Νοεμή Βασιλειάδου: «Θα ήθελα το θέατρο να συσχετίζεται με την πολιτική»

 

Τη διαδρομή μιας πολιτικής ομάδας από τη δημιουργία μέχρι τη διάλυσή της ιχνηλατεί η εξαιρετική παράσταση Τα σπίτια αλλάζουν θέση τη νύχτα.

Συνομιλώντας με την Νοεμή Βασιλειάδου, υπεύθυνη για τη σύλληψη και τη σκηνοθεσία του έργου. Οι παραστάσεις συνεχίζονται, σε Θεσσαλονίκη και Αθήνα, μεταξύ 25 Απριλίου και 14 Μαΐου.

Ανήκεις σε μια νέα γενιά ηθοποιών και σκηνοθετ(ρι)ών. Ως ηθοποιό, σε είχα επισημάνει στο Ζ_Χ του Γιώργου Βαλαή, ως σκηνοθέτρια στις Κλημεντίνες χωρίς κουκούτσι και -τώρα- στο Τα σπίτια αλλάζουν θέση τη νύχτα.

Eφόσον όντως υπάρχει, πώς, κατά τη γνώμη σου, οριοθετείται αυτή η γενιά -αισθητικά, πολιτικά, υπαρξιακά- και ποιες είναι οι κύριες ανάγκες, οι δυσκολίες και προκλήσεις τις οποίες βιώνει;

Πάντα υπήρχε η αγορά, απλώς νιώθω ότι στη δική μου γενιά είναι τόσο κυρίαρχη που έχει απορροφήσει κάθε αυθεντικότητα, κάθε ψήγμα πολιτικής ιδέας, κάθε προσπάθεια αυτονομίας.

Οτιδήποτε κάνουμε είναι εμπόρευμα προς αγορά - άρα ακόμα και ο πιο πολιτικός λόγος είναι ένα concept προς κατανάλωση.

Δε σκεφτόμαστε, αλλά πουλάμε τη σκέψη ως στυλ, δεν εξερευνούμε, αλλά πουλάμε την έρευνα ως «καλλιτεχνική ταυτότητα», δε μιλάμε πραγματικά για τους ανθρώπους που υπο-εκπροσωπούνται, απλώς παίρνουμε την «αισθητική του κοινωνικού έργου».

Αυτό δε γίνεται πάντα συνειδητά και εκ προθέσεως. Είναι η απεγνωσμένη προσπάθεια να «υπάρξουμε στον χώρο» και να «προλάβουμε τον χρόνο».

Είναι η απεγνωσμένη προσπάθεια να βρούμε χρόνο σε έναν κόσμο που ο χρόνος έχει ολοκληρωτικά εκλείψει και χώρο σε έναν κόσμο όπου οι χώροι δε μας ανήκουν.

Η παράσταση Τα σπίτια αλλάζουν θέση τη νύχτα, που παρουσιάζεται στη θεατρική σκηνή «Φρένο» και στο Θέατρο «Αμαλία», ιχνηλατεί τη διαδρομή μιας πολιτικής ομάδας στο κοινωνικό πεδίο, από τη δημιουργία μέχρι τη διάλυσή της.

Μίλησέ μου κατ’ αρχάς για τη θεατρική ομάδα «Τροχιές», προϊόν ερευνητικής δουλειάς της οποίας συνιστά η συγκεκριμένη παράσταση. Τι κομίζει στο κορεσμένο εγχώριο θεατρικό «τοπίο» και σε τι αποσκοπεί;

Είναι μια παράσταση που θέλαμε να μοιάζει με έναν φόρο τιμής για τις ομάδες, για τις ομάδες που δημιουργήθηκαν, διέσχισαν τον χρόνο και ύστερα διαλύθηκαν. Για όλες τις ομάδες.

Αλλά κυρίως προς τις ομάδες που πάλεψαν με τα δικά τους μέσα, αυτόνομα και χωρίς ιεραρχία.

Νομίζω ότι έχει σημασία να επιστρέψουμε στο στοιχείο της «κοινότητας», να επιστρέψουμε στη συλλογική σκέψη, τώρα που όλα γυρίζουν γύρω από το «be yourself», την «βελτίωση του εαυτού» και την «ατομική ευθύνη».

Και θεατρικά, να ερευνήσουμε και πάλι τη δύναμη που έχουν οι λέξεις και οι άνθρωποι όταν υπάρχουν ζωντανά και σε σχέση, χωρίς να χρειάζεται να αποκτήσουν κάποιο εξωτερικό εντυπωσιακό περίβλημα.

Το κείμενο όπου κάθε παράσταση βασίζεται είναι θεμελιώδους σημασίας, κι εδώ έχουμε να κάνουμε μ’ ένα κείμενο στιβαρό και πολυσήμαντο, στα όρια του μανιφέστου. Θα ήθελες να μου αναλύσεις τη διαδικασία συγγραφής του;

Κάναμε συνεντεύξεις σε ανθρώπους που έχουν υπάρξει μέλη ομάδων είτε αυτές ήταν θεατρικές ομάδες, είτε μπάντες, πολιτικές ομάδες, συλλογικά εγχειρήματα, σύλλογοι, επιχειρήσεις, συνεργατικά μαγαζιά.

