Ερίκ Σακούρ: «Δε με ενδιαφέρει η αλήθεια, αλλά η αληθινή ομοιότητα»

 

Ερίκ Σακούρ (Φωτογραφία: Justine Latour)

Μια τρυφερή «ωδή» στην αγάπη με φόντο τη γαλλόφωνη λεβαντίνικη κοινότητα της Αιγύπτου, το μυθιστόρημα του αιγυπτιακής καταγωγής Καναδού Ερίκ Σακούρ Όσα ξέρω για σένα είναι ένα από τα πιο στέρεα ντεμπούτα των τελευταίων ετών.

Συναντήσαμε τον συγγραφέα στην Αθήνα στο πλαίσιο της παρουσίασης του βιβλίου του, και μιλήσαμε εκτενώς για την εφηβεία και τη διαχρονική σημασία της.

Διαβάζοντας το μυθιστορηματικό σου ντεμπούτο Όσα ξέρω για σένα, κατέληξα στο συμπέρασμα ότι, αν και πρωτοεμφανιζόμενος, τα κατάφερες εξαιρετικά.

Σε ευχαριστώ.

Αναρωτιόμουν πώς θα μπορέσω να αφηγηθώ την όμορφη ιστορία που έχω στο μυαλό μου με τον καλύτερο τρόπο όταν δεν το έχω σπουδάσει, ούτε το έχω κάνει ποτέ.

Λίγο πριν ξεκινήσει η συνάντησή μας πληροφορήθηκα, μάλιστα, ότι αποφάσισες να εγκαταλείψεις μια πολύ ασφαλέστερη -και πιθανόν πιο προσοδοφόρα- καριέρα στον οικονομικό τομέα για χάρη της συγγραφής. Γιατί;

Ενάμιση χρόνο μετά την πρώτη κυκλοφορία του βιβλίου, δε θα ήθελα να αναλογίζομαι εκ των υστέρων πως απλά άφησα το «τρένο» να περάσει.

Είναι μερικές φορές που χρωστάς κάτι στον εφηβικό εαυτό σου, αυτόν που ήσουν στα δεκαπέντε σου.

Πολλές φορές θέλω να θυμάμαι τους φόβους και τις προτιμήσεις εκείνων των χρόνων. Τι θα έλεγε εκείνος ο εαυτός αν του αποκάλυπτα ότι τώρα συνομιλώ με έναν Έλληνα δημοσιογράφο για το βιβλίο μου; Θα τρόμαζε, θα ένιωθε πολλή ευτυχία, περηφάνεια;

Είναι, νομίζω, σημαντικό να παραμένεις πιστός στον άνθρωπο ο οποίος υπήρξες εκείνο τον καιρό.

Ο αφηγητής υποστηρίζει ότι, στην καλύτερη περίπτωση, οι λέξεις αποτελούν ένα σύμπτωμα, ενώ στη χειρότερη ένα πρόσχημα. Τι σημαίνουν οι λέξεις για σένα, αρχικά ως αναγνώστη και -σταδιακά- ως συγγραφέα;

Ειλικρινά, ουδέποτε ονειρευόμουν να γίνω μυθιστοριογράφος.

Το όνειρό μου ως παιδί ήταν να ανοίξω το ραδιόφωνο και να ακούσω έναν αγαπημένο τραγουδιστή να τραγουδάει ένα τραγούδι τους οποίου του στίχους θα είχα συνθέσει. Ήθελα να γίνω στιχουργός, δεν ήξερα όμως πώς, ούτε γνώριζα κάποιο όργανο.

Αν, λοιπόν, ήθελα να κρατήσω τις λέξεις στη ζωή μου, τι άλλο θα μπορούσα να κάνω; Η συγγραφή ενός μυθιστορήματος ήταν, επομένως, ένα καλό εναλλακτικό σχέδιο. Η συγγραφή ήταν για μένα πάντα ένας τρόπος να βάζω τις λέξεις στη σωστή σειρά.

Όταν ήμουν έφηβος, ένιωθα πολύ ειρηνεμένος και ανακουφισμένος γράφοντας, και από την άποψη των συναισθημάτων είχα σχηματίσει την εντύπωση πως είχα βιώσει τα πάντα, αν και αυτό δεν ίσχυε.

Σε αυτήν την ηλικία έχεις ερωτευτεί, έχεις -σε πολλές περιπτώσεις- βιώσει θλίψη, έχεις υπάρξει ευτυχισμένος, αλλά και απελπισμένος, με μεγαλύτερη ένταση από ό,τι σε όλη την υπόλοιπη ζωή σου.

