί να υπάρχει μέσα σου για πολύ καιρό και να περιμένει απλώς την κατάλληλη στιγμή για να εμφανιστεί. Και τότε μπορεί να έρθει πολύ φυσικά.

Στις 21 Ιανουαρίου παρουσιάσατε το εν λόγω άλμπουμ στο Βασιλικό Θέατρο Καλών Τεχνών των Βρυξελλών, στο πλαίσιο του εναρκτήριου γκαλά της Κυπριακής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ε.Ε.

Αισθάνεστε σαν καλλιτεχνικός «πρεσβευτής» της Κύπρου διεθνώς; Ή πιστεύετε πως, αναγνωρίζοντας και τιμώντας τα όποια πολιτισμικά ριζώματά της, πρέπει η μουσική να υπερβαίνει κάθε είδους στεγανά;

Δεν ξέρω αν θα χρησιμοποιούσα τη λέξη «πρεσβευτής». Είμαι Κύπριος και φυσικά ένα κομμάτι της καταγωγής μου υπάρχει στη μουσική μου, είτε το επιδιώκω είτε όχι.

Χαίρομαι, όμως, όταν η μουσική μου μπορεί να ταξιδεύει και να συνδέεται με ανθρώπους έξω από την Κύπρο.

Για μένα η μουσική δε χρειάζεται να εξηγεί από πού προέρχεται για να επικοινωνήσει. Μπορεί να ξεκινά από έναν πολύ συγκεκριμένο τόπο και ταυτόχρονα να αφορά ανθρώπους που δεν έχουν καμία σχέση με αυτόν.

Ίσως αυτή να είναι και η δύναμη της μουσικής: να κρατάς τις ρίζες σου χωρίς να περιορίζεσαι από αυτές.

Eκτός από συνθέτης και πιανίστας, διδάσκετε και μουσική. Πώς αντιλαμβάνεστε την έννοια της διδασκαλίας και τι αποκομίζετε από την αλληλεπίδρασή σας με φερέλπιδες καλλιτέχνες/καλλιτέχνιδες νεότερων γενεών;

Η διδασκαλία για μένα δεν είναι μονόδρομος. Φυσικά μεταδίδεις πράγματα που έχεις μάθει μέσα από την εμπειρία σου, αλλά ταυτόχρονα παρατηρείς πώς σκέφτεται και πώς ακούει ένας άνθρωπος που βρίσκεται σε διαφορετικό σημείο από εσένα.

Και αυτό τελικά με κρατάει κι εμένα σε εγρήγορση. Όταν διδάσκεις, δεν μπορείς να θεωρείς ότι τα πράγματα έχουν τελειώσει ή ότι τα γνωρίζεις όλα.

Πέραν της πατρότητας, τι σας γεμίζει περισσότερο με αισιοδοξία για το μέλλον; Και τι, αντιθέτως, σάς φοβίζει;

Με γεμίζει αισιοδοξία η περιέργεια των ανθρώπων και κυρίως των νέων ανθρώπων. Όσο υπάρχουν άνθρωποι που θέλουν να μάθουν, να δημιουργήσουν, να ακούσουν κάτι διαφορετικό και να επικοινωνήσουν, υπάρχει ελπίδα.

Αυτό που με φοβίζει περισσότερο είναι η αδιαφορία. Όχι τόσο το ότι διαφωνούμε, αλλά το να σταματήσουμε να ενδιαφερόμαστε πραγματικά ο ένας για τον άλλον και να κλειστούμε ο καθένας στον δικό του κόσμο.

Ίσως γι’ αυτό θεωρώ σημαντική τη μουσική. Σε αναγκάζει, έστω για λίγο, να ακούσεις.

Ευχαριστώ θερμά την Χριστιάννα Φινέ (Goodheart Productions) για την καθοριστική συμβολή της στην πραγματοποίηση της συνέντευξης, καθώς και για την παραχώρηση της φωτογραφίας του καλλιτέχνη.

Μαζί με ένα εκλεκτό επιτελείο μουσικών, ο Σταύρος Λάντσιας παρουσιάζει την Κυριακή 27 Σεπτεμβρίου στο Θέατρο «Δόρα Στράτου» στο πλαίσιο των Φ hill Sessions την καινούρια δουλειά του, Waving Hands.

Οι πόρτες ανοίγουν στις 20.00. Ώρα Έναρξης: 21.15.