Παράλληλα, στις πρόβες κάναμε πολλούς αυτοσχεδιασμούς πάνω σε προτεινόμενες συνθήκες και καταστάσεις οπότε προέκυπτε ένα προσωπικό υλικό (λεκτικό, σωματικό και ιδεών) από τη δική μας φαντασία και σκέψη.

Στην αρχή και για τον πρώτο μήνα, δεν ξέραμε καν τι ομάδα είναι αυτή, ποια θα είναι η δράση μας.

Μόλις αποφασίσαμε, φτιάξαμε με την Χάρις Σερδάρη, που κάνουμε μαζί τη δραματουργία, έναν σκελετό του χρονικού της ομάδας και πάνω σε αυτόν αρχίσαμε να ενώνουμε υλικό προβών, αυτοσχεδιασμού, συνεντεύξεων, κοινωνικής πραγματικότητας, λογοτεχνίας και αναφορών.

Πάντως, τουλάχιστον για τα 2/3 των προβών δε δουλέψαμε πάνω στο τελικό μοντάζ της παράστασης, αλλά σε διάφορες ιδέες με σκοπό να παράγεται διαρκώς νέο υλικό.

Το τελικό κείμενο ολοκληρώθηκε 1 εβδομάδα πριν την πρεμιέρα. Αυτό έχει το καλό ότι διατηρείται ένας ανοιχτός πυρήνας ως το τέλος και ένα κακό: πως οι ηθοποιοί έρχονται τρομοκρατημένοι στην πρόβα γιατί δεν ξέρουν τι πρόκειται να προστεθεί.

Υπάρχουν στιγμές, ωστόσο, κατά τις οποίες νιώθω ότι το βάρος και η πολυσημία του λόγου είναι τέτοια, που δεν αφήνουν το κείμενο -και το κοινό- να «αναπνεύσουν». Σκόπιμα;

Δεν είμαι σίγουρη τι πρέπει να απαντήσω. Το να μπεις ξαφνικά σε ένα δωμάτιο όπου μια συνέλευση ανθρώπων συγκρούεται, ίσως να μην είναι τόσο ευχάριστο. Έχω υπάρξει σε συνελεύσεις που δεν μπορούσα να πάρω ανάσα.

Από την άλλη, αν η απουσία ανάσας προκύπτει από μια σκηνική φασαρία μη ελεγχόμενη από την παράσταση ή από έναν λόγο που θα πυκνώσει αφαιρώντας κομμάτια του, τότε σίγουρα αυτό πρέπει να το δούμε.

Τόσο καιρό κάναμε πρόβα μοναχοί μας. Τώρα που η  παράσταση ήρθε σε επαφή με το κοινό, τώρα είναι που αρχίζουμε να την καταλαβαίνουμε. Τώρα ξεκινάμε διορθώσεις και δουλειά.

Ο χρόνος και η σιωπή απασχολούν, πάντως, έντονα τους χαρακτήρες της παράστασης. Πώς διαχειρίζεσαι και πόσο σε τρομάζει το πέρασμα του χρόνου και οι σιωπές στην καθημερινότητα και στο θέατρο;

Το ζήτημα του χρόνου και της διαχείρισής του, νομίζω είναι η μεγαλύτερη πρόκληση και στη ζωή και στη σκηνή.

Εγώ ακόμα δεν έχω συμφιλιωθεί με τον χρόνο, δεν τον έχω καταλάβει. Είναι άτιμος. Παριστάνει τον αργό και φεύγει. Παριστάνει τον γρήγορο και μένει στατικός. Είναι ένα διακύβευμα η διαχείριση του χρόνου. Πάντως πιστεύω πως δεν τρέχει, κυλάει. Κυλάει.

Τώρα, ως προς τη σιωπή... δεν ξέρω. Νομίζω δε με τρομάζει. Μ’ αρέσει η σιωπή. Απλώς μ’ αρέσουν πολύ και τα κείμενα, ο λόγος, οι λέξεις, η απέλπιδα προσπάθεια του ανθρώπου να αρθρώσει μιαν αλήθεια.

Έχει μια ματαιότητα: οτιδήποτε μπαίνει σε λέξεις είναι καταδικασμένο να αποτύχει. Και αυτό με συγκινεί.

Τους απασχολεί, εξάλλου, και το ζήτημα της στέγασης, ένα από τα πιο επείγοντα διακυβεύματα της εποχής. Πόσο κρίσιμη θεωρείς τη δραματουργική ανάδειξή του;

Πάρα πολύ. Η μετατροπή της κατοικίας σε χρηματοπιστωτικό ή επενδυτικό προϊόν είναι ένα από τα βασικά εργαλεία φτωχοποίησης και εκμετάλλευσης.