Με ενδιαφέρει, επομένως, η συγκεκριμένη περίοδος στη ζωή ενός ανθρώπου. Κι ένα από τα συμβάντα που με εξέπληξαν όσον αφορά την πορεία του βιβλίου ήταν πως κάποια από τα βραβεία τα οποία έλαβε προέρχονταν από άτομα εφηβικής ηλικίας.

Κι εσύ, πάντως, νέος άνθρωπος είσαι από ηλικιακής άποψης, συγκρινόμενος με άλλους συγγραφείς, οπότε δε με εκπλήσσει και τόσο το ότι το βιβλίο σου έχει απήχηση σε νεαρά άτομα.

Ένα από τα μέλη μιας νεανικής επιτροπής, απαντώντας σε ερώτηση δημοσιογράφου, είχε δηλώσει πως είχαν επιλέξει το βιβλίο επειδή ήταν μια τόσο όμορφη «ωδή» στην αγάπη.

Όντως αφορά σε σχέσεις αγάπης, γενικώς και ειδικώς.

Ποτέ δεν τολμούσα να το πω ότι ήθελα να γράψω μια ερωτική ιστορία, όμως.

Γιατί;

Το βιβλίο είναι γραμμένο στα γαλλικά. Με ρωτούσαν, λοιπόν, οι Γάλλοι δημοσιογράφοι αν ήθελα να επανεφεύρω το λεβαντίνικο μυθιστόρημα. Δεν ήξερα καν τι είναι το λεβαντίνικο μυθιστόρημα! Και δεν ήθελα να ακουστώ ανόητος.

Όταν, ωστόσο, ο συγκεκριμένος έφηβος έδωσε αυτήν την απάντηση, αισθάνθηκα πως μου επιτρεπόταν να εκφραστώ έτσι.

Σε κάθε περίπτωση, παραμένει ένας φόρος τιμής σε μια χώρα -στη χώρα καταγωγής σου-, όπου, πάντως, ουδέποτε έχεις ζήσει. Γιατί, λοιπόν, θέλησες να τοποθετήσεις την αφήγησή σου στο αιγυπτιακό πλαίσιο;

Έχω βρεθεί στην Αίγυπτο γύρω στις δεκαπέντε με είκοσι φορές. Η Αίγυπτος την οποία βλέπω στις επισκέψεις μου δεν έχει καμία σχέση με εκείνη που περιγράφω στο βιβλίο μου, επειδή ως χώρα έχει αλλάξει πολύ.

Πρώτα απ’ όλα, η Αίγυπτος του μυθιστορήματός μου είναι εκείνη της κυρίως χριστιανικής και γαλλόφωνης λεβαντίνικης κοινότητας, η οποία προέρχεται από την Συρία και τον Λίβανο.

Και οι δύο γονείς μου μιλούσαν γαλλικά πριν μάθουν αραβικά.

Μεγάλωσα με τις ιστορίες που άκουγα στα ατέλειωτα οικογενειακά τραπέζια ή, αργότερα, από τον πατέρα μου σχετικά, για παράδειγμα, με την γιαγιά μου, που ψώνιζε από ένα μαγαζί με την επιγραφή «Όλα για την γυναίκα» (στα γαλλικά).

Αν επισκεφτείς το Κάιρο σήμερα, δεν μπορείς να φανταστείς πως είχε και αυτές τις πτυχές. Τις είχε, όμως.

Ήθελα, λοιπόν, να ανασυστήσω την Αίγυπτο όπου είχα μεγαλώσει.

Στον πυρήνα, ωστόσο, του λογοτεχνικού σου εγχειρήματος είναι η αναδημιουργία του κλίματος αγάπης, στο οποίο έχουμε ήδη αναφερθεί, ανεξαρτήτως του είδους ή του χαρακτήρα της κάθε σχέσης.

Σε ευχαριστώ που το επισημαίνεις. Έχεις δίκιο. Είναι ένα βιβλίο για την αγάπη. Τη γλυκιά αγάπη μεταξύ της Μίρα και του Ταρέκ, την απαγορευμένη ανάμεσα στον Ταρέκ και τον Αλί, την αδερφική μεταξύ του Ταρέκ και της Νεσρίν.

Αν ζητείτο από την τεχνητή νοημοσύνη να συνοψίσει το βιβλίο μου, θα αναφερόταν στη χαμένη αγάπη ή στον θάνατο. Εγώ, όμως, ήθελα να προσθέσω μια «πινελιά» χιούμορ, λίγη τρυφερότητα, αλλά και λίγη αγάπη.

Μας λείπουν αυτές οι σχέσεις αγάπης στις μέρες μας, κατά τη γνώμη σου; Tις έχουμε εντονότερη ανάγκη;

Ίσως. Ειλικρινά, όταν έγραψα το βιβλίο, αισθάνθηκα ότι είναι πολύ παλιομοδίτικο: αγάπη, η παλιά Αίγυπτος, οι παραδόσεις. Αλλά αν ο έφηβος από εκείνη την επιτροπή εντόπισε το στοιχείο της αγάπης, τότε ίσως υπάρχουν καλές στιγμές μπροστά μας.

Μου αρέσει η ιδέα να προσφέρω ανακούφιση στους ανθρώπους μέσα από τη γραφή μου, αν και δεν είναι αυτή η πρόθεσή μου.

Αντλείς πολλά από το υπόβαθρό σου. Όσα μπορείς να ανακαλέσεις, τουλάχιστον. Παρόλα αυτά, συνθέτεις μυθοπλασία. Πώς, λοιπόν, λειτουργεί η μνημονική διαδικασία για σένα, μιας και δεν έχεις ζήσει στην Αίγυπτο;

Δε με ενδιαφέρει η αλήθεια, αλλά η αληθινή ομοιότητα.

Κάποιος, κάποτε μου πρότεινε να γράψω για τη ζωή του, επειδή ήταν απίστευτη. «Γιατί να θέλει κάτι τέτοιο;» αναρωτήθηκα. Είναι ήδη τόσο δύσκολο να γράφεις κάτι πιστευτό από το αναγνωστικό κοινό.

Η μυθοπλασία δεν ενδιαφέρεται για την αλήθεια, αλλά για κάτι το οποίο, διαβάζοντάς το, πιστεύεις ότι είναι αληθινό. Εκεί έγκειται η μαγεία της λογοτεχνίας. Μου αρέσει όταν οι άνθρωποι πιστεύουν αυτό που έχω γράψει.

Όταν μερικές εβδομάδες νωρίτερα ήμουν σε μια βιβλιοθήκη, η βιβλιοθηκονόμος με ρώτησε: «Είσαι συγγραφέας;» «Ναι», απάντησα. «Άρα δεν είσαι πλέον γιατρός;» απόρησε. «Ποτέ δεν υπήρξα», διευκρίνισα. Οι άνθρωποι κάνουν προβολές, όμως.

«Υπάρχουν πολύ λίγοι πραγματικοί ενήλικες. Κανείς δεν αποτινάσσει ποτέ εντελώς τους αρχικούς του φόβους, τα εφηβικά του κόμπλεξ, την ανεκπλήρωτη ανάγκη του να πάρει εκδίκηση για τις πρώτες του ταπεινώσεις», ισχυρίζεται ο αφηγητής.

Πότε ενηλικιωνόμαστε, τελικά; Ή μήπως η ίδια η έννοια της ενηλικίωσης είναι μια αυταπάτη;

Εμπνεύστηκα αυτό το παράθεμα από το τραγούδι της Σελίν Ντιόν On ne change pas.

Στην πραγματικότητα, δεν αλλάζεις ποτέ. Είσαι πάντα το ίδιο παιδί, με τους ίδιους φόβους, τις ίδιες αμφιβολίες. Ίσως αναζητάς το γονεϊκό βλέμμα που δεν εισέπραξες ποτέ, ίσως ως παιδί βίωσες πράγματα τα οποία δε θα έπρεπε να έχεις βιώσει.

Η εσωτερική μάχη την οποία δίνεις ως ενήλικας είναι η ίδια που έδινες ως παιδί. Οπότε ναι, δε νομίζω ότι αλλάζουμε ποτέ. Γι’ αυτό και η συγκεκριμένη περίοδος της ζωής μας είναι σημαντική.

Είναι, τελικά, το ζητούμενο να παραμένουμε, ως άνθρωποι, προσανατολισμένοι στις δυνατότητες που διανοίγει η παιδική ηλικία;

Δεν είναι και πολύ συνηθισμένο να περνάω μια ολόκληρη συνέντευξη ανατρέχοντας στη συγκεκριμένη περίοδο. Ακούγοντας, όμως, τις ερωτήσεις σου, συνειδητοποίησα πως πολλές από τις προθέσεις μου συνδέονταν με αυτήν.

Είναι, λοιπόν, σημαντικό να παραμένουμε συνεπείς στον εαυτό μας.

Ευχαριστώ θερμά την Ντόρα Τσακνάκη (Εκδόσεις Μεταίχμιο) για την πολύτιμη συμβολή της στον προγραμματισμό της διά ζώσης συνέντευξης με τον συγγραφέα, στο πλαίσιο της πρόσφατης επίσκεψής του σε Αθήνα και Χανιά.

Την ευχαριστώ, επίσης, για την παραχώρηση της φωτογραφίας του συγγραφέα.

Το μυθιστόρημα του Ερίκ Σακούρ Όσα ξέρω για σένα κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις Εκδόσεις Μεταίχμιο σε μετάφραση της Στέλας Ζουμπουλάκη.