Είναι ένα τεράστιο ζήτημα, το οποίο ξεκινάει από την καθημερινότητα μας που μας βρίσκει να συγκατοικούμε και να νοικιάζουμε τρύπες με 400 ευρώ και εξαπλώνεται σε πολλά μέτωπα.

Ωστόσο, εμείς θέλαμε να κάνουμε μια παράσταση για τις ομάδες, όχι για τη στέγαση. Η στέγαση ήρθε 8 μήνες μετά την αρχική ιδέα.

Πρώτα ήρθε ο τίτλος, και μετά το ζήτημα της στέγασης. Ήρθε από την πραγματικότητα και επιτέθηκε στην ήδη υπάρχουσα ιδέα της παράστασης.

Είναι, για σένα, η θεατρική πράξη σε όλες της τις διαστάσεις άλλος ένας τρόπος να «κάνεις» πολιτική;

Θα ήθελα το θέατρο να συσχετίζεται με την πολιτική. Όχι με την πολιτική ως άσκηση εξουσίας αλλά ως πολιτική σκέψη - σκέψη επί της πολιτικής διάρθρωσης του κόσμου.

Ωστόσο, δεν πιστεύω ότι είναι κάποιο προνόμιο του θεάτρου. Ίσως έχει τη δυνατότητα εν δυνάμει να το κάνει επειδή μοιάζει με «δημόσιο χώρο» και δίνει χρόνο στον θεατή να ακούσει.

Αλλά η πολιτική βρίσκεται παντού. Είναι ο τρόπος που συσχετιζόμαστε με τους ανθρώπους και κατασκευάζουμε τις ζωές μας.

Η παράσταση αφήνει μια γλυκόπικρη επίγευση, σαν μια φωτιά ή ένα πυροτέχνημα που στιγμιαία θα φωτίσουν την αστική νύχτα, αλλά τελικά θα σβήσουν.

Αφήνει μια γλυκόπικρη επίγευση μάλλον, ναι. Αλλά θα ήθελα ιδανικά να φέρει αληθινές φωτιές, να φέρει κίνηση, να είναι ενεργητική.

Υπό ποιες προϋποθέσεις μπορεί -παρά τις όποιες αντικειμενικές/υποκειμενικές αντιξοότητες- το συλλογικό ονείρεμα να μετατραπεί σε συλλογική πράξη, παράγοντας ένα απτό αποτύπωμα στο κοινωνικό πεδίο;

Αρχικά, πρέπει να σηκωθούμε.

Πρέπει να σηκωθούμε, να πάμε μαζί κάπου. Δεν είναι απλό αυτό. Δεν είναι απλό το να σηκωθείς. Το να σηκωθείς από το σπίτι σου και να βρεθείς σε έναν πραγματικό δρόμο με πραγματικούς ανθρώπους δίπλα σου. Οπότε, πρώτα αυτό.

Και ύστερα, να εκπαιδευτούμε να υπάρχουμε έξω από τον εαυτό μας. Και να συμφωνήσουμε σε 5 πράγματα, όχι σε πολλά. Σε 5.

Και να είμαστε έτοιμοι να κουραστούμε, να είμαστε έτοιμοι να συγκρουστούμε, να είμαστε έτοιμοι για όλα τα προβλήματα του κόσμου. Να φτιάξουμε τους μηχανισμούς με τους οποίους θα τα ξεπεράσουμε.

Εντέλει, πόσο εφικτή είναι η διάνοιξη ενός χώρου πέρα από την αφομοίωση και την περιθωριοποίηση στο ζοφερό, πολεμοκάπηλο πλαίσιο το οποίο επιβάλλει η κυριαρχία παγκοσμίως;

Δεν ξέρω αν είναι εφικτή. Δεν ξέρω, όμως, ούτε αν είναι ανέφικτη. Και σίγουρα, ας εξαντληθούμε ολοκληρωτικά πριν παραδώσουμε τα όπλα.

Ευχαριστώ θερμά τη θεατρική ομάδα «Τροχιές» για την εξαιρετική παράσταση και την Νοεμή Βασιλειάδου για το μοίρασμα των σκέψεών της και την παραχώρηση του φωτογραφικού υλικού της Μαίρης Λεονάρδου.

Η παράσταση Τα σπίτια αλλάζουν θέση τη νύχτα συνεχίζεται στο Θέατρο «Αμαλία» στη Θεσσαλονίκη (Αμαλίας 71) στις 25, 26, 27, 28/4 και στις 2, 3, 4 και 5/5 (21:00).

Κατόπιν, επιστρέφει στην Αθήνα, στο θεατρική σκηνή «Φρένο» (Χαλκιδικής 34, Βοτανικός) στις 10, 13 και 14/5 (21:00), οπότε και ολοκληρώνεται.

Στην παράσταση συμμετέχουν οι: Δημήτρης Γούλιος, Μαρία Καραγκιοζίδου, Γρηγόρης Λιόλιος, Βασίλης Μπόγδανος, Χάρις Σερδάρη και Σοφία Στυλιανού.